thansettakij
thansettakij
เช็กสัญญาณ ‘ความดันหลอดเลือดปอดสูง’ โรคอันตราย กระทบ 3 ระบบสำคัญ

เช็กสัญญาณ ‘ความดันหลอดเลือดปอดสูง’ โรคอันตราย กระทบ 3 ระบบสำคัญ

ตระหนักรู้โรคอันตราย ภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูง (PH) กระทบ 3 ระบบสำคัญ ทั้งหัวใจ ปอด และเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน แพทย์แนะสังเกตอาการ ตรวจวินิจฉัยเร็วรักษาได้ตรงจุด

KEY

POINTS

  • ภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูงเป็นโรคซับซ้อนที่ส่งผลกระทบต่อ 3 ระบบสำคัญของร่างกาย ได้แก่ ระบบหัวใจและหลอดเลือด, ระบบทางเดินหายใจ และระบบเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน
  • การวินิจฉัยและรักษาจำเป็นต้องอาศัยทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพ เนื่องจากความซับซ้อนและอาการที่แตกต่างกันในผู้ป่วยแต่ละราย
  • ทีมแพทย์หลักที่ร่วมดูแลผู้ป่วยประกอบด้วย 3 สาขา คือ แพทย์โรคหัวใจ, แพทย์โรคปอด และแพทย์โรคข้อและรูมาติสซั่ม เพื่อให้การรักษาครอบคลุมทุกมิติ

ภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูง (Pulmonary Hypertension: PH) แม้เป็นโรคที่พบไม่บ่อย แต่จัดเป็นโรคที่มีความซับซ้อน เนื่องจากเกี่ยวข้องกับการทำงานของหลายระบบในร่างกาย ทั้งหัวใจ ปอด และเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน อีกทั้งโรคสามารถดำเนินต่อเนื่องและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ หากผู้ป่วยไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม

โดยทุกเดือนพฤศจิกายนของทุกปี จะเป็นเดือนแห่งการรณรงค์สร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูง (Pulmonary Hypertension: PH) ทีมแพทย์จาก Pulmonary Hypertension Clinic ประกอบด้วย รศ.พญ.ธารินี ตั้งเจริญ อายุรแพทย์โรคหัวใจ รศ.พญ.พิณทิพย์ งามจรรยาภรณ์ อายุรแพทย์โรคภูมิแพ้ อิมมูโนวิทยาและโรคข้อ และ ผศ.นพ.ธนัญชัย เพชรนาค อายุรแพทย์โรคระบบการหายใจและเวชบำบัดวิกฤต

รศ.พญ.ธารินี ตั้งเจริญ อายุรแพทย์โรคหัวใจ รศ.พญ.พิณทิพย์ งามจรรยาภรณ์ อายุรแพทย์โรคภูมิแพ้ อิมมูโนวิทยาและโรคข้อ และ ผศ.นพ.ธนัญชัย เพชรนาค อายุรแพทย์โรคระบบการหายใจและเวชบำบัดวิกฤต

อธิบายแนวทางการดูแลผู้ป่วยด้วยทีมสหสาขาวิชาชีพ (Multidisciplinary Team) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการดูแลผู้ป่วย PH ให้ได้รับการวินิจฉัยที่รวดเร็วและเข้าถึงการรักษาที่เหมาะสม ดังนี้

PH กระทบปอด เชื่อมโยง 3 ระบบสำคัญในร่างกาย

เหตุผลสำคัญที่ผู้ป่วย PH ต้องได้รับการดูแลจากแพทย์หลายสาขา เนื่องจากโรคไม่ได้ส่งผลกระทบเฉพาะระบบทางเดินหายใจเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบสำคัญอื่น ๆ ในร่างกาย ได้แก่

1. ระบบหัวใจและหลอดเลือด (Cardiovascular System) เกี่ยวข้องกับการทำงานของหัวใจและการไหลเวียนเลือด โดยเฉพาะหัวใจห้องขวาที่ต้องทำงานหนักขึ้นเมื่อต้องสูบฉีดเลือดผ่านหลอดเลือดปอดที่มีความดันสูง จึงจำเป็นต้องประเมินการทำงานของหัวใจและเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน

2. ระบบทางเดินหายใจ (Respiratory System) เกี่ยวข้องกับการทำงานของปอดและการแลกเปลี่ยนแก๊ส ซึ่งส่งผลต่อความสามารถในการรับออกซิเจนของร่างกาย ผู้ป่วยจึงต้องได้รับการประเมินสมรรถภาพปอดและติดตามอาการทางระบบหายใจอย่างต่อเนื่อง

3. ระบบเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน (Connective Tissue System) เกี่ยวข้องกับโรคทางภูมิคุ้มกันและโรคเนื้อเยื่อเกี่ยวพันบางชนิด เช่น โรคหนังแข็ง (Scleroderma) หรือโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับภาวะ PH จึงต้องได้รับการดูแลจากแพทย์โรคข้อและรูมาติสซั่มร่วมด้วย

ภาวะ  PH ที่เกี่ยวข้องกับหลายระบบในรายกาย

นอกจากความเกี่ยวข้องกับหลายระบบแล้ว อาการเริ่มต้นของผู้ป่วยแต่ละรายยังแตกต่างกัน บางรายเริ่มจากอาการเหนื่อยง่าย ขณะที่บางรายมีโรคเนื้อเยื่อเกี่ยวพันร่วมอยู่เดิม หรือบางรายมีปัญหาลิ่มเลือดอุดกั้นในหลอดเลือดปอด ทำให้ผู้ป่วยอาจเริ่มเข้ารับการรักษากับแพทย์เฉพาะทางคนละสาขา ก่อนเข้าสู่กระบวนการวินิจฉัยและส่งต่อเพื่อรับการดูแลร่วมกัน

ผู้ป่วย PH ต้องผ่านการประเมินจากแพทย์หลายสาขา

ตัวอย่างหนึ่งของความซับซ้อนในการดูแลผู้ป่วย PH คือ ผู้ป่วยที่มีโรคเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน (Connective Tissue Disease) อาจเริ่มต้นรักษากับแพทย์โรคข้อและรูมาติสซั่ม เนื่องจากมีโรคประจำตัวที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน จากนั้นแพทย์อาจส่งต่อให้แพทย์โรคหัวใจประเมินการทำงานของหัวใจด้วยการตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงหัวใจ (Echocardiogram) เพื่อคัดกรองและประเมินความผิดปกติที่เกี่ยวข้องกับภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูง

ขณะที่ผู้ป่วยบางรายซึ่งมีภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูงจากลิ่มเลือดอุดกั้นเรื้อรัง (Chronic Thromboembolic Pulmonary Hypertension: CTEPH) อาจต้องเข้ารับการรักษาด้วยหัตถการผ่านสายสวนหลอดเลือด เพื่อขยายหลอดเลือดในปอดโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการทำหัตถการหัวใจผ่านสายสวน ก่อนเข้าสู่กระบวนการติดตามสมรรถภาพปอดและระบบหายใจกับแพทย์โรคปอด

การดูแลโรคซับซ้อนอย่างรอบด้าน

ตัวอย่างดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า ผู้ป่วย PH ไม่ได้มีเส้นทางการรักษาแบบเดียวกันทั้งหมด แต่ขึ้นอยู่กับสาเหตุของโรค โรคร่วม และความรุนแรงของอาการ ผู้ป่วยบางรายจึงต้องได้รับการประเมินจากแพทย์หลายสาขา เพื่อให้สามารถวางแผนการรักษาได้ครอบคลุมปัญหาสุขภาพในแต่ละด้าน

บาทแพทย์ 3 สาขา ดูแลผู้ป่วยจนถึงภาวะแทรกซ้อน

โดยการทำงานของทีม Pulmonary Hypertension Clinic ครอบคลุมแพทย์เฉพาะทาง 3 สาขาหลัก โดยแต่ละสาขารับผิดชอบการประเมินและดูแลระบบร่างกายที่แตกต่างกัน แต่ต้องทำงานเชื่อมโยงกันตลอดกระบวนการรักษา

