พลิกโฉมพลังงานอนาคต: เจาะลึกสมรภูมิ SMR ทั่วโลก และก้าวย่างของไทยสู่ความมั่นคงที่ยั่งยืน

ด้วยเหตุนี้ "โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็กปลอดภัย" (Small Modular Reactor หรือ SMR) จึงก้าวขึ้นมาเป็นจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญที่ทั่วโลกกำลังจับตามอง!

ภายใต้นโยบาย ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้กล่าวไว้อย่างชัดเจนว่า "ถึงเวลาแล้วที่ประเทศไทยจะต้องเดินหน้าศึกษาและเตรียมความพร้อมสำหรับเทคโนโลยี SMR" เพื่อยกระดับขีดความสามารถการแข่งขันของประเทศ สอดรับกับแนวนโยบายของ คณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ ที่มุ่งเน้นการใช้ประโยชน์จากพลังงานนิวเคลียร์ควบคู่ไปกับมาตรฐานความปลอดภัยสูงสุด

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยระดับชาติ จึงได้ถอดบทเรียนจากความเคลื่อนไหวทั่วโลก รวบรวมทุกมิติของเทคโนโลยี SMR เพื่อให้พี่น้องประชาชนเข้าใจว่า "ทำไมสิ่งนี้ถึงเป็นอนาคต" และ "เราต้องเตรียมตัวอย่างไร"

1. SMR คือ "หัวใจของอุตสาหกรรม" ไม่ใช่แค่ผลิตไฟฟ้า

ลืมภาพโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แบบเดิมๆ ไปได้เลยครับ เพราะเทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์ยุคใหม่ (Generation IV) ที่มีทั้งแบบนิวตรอนพลังงานต่ำ (Thermal) และพลังงานสูง (Fast) ถูกออกแบบมาให้ทำได้มากกว่านั้น

•  ปฏิวัติอุตสาหกรรมปิโตรเคมี : สหรัฐอเมริกา เพิ่งอนุมัติใบอนุญาตก่อสร้างโรงไฟฟ้าเทคโนโลยี HTGR (ก๊าซฮีเลียมระบายความร้อน) ให้โครงการ Xe-100 ครั้งแรกในรอบ 60 ปี เพื่อผลิต "ไอน้ำอุณหภูมิสูง" ส่งตรงให้โรงงานปิโตรเคมีของ Dow Chemical
•  จีน ล้ำหน้าด้วย Hybrid SMR: จีนเปิดตัวโครงการ Xuwei ผสมผสานเทคโนโลยี PWR และ HTGR ผลิตไฟฟ้าพร้อมส่งไอน้ำความร้อนสูงถึง 460 องศาเซลเซียส ป้อนนิคมอุตสาหกรรม
• ฝรั่งเศส เน้นความอบอุ่น : บริษัท Calogena ได้รับทุนสนับสนุนจาก EU กว่า 40 ล้านยูโร เพื่อสร้าง SMR ที่ไม่ได้เน้นผลิตไฟฟ้า แต่เน้นต้มน้ำส่งความร้อน (District Heating) ให้บ้านเรือนกว่า 20,000 หลัง!

2. เล็ก แกร่ง ควบคุมตัวเองได้ และ "ปลอดภัยขั้นสุด"

