บทวิเคราะห์และข้อเสนอเชิงนโยบาย : ยุทธศาสตร์การกำกับดูแลความปลอดภัย SMR และการเปลี่ยนผ่านพลังงานไทย สู่ยุค 2026

ประเทศไทยกำลังเผชิญกับจุดเปลี่ยนสำคัญด้านพลังงาน เพื่อรักษาความมั่นคงทางพลังงานควบคู่ไปกับเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Net Zero) เทคโนโลยี เครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ (Small Modular Reactors: SMRs) จึงกลายเป็นหนึ่งในทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ที่ทั่วโลกและภูมิภาคอาเซียนกำลังพิจารณา

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีระดับชาติ ขอทำหน้าที่เป็นเสาหลักในการให้ข้อมูลเชิงลึก ถอดบทเรียนความล้มเหลวและความสำเร็จจากทั่วโลก พร้อมนำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อให้ประเทศไทยเตรียมความพร้อมได้อย่างรอบด้าน โดยยึดหลัก "ความปลอดภัยต้องมาก่อน (Safety First)" เป็นหัวใจสำคัญ

1. ภูมิทัศน์พลังงานใหม่: นโยบายระดับภูมิภาค และ 122 กรอบความคาดหวังของ IAEA

ในอาเซียน ประเทศมาเลเซียได้เริ่มวางรากฐานผ่าน MyPOWER Corporation (NEPIO) และอยู่ระหว่างประเมินพื้นที่ที่มีศักยภาพ เช่น รัฐซาบาห์ โดยพิจารณาทั้งเทคโนโลยี SMR บนบกและ โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ลอยน้ำ (Floating Nuclear Power Plant: FNPP) แนวทางของมาเลเซียสอดคล้องกับกรอบล่าสุดของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ที่ได้เผยแพร่เอกสาร IAEA-TECDOC-2143 (ตุลาคม 2026) ซึ่งระบุ "122 ประเด็นข้อพิจารณาสำหรับผู้ซื้อ (User Requirements)" ภายใต้หลัก 3S (Safety, Security, Safeguards), สมรรถนะ, เศรษฐศาสตร์ และความพร้อมในการก่อสร้าง เอกสารนี้ย้ำชัดเจนว่า SMR ยุคใหม่ ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อผลิตไฟฟ้าเข้าสายส่งเพียงอย่างเดียว แต่ต้องรองรับ "อุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำ" เช่น การผลิตไฮโดรเจน น้ำจืด และจ่ายไอน้ำความร้อนสูงให้ปิโตรเคมีและโรงกลั่นน้ำมัน

2. ถอดรหัสต้นทุนและเรียนรู้ความล้มเหลว (FOAK vs NOAK)

ประเด็นสำคัญที่สุดในการตัดสินใจเชิงนโยบายคือ "ต้นทุนจริง" ของ SMR ซึ่งต้องแยกความแตกต่างระหว่าง โรงไฟฟ้าแห่งแรก (FOAK: First-of-a-Kind) ที่แบกรับค่าโครงสร้างพื้นฐานมหาศาล และ โรงไฟฟ้าหน่วยต่อๆ ไป (NOAK: Nth-of-a-Kind) ที่เกิดการประหยัดต่อขนาด

• สหราชอาณาจักร (Rolls-Royce SMR): บริษัทตั้งเป้าเงินลงทุนสำหรับระดับ NOAK ไว้ที่ประมาณ 1.8 พันล้านปอนด์ (ประมาณ 81,360 ล้านบาท) สำหรับ 470 MWe ซึ่งคิดเป็นต้นทุนเฉลี่ย 5,326 USD/kW ทว่ารัฐบาลต้องสนับสนุนงบประมาณตั้งต้นถึง 2.6 พันล้านปอนด์ เพื่อกระตุ้นห่วงโซ่อุปทานและการออกแบบขั้นต้น
• สหรัฐอเมริกา และโรมาเนีย (NuScale Power): เป็นกรณีศึกษาความเสี่ยงของการพัฒนาโครงการ โครงการ CFPP ในสหรัฐฯ (6 โมดูล, 462 MWe) เคยประเมินต้นทุนรวมสูงถึง 8.03 พันล้านดอลลาร์ (17,381 USD/kWe) ก่อนยุติโครงการในปี 2023 เนื่องจากหาผู้รับซื้อไฟฟ้าไม่ครบ ขณะที่โครงการ Doicești ในโรมาเนีย ประเมินต้นทุนบานปลายจาก 2.7 พันล้าน เป็น 6.5 พันล้านดอลลาร์ (14,069 USD/kWe) และยังติดขัดในขั้นตอนการลงทุนขั้นสุดท้าย