1. แพทย์โรคหัวใจ (Cardiologist) ประเมินความรุนแรงและการทำงานของหัวใจ

แพทย์โรคหัวใจมีบทบาทสำคัญในการประเมินการทำงานของหัวใจและความรุนแรงของภาวะ PH เนื่องจากความดันในหลอดเลือดปอดที่สูงขึ้นส่งผลให้หัวใจห้องขวาต้องรับภาระในการสูบฉีดเลือดมากขึ้น จึงจำเป็นต้องตรวจประเมินอย่างละเอียด เพื่อพิจารณาความผิดปกติและติดตามการเปลี่ยนแปลงของหัวใจ

การตรวจสำคัญประกอบด้วย

การตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงหัวใจ (Echocardiogram) เพื่อประเมินโครงสร้างและการทำงานของหัวใจ รวมถึงประเมินความผิดปกติที่สัมพันธ์กับความดันหลอดเลือดปอดสูง

การสวนหัวใจห้องขวา (Right Heart Catheterization) เพื่อวัดความดันภายในหัวใจด้านขวาและหลอดเลือดปอด ซึ่งเป็นการตรวจสำคัญสำหรับยืนยันการวินิจฉัยภาวะ PH และประเมินสภาวะการไหลเวียนโลหิต

การตรวจเลือดที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของหัวใจ เพื่อประกอบการประเมินภาวะของผู้ป่วย

การติดตามภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น โดยเฉพาะภาวะหัวใจล้มเหลว

ข้อมูลจากการตรวจเหล่านี้ช่วยให้แพทย์ประเมินความรุนแรงของโรคและวางแผนการรักษาได้เหมาะสมกับสภาพของผู้ป่วยแต่ละราย

การดูแลแบบทีมสหวิชาชีพสำหรับโรค PH

2. แพทย์โรคปอด (Pulmonologist) ดูแลสมรรถภาพปอดและระบบการหายใจ

แพทย์โรคปอดรับผิดชอบการประเมินการทำงานของปอดและกระบวนการแลกเปลี่ยนแก๊ส ซึ่งเป็นส่วนสำคัญต่อการนำออกซิเจนเข้าสู่ร่างกาย โดยจะติดตามสมรรถภาพปอดและประเมินปัญหาทางระบบหายใจที่อาจส่งผลต่ออาการของผู้ป่วย

นอกจากนี้ แพทย์โรคปอดยังมีบทบาทในการดูแลการรักษาด้วยออกซิเจน ซึ่งสามารถช่วยให้ผู้ป่วยที่มีข้อบ่งชี้ได้รับออกซิเจนอย่างเพียงพอ บรรเทาอาการ และส่งเสริมคุณภาพชีวิต

ในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการทรุดลง หรือไม่ตอบสนองต่อการรักษา แพทย์โรคปอดจะร่วมประเมินแนวทางการรักษาเพิ่มเติม รวมถึงพิจารณาการปลูกถ่ายปอด (Lung Transplantation) ซึ่งเป็นทางเลือกการรักษาขั้นสุดท้ายสำหรับผู้ป่วยบางรายที่มีข้อบ่งชี้เหมาะสม

3. แพทย์โรคข้อและรูมาติสซั่ม (Rheumatologist) เฝ้าระวังโรคภูมิคุ้มกันและคัดกรอง PH

แพทย์โรคข้อและรูมาติสซั่มมีบทบาทสำคัญในการดูแลผู้ป่วยที่มีโรคเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน เช่น โรคหนังแข็ง (Scleroderma) และโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง ซึ่งเป็นกลุ่มโรคที่อาจเกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูง

ผู้ป่วยที่มีโรคเหล่านี้จึงจำเป็นต้องได้รับการดูแลควบคู่กับการเฝ้าระวังภาวะ PH โดยแพทย์โรคข้อและรูมาติสซั่มมีหน้าที่ประเมินโรคพื้นฐาน ติดตามความผิดปกติที่เกี่ยวข้อง และคัดกรองภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูงตั้งแต่ระยะเริ่มต้น เพื่อให้ผู้ป่วยเข้าสู่กระบวนการตรวจวินิจฉัยและรักษาได้อย่างเหมาะสม

