รางวัลโนเบลเศรษฐศาสตร์ 2026 เมื่ออนาคตกำหนดเศรษฐกิจในวันนี้

รางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์ปี 2026 เป็นของ ศาสตราจารย์ชาวอเมริกันสองท่าน ได้แก่ โรเบิร์ต อี. ฮอลล์ (Robert E. Hall) และ ไมเคิล วูดฟอร์ด (Michael Woodford) ผลงานของทั้งสองท่านมีจุดร่วมสำคัญ คือ การแสดงให้เห็นว่า การตัดสินใจทางเศรษฐกิจในปัจจุบัน ไม่ได้ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ในวันนี้เท่านั้น แต่ยังขึ้นอยู่กับความคาดหวังเกี่ยวกับอนาคตด้วย 

ฮอลล์ พัฒนาทฤษฎีการบริโภคโดยแสดงให้เห็นว่า ครัวเรือนตัดสินใจใช้จ่ายโดยคำนึงถึงรายได้และทรัพยากรตลอดชีวิต ตลอดจนข้อมูลใหม่เกี่ยวกับอนาคต ขณะที่ วูดฟอร์ด พัฒนากรอบทฤษฎีนโยบายการเงินที่แสดงให้เห็นว่า ความคาดหวังเกี่ยวกับเงินเฟ้อและนโยบายการเงินในอนาคตสามารถส่งผลต่อเงินเฟ้อและกิจกรรมทางเศรษฐกิจในปัจจุบัน 

ผลงานของทั้งสองท่านจึงมีส่วนสำคัญในการพัฒนาเศรษฐศาสตร์มหภาคสมัยใหม่ ที่เชื่อมโยงการตัดสินใจของครัวเรือนและธุรกิจเข้ากับความคาดหวัง และนำไปสู่ความเข้าใจเกี่ยวกับการออกแบบนโยบายเพื่อรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ

ผลงานสำคัญของฮอลล์ เป็นการพัฒนาความเข้าใจเกี่ยวกับพฤติกรรมการบริโภคของครัวเรือน โดยต่อยอดจากทฤษฎีรายได้ถาวร (Permanent Income) ของมิลตัน ฟรีดแมน (Milton Friedman) ที่เสนอไว้ในปี 1957 ฟรีดแมนอธิบายว่า การตัดสินใจบริโภคไม่ได้ขึ้นอยู่กับรายได้ในปัจจุบันเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับรายได้ที่ครัวเรือนคาดว่าจะได้รับในระยะยาวด้วย ดังนั้น การเพิ่มขึ้นของรายได้เพียงชั่วคราว อาจไม่ทำให้การบริโภคเพิ่มขึ้นมากเท่ากับการเพิ่มขึ้นของรายได้อย่างถาวร 

ต่อมาในปี 1978 ฮอลล์นำแนวคิดการคาดการณ์อย่างมีเหตุผล (Rational Expectations) มาผสมผสานกับทฤษฎีรายได้ถาวร ภายใต้แนวคิดนี้ ครัวเรือนใช้ข้อมูลที่มีอยู่ในการวางแผนการบริโภคตลอดชีวิต และปรับแผนเมื่อได้รับข้อมูลใหม่เกี่ยวกับรายได้และทรัพยากรในอนาคต  

ข้อค้นพบสำคัญของฮอลล์ คือ การบริโภคมีลักษณะเป็นการเคลื่อนไหวแบบสุ่ม (Random Walk) กล่าวคือ การเปลี่ยนแปลงของการบริโภคในอนาคต ไม่สามารถคาดการณ์ได้จากข้อมูลที่ครัวเรือนทราบอยู่แล้ว เพราะข้อมูลเหล่านั้นได้ถูกนำมาประกอบการตัดสินใจในปัจจุบันเรียบร้อยแล้ว 

