ชำแหละผลกระทบธุรกิจท่องเที่ยว พิษต้นทุนพลังงานพุ่ง แนะเร่งลดต้นทุนก่อนปรับราคา

นายกิตติ พรศิวะกิจ ผู้ช่วยประธานสภาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (สทท.) เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ”ว่า สถานการณ์ต้นทุนพลังงานในปี 2569 ถือเป็นแรงกดดันสำคัญต่อผู้ประกอบการท่องเที่ยว โดยเฉพาะธุรกิจที่ต้องใช้พลังงานในการให้บริการโดยตรง ทั้งโรงแรม ร้านอาหาร เรือท่องเที่ยว และธุรกิจขนส่งนักท่องเที่ยวปัจจุบันราคาน้ำมันดีเซล

อย่างไรก็ตาม ค่าไฟฟ้าไม่ได้ปรับเพิ่มขึ้นในช่วงล่าสุด โดยค่า Ft งวดกันยายน–ธันวาคม 2569 อยู่ที่ 16.23 สตางค์ต่อหน่วย และค่าไฟฟ้าเฉลี่ยทุกประเภทอยู่ที่ประมาณ 3.86 บาทต่อหน่วย ปัญหาสำคัญจึงไม่ใช่ราคาพลังงานทุกประเภทเพิ่มขึ้นพร้อมกัน แต่เป็นต้นทุนน้ำมันและต้นทุนทางอ้อมที่ส่งผ่านมายังค่าสินค้า วัตถุดิบ และการขนส่ง

ธุรกิจท่องเที่ยวอ่วม พิษต้นทุนพลังงานพุ่ง โรงแรม เรือท่องเที่ยว ร้านอาหาร กระทบแตกต่างกัน

สำหรับธุรกิจแต่ละประเภทได้รับผลกระทบแตกต่างกัน “ธุรกิจโรงแรม” มีต้นทุนค่าไฟฟ้าจากระบบปรับอากาศ น้ำร้อน ห้องครัว และสิ่งอำนวยความสะดวก ขณะที่ค่าเชื้อเพลิงและค่าขนส่งวัตถุดิบเพิ่มขึ้น ส่งผลให้อัตรากำไรลดลง โดยเฉพาะโรงแรมขนาดเล็กที่ไม่สามารถปรับราคาห้องพักได้ง่าย

ส่วน “ธุรกิจร้านอาหาร” ได้รับผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อม แม้ราคาก๊าซหุงต้มจะไม่ได้เพิ่มขึ้นในสัดส่วนเดียวกับน้ำมัน แต่ต้นทุนขนส่งอาหารสด วัตถุดิบ และสินค้าจากผู้ผลิตเพิ่มขึ้น ทำให้กำไรต่อจานลดลง

ขณะที่“ธุรกิจเรือท่องเที่ยว” ได้รับผลกระทบโดยตรงและค่อนข้างรุนแรง เพราะน้ำมันเป็นต้นทุนหลักในการเดินเรือ หากเรือใช้น้ำมันวันละ 100 ลิตร ราคาที่เพิ่มขึ้น 13.60 บาทต่อลิตร หมายถึงค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นวันละ 1,360 บาท หรือมากกว่า 40,000 บาทต่อเดือน หากเดินเรือทุกวัน ซึ่งธุรกิจเรือส่วนใหญ่จะใช้น้ำมันมากกันนั้นมาก

ทำให้ต้นทุนเพิ่มขึ้นเดือนหลายแสนบาท สิ่งที่น่ากังวลคือ ผู้ประกอบการไม่ได้เผชิญเฉพาะต้นทุนที่เพิ่มขึ้น แต่ยังต้องแข่งขันด้านราคากับประเทศท่องเที่ยวอื่น ในขณะที่กำลังซื้อของนักท่องเที่ยวมีข้อจำกัด