• ไร้คนขับ (Autonomous Microreactor) : อนาคตเราจะมี Microreactor (เช่น เทคโนโลยี eVinci หรือ VSLLIM) ที่ใช้ AI และระบบความปลอดภัยเชิงรับ (Passive Safety) ควบคุมตัวเองได้โดยไม่ต้องมีเจ้าหน้าที่นั่งเฝ้า 24 ชั่วโมง เหมาะกับพื้นที่ห่างไกล
• เขตพื้นที่ฉุกเฉิน (EPZ) เล็กลง : ด้วยความปลอดภัยที่สูงขึ้นนี้ หน่วยงานกำกับดูแลในสหรัฐฯ (NRC) จึงยอมรับแนวทางของ NuScale ในการลดเขตพื้นที่ฉุกเฉินให้เหลือเพียง "รั้วของโรงไฟฟ้า" ทำให้สามารถตั้งใกล้เขตอุตสาหกรรมได้
• ประเมินภัยซ้อนภัย (Domino Effect) : อย่างไรก็ตาม การตั้งโรงไฟฟ้าใกล้ปิโตรเคมีต้องประเมินภัยจากภายนอก เช่น การระเบิด หรือก๊าซพิษรั่วไหลจากโรงงานข้างเคียงอย่างรัดกุม ซึ่งทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ให้ความสำคัญมาก ดังเช่นการส่งทีม EPREV ลงพื้นที่ประเมินความพร้อมฉุกเฉินที่บังกลาเทศอย่างเข้มข้น
   

3. ประเทศรอบโลกกำลัง "วิ่งแข่ง" เตรียมความพร้อม การสร้าง SMR ต้องผ่านกระบวนการคัดกรองพื้นที่ระดับประเทศ (National Site Screening) อย่างเป็นระบบ

•  อาเซียนขยับตัวแรง : อินโดนีเซียใช้ระบบภูมิสารสนเทศ (GIS) เร่งศึกษาพื้นที่ในเกาะกาลีมันตันและบังกาเบลีตุง ขณะที่ เมียนมา เพิ่งประกาศจับมือรัสเซีย (Rosatom) ศึกษา SMR ขนาด 110 MW
• ยุโรปและแอฟริกาเอาจริง : เอสโตเนีย คัดเลือกพื้นที่เหลือ 3 แห่งสำหรับสร้าง BWRX-300 ส่วน กานา ทุ่มงบกว่า 200 ล้านดอลลาร์ และเตรียมบุคลากรกว่า 2,000 คน เพื่อ "เตรียมความพร้อม" ก่อนเซ็นสัญญาก่อสร้าง!

4. บทเรียนโลกแห่งความจริง

เครื่องแรกย่อมท้าทาย (FOAK) แม้โลกจะตื่นเต้น แต่เราต้องเรียนรู้จาก โครงการ Darlington ของแคนาดา ซึ่งตั้งเป้าสร้าง SMR เทคโนโลยี BWRX-300 เครื่องแรกของกลุ่ม G7 (First-of-a-Kind) 

แต่ปัจจุบันต้องทบทวนกรอบงบประมาณและเวลาใหม่ เนื่องจากความซับซ้อนของการออกแบบวิศวกรรมรายละเอียด สะท้อนให้เห็นว่า "การเตรียมความพร้อมด้านวิศวกรรมและคน ต้องมาก่อนการก่อสร้างเสมอ"

ข้อเสนอเชิงนโยบายสำหรับประเทศไทย : ก้าวย่างของไทยสู่ยุค SMR

ภายใต้การกำกับดูแลที่เข้มแข็งของ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ขอเสนอ 4 แนวทางขับเคลื่อนระดับชาติ ดังนี้

1. ริเริ่ม National Site Screening อย่างเป็นกลางและโปร่งใส : รัฐบาลควรสนับสนุนให้ ปส. และหน่วยงานวิชาการ ใช้ระบบ GIS คัดกรองพื้นที่ทั่วประเทศอย่างเป็นระบบ (เหมือนสหรัฐฯ และอินโดนีเซีย) เพื่อหาพื้นที่ที่ "เหมาะสมและปลอดภัยที่สุด" โดยไม่เอื้อผลประโยชน์ให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง

2. ปฏิรูปกฎระเบียบ (Regulatory Modernization) : ปส. ดำเนินการเร่งปรับปรุงกฎหมายรองรับเทคโนโลยีใหม่ เช่น การกำหนดเขต EPZ แบบยืดหยุ่นตามความเสี่ยง (Risk-Informed) และการประเมินภัยจากภายนอก (External Hazards) เพื่อรองรับการตั้ง SMR ในพื้นที่อย่าง EEC