กรณีเหล่านี้เป็นบทเรียนล้ำค่าสำหรับไทย ว่าการพัฒนา SMR ต้องพิจารณา "เงินลงทุนโครงการทั้งหมด (Total Project Cost)" และต้องระวังความเสี่ยงด้านความล่าช้า ดอกเบี้ย และการเปลี่ยนแปลงแบบวิศวกรรม

3. เบื้องหลังความปลอดภัย: จากห้องปฏิบัติการสู่การสร้างแบบจำลองคอมพิวเตอร์

เทคโนโลยี SMR ไม่ใช่ของใหม่ที่เพิ่งคิดค้น แต่เกิดจากการสั่งสมข้อมูลในห้องปฏิบัติการนับทศวรรษ ตัวอย่างเช่น ห้องปฏิบัติการ PUMA ของ Purdue University ในสหรัฐฯ ที่จำลองระบบหล่อเย็นและปรากฏการณ์ "ความปลอดภัยเชิงรับ (Passive Safety)" ของเครื่องปฏิกรณ์ตระกูล BWR (รวมถึง BWRX-300) โดยไม่ต้องใช้ไฟฟ้าสำรอง ข้อมูลจากการทดลองการไหลของน้ำและไอน้ำในระดับมหภาคนี้ ถูกนำมาใช้เปรียบเทียบและปรับแก้สมการใน โปรแกรมจำลองคอมพิวเตอร์ (เช่น RELAP5, TRACE, OpenFOAM) ให้แม่นยำยิ่งขึ้น

ความรู้นี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อ ปส. ในการประเมินความปลอดภัย เพราะผู้กำกับดูแลต้องสามารถ "วิเคราะห์ข้อมูลอิสระ (Independent Confirmatory Analysis)" ได้ด้วยตนเอง ไม่ใช่เชื่อเพียงรายงานของบริษัทผู้ขายเทคโนโลยี

ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการเปลี่ยนผ่านพลังงานไทย (Strategic Policy Recommendations)

เพื่อรองรับการพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าตามแผน PDP ของประเทศ และยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ ขอเสนอ 4 ยุทธศาสตร์หลัก ดังนี้:

1. ยุทธศาสตร์จัดทำ "ข้อกำหนดแห่งชาติสำหรับ SMR" (National User Requirements Formulation) กระทรวงพลังงาน, กฟผ. และ ปส. ต้องร่วมกันจัดทำเอกสาร "ข้อกำหนดผู้ซื้อ (User Requirements)" ของประเทศไทย โดยบูรณาการ 122 ประเด็นจาก IAEA-TECDOC-2143 (2026) เพื่อกำหนดกรอบความปลอดภัย ประสิทธิภาพ และความสามารถในการจ่ายไอน้ำความร้อน เพื่อใช้เปรียบเทียบเทคโนโลยีจากผู้พัฒนาทั่วโลกอย่างเป็นรูปธรรม ป้องกันการพึ่งพาผู้ขายรายใดรายหนึ่ง

2. ยุทธศาสตร์กำกับดูแลเชิงรุกแบบ Pre-licensing และ Step-by-Step ปส. จะยกระดับกระบวนการพิจารณาอนุญาต ด้วยการเปิดกลไก "การหารือและประเมินแบบล่วงหน้า (Vendor Design Review)" เพื่อวิเคราะห์ความปลอดภัยของระบบ Passive Safety ตั้งแต่ต้นทาง และประยุกต์ใช้การพิจารณาใบอนุญาตพื้นที่ตั้งล่วงหน้า (Early Site Permit) เพื่อให้เกิดความชัดเจนทางวิศวกรรม ลดระยะเวลาและงบประมาณที่อาจบานปลายสำหรับเครื่องแรก (FOAK)