การบริโภคจึงเปลี่ยนแปลงเมื่อมีข้อมูลใหม่ ที่ไม่สามารถคาดการณ์ล่วงหน้าได้ ตัวอย่างเช่น หากพนักงานทราบล่วงหน้าว่าจะได้รับการขึ้นเงินเดือนในปีหน้า เขาอาจเริ่มปรับการใช้จ่ายตั้งแต่วันนี้ เพราะรายได้ในอนาคตที่เพิ่มขึ้นได้ถูกรวมอยู่ในแผนการบริโภคแล้ว เมื่อถึงวันที่เงินเดือนเพิ่มขึ้นจริง การบริโภคจึงไม่จำเป็นต้องเพิ่มขึ้นอีก ในทางตรงกันข้าม หากได้รับโบนัสก้อนใหญ่โดยไม่คาดคิด เขาอาจปรับการบริโภคเพิ่มขึ้นทันที เพราะเป็นข้อมูลใหม่ที่ทำให้ทรัพยากรตลอดชีวิตสูงขึ้น 

คุณูปการของฮอลล์จึงไม่ได้อยู่เพียงการอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างรายได้กับการบริโภค แต่เป็นการแสดงให้เห็นว่า ความคาดหวังและข้อมูลใหม่เกี่ยวกับอนาคตมีบทบาทสำคัญต่อการตัดสินใจของครัวเรือน และช่วยวางรากฐานให้การวิเคราะห์พฤติกรรมการบริโภคในแบบจำลองเศรษฐศาสตร์มหภาคสมัยใหม่

ปี 1997 และ 2003 วูดฟอร์ดได้สร้างผลงานที่สำคัญในการพัฒนาเศรษฐศาสตร์มหภาคเคนส์ใหม่ ให้เป็นกรอบทฤษฎีที่สามารถใช้วิเคราะห์และออกแบบนโยบายการเงินเพื่อรักษาเสถียรภาพเศรษฐกิจได้อย่างเป็นระบบ  

แนวคิดของวูดฟอร์ด คือ กิจกรรมทางเศรษฐกิจในปัจจุบัน ไม่ได้ขึ้นอยู่กับอัตราดอกเบี้ยและภาวะเศรษฐกิจในวันนี้เท่านั้น แต่ยังขึ้นอยู่กับความคาดหวังเกี่ยวกับภาวะเศรษฐกิจและนโยบายการเงินในอนาคตด้วย 

อธิบายได้ว่า ช่องว่างผลผลิต (Output Gap) ในปัจจุบันขึ้นอยู่กับเส้นทางส่วนต่างระหว่างอัตราดอกเบี้ยที่แท้จริง กับ ระดับธรรมชาติที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคต ตัวอย่างเช่น หากธนาคารกลางประกาศอย่างน่าเชื่อถือว่า จะคงอัตราดอกเบี้ยในระดับต่ำต่อเนื่อง ครัวเรือนและบริษัทอาจเพิ่มการใช้จ่ายและการลงทุนตั้งแต่วันนี้ 

แม้อัตราดอกเบี้ยปัจจุบันยังไม่เปลี่ยนแปลง เงินเฟ้อในปัจจุบันก็ไม่ได้ขึ้นอยู่กับต้นทุนการผลิตและภาวะเศรษฐกิจในวันนี้เท่านั้น แต่ขึ้นกับเส้นทางที่คาดการณ์ของช่องว่างผลผลิตและแรงกดดันเงินเฟ้อจากต้นทุนการผลิตทั้งในปัจจุบันและอนาคต 

กล่าวอีกนัยหนึ่ง หากบริษัทคาดการณ์ว่า เศรษฐกิจจะขยายตัวสูงในอนาคต และต้นทุนการผลิตจะเพิ่มขึ้น ก็อาจปรับราคาสินค้าเพิ่มขึ้นตั้งแต่วันนี้แม้ว่า อุปสงค์มวลรวมในปัจจุบันจะยังไม่เปลี่ยนแปลงมากนักก็ตาม 

คุณูปการสำคัญอีกประการหนึ่งของวูดฟอร์ด คือ การพัฒนากรอบการดำเนินนโยบายการเงินที่เหมาะสม (Optimal Monetary Policy) โดยเชื่อมโยงเป้าหมายการรักษาเสถียรภาพของเงินเฟ้อและผลผลิตเข้ากับสวัสดิการของครัวเรือน (Household Welfare) ทำให้การประเมินนโยบายการเงิน ไม่ได้พิจารณาเพียงการลดความผันผวนทางเศรษฐกิจ แต่ยังคำนึงถึงผลกระทบต่อความเป็นอยู่ของประชาชนด้วย