3. ลงทุนสร้าง "คน" เพื่ออธิปไตยทางเทคโนโลยี : ถอดบทเรียนจากกานาและแคนาดา ไทยต้องเร่งให้ทุนการศึกษาและจัดตั้งเครือข่ายวิจัย ผลิตวิศวกรนิวเคลียร์และผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัย เพื่อไม่ให้ไทยเป็นเพียง "ผู้ซื้อ" แต่ต้องเป็นผู้เชี่ยวชาญในระบบ Supply Chain ของตนเอง ซึ่งขณะนี้ได้เริ่มดำเนินการอย่างเป็นระบบภายใต้นโยบายคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ 

4. วางยุทธศาสตร์ นิวเคลียร์เพื่ออุตสาหกรรม (Nuclear Cogeneration) : รัฐบาลควรมีนโยบายศึกษาการนำ SMR มาผลิตทั้ง "ไฟฟ้า" และ "ไอน้ำอุณหภูมิสูง" ป้อนเข้าสู่อุตสาหกรรมปิโตรเคมี เพื่อสร้างจุดขายด้านการลดคาร์บอน ดึงดูดการลงทุนระดับโลก

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติขอยืนยันว่า "ความปลอดภัยของประชาชน คือเข็มทิศในการทำงานของเรา" การก้าวสู่ยุคพลังงานสะอาด SMR จะต้องตั้งอยู่บนรากฐานของวิทยาศาสตร์ ความโปร่งใส และมาตรฐานสากล เพื่อสร้างอนาคตที่ยั่งยืนและปลอดภัยให้คนไทยทุกคนครับ

(ขอบคุณข้อมูลจาก Nuclear Engineering, Chulalongkorn University…ขอบคุณข้อมูลจาก IAEA)

เอกสารอ้างอิงและแหล่งข้อมูลระดับชาติและนานาชาติ:

1. กระทรวงพลังงาน. (2569) (ร่าง) แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย พ.ศ. 2569-2593 (PDP 2026)
2. ฐานเศรษฐกิจ. (2569) ปาฐกถาพิเศษ ‘Innovation Power Up : สร้างคน สร้างนวัตกรรม’ โดย ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.อว.
3. U.S. Nuclear Regulatory Commission (NRC) (2026). NRC Issues First Construction Permit in Nearly 60 Years for High-Temperature Gas-Cooled Reactor. News Release 26-083
4. U.S. Nuclear Regulatory Commission (NRC). (2023) 10 CFR 50.160 – Emergency Preparedness for SMRs and Other New Technologies
5. International Atomic Energy Agency (IAEA) (2015). Site Survey and Site Selection for Nuclear Installations. Specific Safety Guide No. SSG-35
6. IAEA / The Daily Star. (2026). IAEA team begins 11-day review of Rooppur plant’s emergency preparedness
7. Omitaomu et al. (2022) Methods and system for siting advanced nuclear reactors and evaluating energy policy concerns Progress in Nuclear Energy, 148, 104197
8. Susiati et al. (2022) Site suitability-based spatial-weighted multicriteria analysis for nuclear power plants in Indonesia. Heliyon, 8(3), e09088
9. Ministry of Finance, Ghana (2026). 2027 Budget Statement and Economic Policy, November 2026
10. NuScale Power. (2022) ิNuScale’s Emergency Planning Zone Boundary Methodology Validated by the NRC ACRS
11. World Nuclear News. (2026) OPG set to revise timeline and cost of first SMR unit (Darlington Project)
12. CNNC. (2026) Xuwei Nuclear Heating and Power Plant: Nuclear Energy-Petrochemical Industry Integration Project
13. World Nuclear News. (2026) Calogena awarded EU funding for SMR deployment (District Heating)