จบแล้ว 'คดีภาษีทรัมป์' ศาลสูงสหรัฐฯชี้ขาด ประธานาธิบดี ไม่มีอำนาจตั้งภาษีนำเข้าเอง

ศาลสูงสหรัฐ (U.S. Supreme Court) มีคำพิพากษาสำคัญในคดีระหว่าง Learning Resources, Inc. กับ โดนัลด์ ทรัมป์ เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569

 โดยตัดสินว่าประธานาธิบดีสหรัฐไม่มีอำนาจตามกฎหมาย International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) ในการกำหนดภาษีนำเข้า (tariffs) ด้วยตนเอง

คำตัดสินดังกล่าวถือเป็นความพ่ายแพ้ทางกฎหมายครั้งสำคัญของทรัมป์ และมีผลโดยตรงต่อการใช้อำนาจฝ่ายบริหารในการดำเนินนโยบายการค้าระหว่างประเทศ

จุดเริ่มต้นของคดี: บริษัทเอกชนฟ้องค้านภาษีนำเข้า

คดีนี้เกิดจาก Learning Resources, Inc. ซึ่งเป็นผู้นำเข้าสินค้ารายย่อย ยื่นฟ้องคัดค้านการที่ทรัมป์ประกาศภาวะฉุกเฉินด้านความมั่นคง เศรษฐกิจ และการค้ายาเสพติด ก่อนใช้อำนาจตามกฎหมาย IEEPA ขึ้นภาษีนำเข้าสินค้าจากหลายประเทศ เช่น แคนาดา เม็กซิโก และจีน

ทรัมป์ให้เหตุผลว่า การไหลเข้าของยาเสพติดและการขาดดุลการค้าเป็นภัยคุกคามต่อเศรษฐกิจและความมั่นคงของประเทศ จึงจำเป็นต้องใช้มาตรการภาษีตอบโต้

อย่างไรก็ตาม บริษัทผู้นำเข้าและหลายรัฐมองว่า การกระทำดังกล่าวเกินขอบเขตอำนาจตามกฎหมาย และยื่นฟ้องจนคดีขึ้นสู่ศาลสูงสุด

ศาลชี้ชัด: IEEPA ไม่ให้อำนาจตั้งภาษี

ศาลสูงสหรัฐวินิจฉัยว่า กฎหมาย IEEPA ให้อำนาจประธานาธิบดีในการ “ควบคุม” ธุรกรรมเศรษฐกิจระหว่างประเทศในภาวะฉุกเฉิน แต่ไม่ได้ให้อำนาจในการ “จัดเก็บภาษี”

ศาลระบุชัดว่า “IEEPA ไม่มีข้อความใดกล่าวถึงภาษีหรืออากร และไม่มีหลักฐานว่ารัฐสภามอบอำนาจดังกล่าวให้ฝ่ายบริหาร” 

ศาลจึงสรุปว่า ประธานาธิบดีไม่สามารถใช้กฎหมายฉุกเฉินฉบับนี้เป็นฐานทางกฎหมายในการกำหนดภาษีนำเข้าได้

ย้ำหลักรัฐธรรมนูญ: อำนาจเก็บภาษีเป็นของสภาคองเกรส

ศาลอ้างถึงหลักการสำคัญตามรัฐธรรมนูญสหรัฐ ซึ่งกำหนดให้อำนาจในการจัดเก็บภาษีเป็นของฝ่ายนิติบัญญัติ หรือสภาคองเกรส ไม่ใช่ฝ่ายบริหาร

ศาลระบุว่า หากจะมอบอำนาจสำคัญเช่นนี้ให้ประธานาธิบดี ต้องมีข้อความในกฎหมายที่ชัดเจน ซึ่งในกรณีของ IEEPA ไม่ได้ระบุไว้

นอกจากนี้ ศาลยังอ้างถึงหลัก Separation of Powers และ Major Questions Doctrine ซึ่งกำหนดว่า นโยบายที่มีผลกระทบทางเศรษฐกิจขนาดใหญ่ ต้องได้รับความเห็นชอบจากสภาคองเกรสโดยตรง

คำตัดสินเสียงข้างมากย้ำขอบเขตอำนาจฝ่ายบริหาร

คำพิพากษาครั้งนี้มีเสียงข้างมากสนับสนุนการจำกัดอำนาจประธานาธิบดี โดยผู้พิพากษาหลายคนเห็นตรงกันว่า กฎหมาย IEEPA ไม่ได้ให้อำนาจกำหนดภาษี

แม้จะมีเสียงข้างน้อยบางส่วนแย้งว่า กฎหมายดังกล่าวควรตีความให้ครอบคลุมมาตรการภาษีในฐานะเครื่องมือควบคุมการนำเข้า แต่เสียงข้างมากยืนยันว่าการตีความเช่นนั้นกว้างเกินไป

ผลกระทบสำคัญ: จำกัดอำนาจประธานาธิบดีด้านภาษี

คำตัดสินนี้มีผลในทางปฏิบัติอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่

• ประธานาธิบดีสหรัฐไม่สามารถใช้ IEEPA เพื่อขึ้นภาษีนำเข้าได้อีก
• หากต้องการขึ้นภาษี ต้องใช้กฎหมายเฉพาะที่สภาคองเกรสอนุญาต เช่น กฎหมายด้านความมั่นคงหรือการตอบโต้การค้าที่ไม่เป็นธรรม
• เปิดโอกาสให้ภาคธุรกิจสามารถฟ้องคัดค้านมาตรการภาษีที่ไม่มีฐานทางกฎหมายชัดเจน

นักวิเคราะห์มองว่า คำพิพากษานี้จะกลายเป็นบรรทัดฐานสำคัญ ที่จำกัดอำนาจฝ่ายบริหาร และย้ำบทบาทของสภาคองเกรสในฐานะผู้กำหนดนโยบายภาษีของประเทศ

คำตัดสินศาลสูงสหรัฐฯ