ผลงานของทั้งสองท่านให้บทเรียนสำคัญต่อการดำเนินนโยบายเศรษฐกิจของประเทศไทย โดยเฉพาะการออกแบบมาตรการกระตุ้นการบริโภคและการดำเนินนโยบายการเงินให้มีประสิทธิผล 

จากแนวคิดของ ฮอลล์ มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจที่เพิ่มรายได้ให้ประชาชนเพียงชั่วคราว อาจไม่ทำให้การบริโภคเพิ่มขึ้นมาก เท่ากับมาตรการที่ทำให้ประชาชนคาดว่ารายได้ระยะยาวจะเพิ่มขึ้น เพราะครัวเรือนอาจเลือกเก็บออมรายได้ชั่วคราวบางส่วนแทนการใช้จ่ายทั้งหมด 

อย่างไรก็ตาม สำหรับครัวเรือนรายได้น้อยที่มีข้อจำกัดด้านสภาพคล่อง เงินช่วยเหลือชั่วคราวอาจกระตุ้นการบริโภคได้มากเช่นกัน ดังนั้น การออกแบบมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ จึงควรคำนึงถึงทั้งลักษณะของรายได้และความแตกต่างระหว่างครัวเรือน 

ขณะที่ผลงานของ วูดฟอร์ด ชี้ให้เห็นว่า ประสิทธิผลของนโยบายการเงินไม่ได้ขึ้นอยู่กับการปรับอัตราดอกเบี้ยนโยบายเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับการสื่อสารและความน่าเชื่อถือของธนาคารกลางด้วย 
สำหรับธนาคารแห่งประเทศไทย การสื่อสารแนวโน้มนโยบายการเงินอย่างชัดเจนและสอดคล้องกับการดำเนินนโยบายจริง จะช่วยให้ประชาชนและภาคธุรกิจสามารถวางแผนการใช้จ่ายและการลงทุนได้ดีขึ้น อีกทั้งช่วยยึดเหนี่ยวการคาดการณ์เงินเฟ้อ (Inflation Expectations) ให้อยู่ในระดับที่สอดคล้องกับเป้าหมายเสถียรภาพราคา 

บทเรียนสำคัญคือ นโยบายเศรษฐกิจที่มีประสิทธิผลไม่ควรมุ่งเพียงการเปลี่ยนแปลงรายได้หรืออัตราดอกเบี้ยในปัจจุบัน แต่ต้องคำนึงด้วยว่านโยบายดังกล่าวจะเปลี่ยนความคาดหวัง และการตัดสินใจของประชาชนและธุรกิจเกี่ยวกับอนาคตอย่างไร

ผลงานของฮอลล์และวูดฟอร์ด สะท้อนให้เห็นว่า นโยบายที่สามารถสร้างความเชื่อมั่นเกี่ยวกับรายได้ เสถียรภาพราคา และทิศทางเศรษฐกิจในอนาคต ย่อมมีโอกาสส่งผลต่อการตัดสินใจบริโภคและลงทุนได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น 

บทเรียนสำคัญจากผลงานของทั้งสองท่าน จึงอยู่ที่ว่า การออกแบบนโยบายเศรษฐกิจที่ดีไม่ใช่เพียงการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในวันนี้ แต่ต้องคำนึงถึงความคาดหวังของประชาชนและธุรกิจต่อสิ่งที่จะเกิดขึ้นในวันข้างหน้าด้วย เพราะท้ายที่สุดแล้ว อนาคตที่ผู้คนคาดหวัง ย่อมมีส่วนกำหนดเศรษฐกิจในวันนี้

คอลัมน์เศรษฐเสวนา จุฬาฯ ทัศนะ โดย...รศ.ดร.นิพิฐ วงศ์ปัญญา คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ฉบับ 4250