3. ยุทธศาสตร์สร้างความเข้มแข็งของกลไกเจ้าภาพ (NEPIO Development) รัฐบาลควรเร่งจัดตั้งหน่วยงานขับเคลื่อนนโยบายพลังงานนิวเคลียร์ (Nuclear Energy Programme Implementing Organization: NEPIO) แบบเต็มรูปแบบ ตามแนวทางที่มาเลเซีย (MyPOWER) ดำเนินการอยู่ เพื่อรับผิดชอบในการจัดหาเงินทุน การบริหารสัญญา การจัดการผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และพัฒนาแผนที่นำทางด้านบุคลากรอย่างเบ็ดเสร็จ แยกบทบาทออกจาก ปส. ซึ่งเป็นผู้กำกับดูแลอย่างชัดเจน

4. ยุทธศาสตร์ส่งเสริมความเป็นเลิศด้านวิศวกรรมความปลอดภัยเชิงคำนวณ (Computational Safety Excellence) อว. ควรให้ทุนวิจัยต่อเนื่องแก่สถาบันอุดมศึกษา (เช่น ภาควิชาวิศวกรรมนิวเคลียร์ จุฬาฯ และสถาบันพันธมิตร) ในการพัฒนาขีดความสามารถการจำลองพฤติกรรมเทอร์โมไฮดรอลิกส์ และโปรแกรมวิเคราะห์ความปลอดภัย เช่น TRACE และ RELAP5 เพื่อสร้างกองกำลังวิศวกรผู้ประเมินความปลอดภัย (Safety Reviewers) รองรับการวิเคราะห์รายงาน SAR (Safety Analysis Report) ให้ ปส. ได้อย่างรวดเร็วและน่าเชื่อถือ

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว. ยืนหยัดทำหน้าที่เป็นเสาหลักในการปกป้องประชาชนชาวไทย เราพร้อมบูรณาการความร่วมมือกับทุกภาคส่วน เพื่อให้การก้าวสู่ยุคพลังงานนิวเคลียร์ของประเทศเป็นไปอย่างโปร่งใส มีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์รองรับ และยึดความปลอดภัยของสังคมและสิ่งแวดล้อมเป็นจุดมุ่งหมายสูงสุด

ขอบคุณข้อมูลสนับสนุนเชิงวิชาการจาก: Nuclear Engineering, Chulalongkorn University และ ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA)

เอกสารอ้างอิงและแหล่งข้อมูลเชิงประจักษ์ (References)
1. World Nuclear Industry Status Report (WNISR). (2025). Rolls-Royce SMR cost estimates.
2. UK Government / Great British Energy – Nuclear. (13 April 2026). Rolls-Royce SMR project agreement.
3. Romanian Government, Prime Minister's Control Body. (2026). Report on the inspection carried out at Nuclearelectrica SA (Doicești SMR Project).
4. Nuclearelectrica. (12 February 2026). Doicești SMR Project Final Investment Decision.
5. U.S. Department of Energy, Office of Inspector General. (24 March 2026). Audit Report DOE-OIG-26-25 on Carbon Free Power Project (CFPP).
6. NuScale Power. VOYGR SMR Technology Fact Sheet.
7. International Atomic Energy Agency (IAEA). (2026). IAEA-TECDOC-2143: Generic User Rationale and Considerations for Small Modular Reactors (NHSI).
8. BERNAMA. (26 October 2026). Government To Decide On Nuclear Power Plant After Four Key Studies Completed – Chang (Malaysia).
9. Jesselton Times. (4 November 2026). Time for Malaysia to advance into the nuclear energy development phase, says Masiung (Sabah FNPP Proposal).
10. IAEA. Nuclear Harmonization and Standardization Initiative (NHSI).
11. Purdue University. PUMA Facility & Thermal Hydraulics and Reactor Safety Research.