ในมุมมองของภาคเอกชน ความสามารถในการแบกรับต้นทุนขึ้นอยู่กับขนาดธุรกิจ เงินทุนหมุนเวียน อัตรากำไร และจำนวนลูกค้า ผมเห็นว่าผู้ประกอบการควรวางแผนรองรับกรณีต้นทุนพลังงานเพิ่มขึ้นจากระดับปัจจุบันอีกประมาณ 5–10% โดยพยายามประคองราคาขายเดิมในช่วง 1–3 เดือนแรก หากกระแสเงินสดยังเพียงพอ

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นกรอบการบริหารความเสี่ยงที่เสนอ ไม่ใช่ความสามารถในการแบกรับต้นทุนเฉลี่ยของผู้ประกอบการทุกแห่ง

ห่วง SMEs แบกรับไม่ไหว

ข้อมูลการสำรวจของธนาคารแห่งประเทศไทยในเดือนเมษายน 2569 พบว่า ในกลุ่มธุรกิจที่ยังไม่ได้ปรับราคา มีถึง 42% ที่ประเมินว่าสามารถรองรับต้นทุนที่เพิ่มขึ้นได้อีกเพียง 3–6 เดือน สะท้อนข้อจำกัดด้านการแบกรับต้นทุนของภาคธุรกิจ ซึ่งผู้ประกอบการ SMEs โดยเฉพาะธุรกิจโรงแรมขนาดเล็ก ร้านอาหาร และเรือท่องเที่ยวบางประเภท อาจมีระยะเวลารองรับสั้นกว่านั้น หากรายได้ไม่เพียงพอกับต้นทุนที่เพิ่มขึ้น

ผมมองว่าภาคเอกชนสามารถยอมรับกำไรที่ลดลงได้ในระยะสั้น แต่ไม่สามารถดำเนินธุรกิจโดยขาดทุนต่อเนื่องได้ในระยะยาว เพราะท้ายที่สุดจะกระทบการจ้างงาน คุณภาพการบริการ และความสามารถในการแข่งขันของการท่องเที่ยวไทย 

แนะเร่งลดต้นทุนก่อนปรับราคา

หากแบกรับต้นทุนไม่ไหว ผมเห็นว่าการปรับขึ้นราคาควรเป็นทางเลือกสุดท้าย ไม่ใช่มาตรการแรกที่ผู้ประกอบการนำมาใช้เนื่องจากเสี่ยงที่จะให้เสียฐานลูกค้าและคู่ค้า สิ่งที่ภาคเอกชนควรดำเนินการก่อน คือการบริหารประสิทธิภาพ ลดการใช้พลังงานที่ไม่จำเป็น และปรับกระบวนการดำเนินงาน โดยไม่ลดมาตรฐานการบริการหรือความปลอดภัย

สำหรับโรงแรม ควรใช้เทคโนโลยีควบคุมพลังงาน ระบบปรับอากาศประสิทธิภาพสูง และพลังงานแสงอาทิตย์ รวมถึงเพิ่มรายได้ต่อห้องพักผ่านการสร้างมูลค่าเพิ่ม แทนการแข่งขันลดราคาเพียงอย่างเดียว สำหรับร้านอาหาร ควรบริหารเมนู วัตถุดิบ และการใช้พลังงานในครัว ลด Food Waste และเพิ่มประสิทธิภาพการจัดซื้อ โดยรักษาคุณภาพและปริมาณอาหารให้เหมาะสม ส่วนธุรกิจเรือท่องเที่ยว ควรบริหารรอบเดินเรือ จำนวนผู้โดยสาร เส้นทาง และประสิทธิภาพการใช้เชื้อเพลิงให้เหมาะสม โดยไม่กระทบมาตรฐานความปลอดภัย

