เพชรบุรีเปลี่ยน “ปลาหมอคางดำ” เป็นทรัพยากรสู่อาหารคน-สัตว์-น้ำหมักชีวภาพ

“เบอร์เกอร์ปลา”หนึ่งชิ้นที่วางอยู่ตรงหน้านักเรียน โรงเรียนวัดโพธิ์ทัยมณี (ศิริพรรณพิทยา) ตำบลบางจาน อำเภอเมืองเพชรบุรี อาจดูเหมือนอาหารที่เด็กๆ คุ้นเคย แต่เบื้องหลังเมนูนี้กำลังสะท้อนอีกแนวทางจัดการ “ปลาหมอคางดำ” ในเพชรบุรี นั่นคือ เมื่อจับปลาออกจากแหล่งน้ำแล้ว จะทำอย่างไรให้ปลาที่ถูกกำจัด ไม่กลายเป็นของเหลือทิ้ง แต่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์และสร้างมูลค่าต่อได้

สำนักงานประมงจังหวัดเพชรบุรีนำปลาหมอคางดำ มาสาธิตเป็นอาหารหลายเมนู ทั้งแฮมเบอร์เกอร์ปลา ทอดมัน และ น้ำพริกแจ่วบอง เพื่อให้นักเรียนได้เห็นว่า ปลาต่างถิ่นชนิดนี้สามารถนำมาบริโภคได้ และการเพิ่มช่องทางใช้ประโยชน์เป็นอีกส่วนหนึ่ง ที่ช่วยสร้างแรงจูงใจให้มีการจับปลาออกจากแหล่งน้ำอย่างต่อเนื่อง

นอกจากอาหารแล้ว ในพื้นที่อำเภอบ้านแหลม มีการนำปลาหมอคางดำมาใช้เป็นอาหารสำหรับเลี้ยงปลากะพงขาว ซึ่งเป็นสัตว์น้ำเศรษฐกิจของพื้นที่ โดยโครงการที่ดำเนินการในปี 2569 สนับสนุนเกษตรกร 30 ราย เลี้ยงปลากะพงจำนวน 30,000 ตัว และนำปลาหมอคางดำที่จับได้มาใช้ประโยชน์เป็นอาหารสัตว์น้ำอีกทางหนึ่ง

แนวคิดเดียวกันยังถูกต่อยอดไปสู่การเลี้ยงปูทะเล เกษตรกรบางส่วนในจังหวัดเพชรบุรีนำปลาหมอคางดำมาใช้ทดแทนหัวปลา เศษปลา และปลาเป็ดที่เดิมต้องซื้อมาเป็นอาหารปู ช่วยเพิ่มทางเลือกด้านวัตถุดิบอาหารสัตว์น้ำ ขณะเดียวกัน คนในชุมชนที่จับปลาหมอคางดำได้ก็มีช่องทางนำปลามาใช้หรือจำหน่ายต่อ  

นายประจวบ เจี้ยงยี่ ประมงจังหวัดเพชรบุรี กล่าวว่า กิจกรรมสาธิตเมนูอาหารจากปลาหมอคางดำ และสอนน้องช่วยปั้นก้อนจุลินทรีย์ หรือ EM Ball จำนวน 1,200 ก้อน มีเป้าหมายให้เด็กและเยาวชนเข้าใจและเรียนรู้การดูแลและฟื้นฟูแหล่งน้ำ ไปจนถึงเส้นทางการใช้ประโยชน์จากปลาที่จับขึ้นมา
นอกจากเป็นอาหารสำหรับคนและสัตว์น้ำแล้ว ปลาหมอคางดำยังสามารถนำไปผลิตน้ำหมักชีวภาพสำหรับบำรุงดินและพืช ซึ่งเพชรบุรีเคยมีโครงการรับซื้อปลาหมอคางดำจากแหล่งน้ำธรรมชาติ เพื่อนำไปผลิตน้ำหมักชีวภาพโดยตรง

ภาพที่เด็กๆ ได้เห็นในวันนั้นจึงไม่ได้มีเพียงการเปลี่ยนปลาหมอคางดำให้เป็นเบอร์เกอร์ แต่เป็นเส้นทางการใช้ทรัพยากรตั้งแต่ อาหารคน → อาหารสัตว์น้ำ → วัตถุดิบสำหรับภาคเกษตร

การเพิ่มช่องทางใช้ประโยชน์อาจไม่ใช่คำตอบเพียงอย่างเดียวของการควบคุมปลาหมอคางดำ แต่การสร้าง “ปลายทาง” ให้กับปลาที่จับออกจากระบบนิเวศ สามารถช่วยเพิ่มแรงจูงใจในการจับ ลดการสูญเปล่าของทรัพยากร และเชื่อมการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมเข้ากับกิจกรรมทางเศรษฐกิจของชุมชน