แต่หากต้นทุนยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่องจนเกินความสามารถในการรองรับ ผู้ประกอบการบางส่วนอาจจำเป็นต้องปรับราคาสินค้าและบริการอย่างค่อยเป็นค่อยไป ตามต้นทุนจริงและสภาพการแข่งขัน โดยเฉพาะธุรกิจเรือท่องเที่ยว อาจพิจารณาปรับค่าโดยสารหรือจัดเก็บค่าธรรมเนียมเชื้อเพลิงเพิ่มเติมในบางเส้นทาง โดยต้องแจ้งลูกค้าอย่างโปร่งใส

ขณะที่โรงแรมอาจปรับราคาห้องพักใหม่ตามฤดูกาลและต้นทุน ส่วนร้านอาหารอาจปรับราคาเฉพาะบางเมนูที่ได้รับผลกระทบสูง แทนการปรับขึ้นราคาทุกรายการ ในขณะเดียวกันก็ต้องยกระดับมาตรฐาน ความปลอดภัย การบริการที่ดีขึ้น เพื่อสร้างความประทับใจและคะแนนรีวิวใน Social Media ที่ส่งผลต่อราคาขายที่สูงขึ้น

ผมเห็นว่าภาคการท่องเที่ยวต้องปรับตัวทั้งระยะสั้นและระยะยาว โดย

“ระยะสั้น” ต้องเร่งบริหารต้นทุนพลังงาน ใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ และสร้างรายได้จากนักท่องเที่ยวต่อคนให้สูงขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องเพิ่มราคาทุกบริการ

“ระยะกลาง” ต้องเร่งลงทุนในระบบประหยัดพลังงาน พลังงานสะอาด และระบบบริหารจัดการต้นทุนด้วยข้อมูลและ AI

“ระยะยาว” ประเทศไทยต้องพัฒนาระบบท่องเที่ยวที่มีประสิทธิภาพด้านพลังงานมากขึ้น ลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล และส่งเสริมการลงทุนในธุรกิจท่องเที่ยวที่มีความยั่งยืน

ในส่วนของภาครัฐ อยากเสนอให้พิจารณามาตรการช่วยเหลือผู้ประกอบการ SMEs ที่ได้รับผลกระทบรุนแรง โดยเฉพาะธุรกิจขนส่งและเรือท่องเที่ยว รวมถึงสนับสนุนสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำสำหรับการลงทุนด้านประหยัดพลังงาน และดูแลเสถียรภาพราคาพลังงานให้มีความแน่นอนเพียงพอต่อการวางแผนธุรกิจที่สำคัญ

ภาครัฐต้องตระหนักว่า ต้นทุนพลังงานไม่ได้ส่งผลเฉพาะกำไรของผู้ประกอบการ แต่ส่งผลโดยตรงต่อราคาการท่องเที่ยวไทยทั้งระบบ หากต้นทุนการเดินทาง ที่พัก อาหาร และกิจกรรมท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นพร้อมกัน จะทำให้ค่าใช้จ่ายรวมของนักท่องเที่ยวสูงขึ้น และอาจกระทบการตัดสินใจเลือกประเทศไทยเป็นจุดหมายปลายทาง

“วันนี้โจทย์ของภาคท่องเที่ยวไม่ใช่เพียงว่าจะขึ้นราคาเท่าไร แต่คือจะบริหารต้นทุนอย่างไรให้ธุรกิจอยู่รอด โดยที่นักท่องเที่ยวยังรู้สึกว่าประเทศไทยคุ้มค่ากับเงินที่จ่ายไป ภาคเอกชนพร้อมปรับตัว แต่การรักษาความสามารถในการแข่งขันของการท่องเที่ยวไทย จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่าย เพราะหากต้นทุนสูงขึ้น แต่รายได้ไม่เพิ่มขึ้น สุดท้ายผลกระทบจะเกิดขึ้นทั้งต่อผู้ประกอบการ แรงงาน ชุมชนและเศรษฐกิจการท่องเที่ยวของทั้งประเทศ” นายกิตติ กล่าวทิ้งท้าย