กลไกเชื่อมแพทย์ 3 สาขา ดูแลผู้ป่วยครบวงจร

ทั้งนี้ การดูแลผู้ป่วย PH ของ Pulmonary Hypertension Clinic ดำเนินงานภายใต้แนวคิด Multidisciplinary Team หรือทีมสหสาขาวิชาชีพ ซึ่งประกอบด้วยแพทย์โรคหัวใจ แพทย์โรคปอด และแพทย์โรคข้อและรูมาติสซั่ม ที่ทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิด เพื่อวิเคราะห์ปัญหาสุขภาพจากหลายมิติและกำหนดแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย โดยการทำงานร่วมกันของทีมประกอบด้วย 4 กลไกสำคัญ ได้แก่

บทบาทของแพทย์แต่ละสาขาในการดูแลผู้ป่วย

1. ประชุมหารือร่วมกัน (Multidisciplinary Case Discussion)

สำหรับผู้ป่วยที่มีความซับซ้อน หรือมีปัญหาสุขภาพหลายระบบและต้องการความคิดเห็นจากแพทย์เฉพาะทางมากกว่าหนึ่งสาขา ทีมแพทย์จะร่วมกันพิจารณาข้อมูลการตรวจวินิจฉัย อาการ และโรคร่วม เพื่อประเมินแนวทางการดูแลที่เหมาะสม

2. ระบบส่งต่อผู้ป่วย (Referral Pathway)

พัฒนาระบบส่งต่อผู้ป่วยที่เชื่อมโยงการดูแลระหว่างแพทย์ทั้ง 3 สาขา เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถเข้าสู่กระบวนการประเมินและรักษาโดยผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้องได้อย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเริ่มต้นเข้ารับบริการจากแพทย์สาขาใดก็ตาม

3. ร่วมวางแผนการรักษาและการเข้าถึงยา

ทีมแพทย์ร่วมกันกำหนดแนวทางการรักษาให้สอดคล้องกับสภาพและความซับซ้อนของโรคในผู้ป่วยแต่ละราย รวมถึงวางแผนการเข้าถึงยาและแนวทางสนับสนุนผู้ป่วยในบางกรณี เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลตามความเหมาะสม

4. แลกเปลี่ยนองค์ความรู้และพัฒนาศักยภาพทีมอย่างต่อเนื่อง

แพทย์แต่ละสาขาแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์ในการดูแลผู้ป่วย PH เพื่อพัฒนาศักยภาพของทีมและเพิ่มความเข้าใจเกี่ยวกับโรคที่มีความซับซ้อน ซึ่งต้องอาศัยความเชี่ยวชาญจากหลายด้านประกอบกัน

ยกระดับคุณภาพการรักษาครอบคลุมทุกขั้นตอน

ทั้งนี้ เป้าหมายของทีม Pulmonary Hypertension Clinic คือการยกระดับคุณภาพการดูแลผู้ป่วย PH ให้ได้รับการวินิจฉัยอย่างรวดเร็ว เข้าถึงการรักษาที่เหมาะสม และได้รับการดูแลอย่างครอบคลุมจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทุกสาขาที่เกี่ยวข้อง

การสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับ PH

แม้ภาวะความดันหลอดเลือดปอดสูงจะเป็นโรคที่มีความซับซ้อนและท้าทาย ทั้งจากความเกี่ยวข้องกับหลายระบบในร่างกาย สาเหตุของโรคที่แตกต่างกัน และความจำเป็นในการติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง แต่การทำงานร่วมกันของทีมแพทย์ทั้งสามสาขาจะช่วยให้การดูแลผู้ป่วยครอบคลุมตั้งแต่การประเมินโรค การวินิจฉัย การวางแผนรักษา ไปจนถึงการติดตามภาวะแทรกซ้อน

หัวใจสำคัญของการดูแลผู้ป่วย PH จึงไม่ใช่เพียงการรักษาความผิดปกติของระบบใดระบบหนึ่ง แต่ต้องมองผู้ป่วยในภาพรวม โดยอาศัยความเชี่ยวชาญของแพทย์แต่ละสาขามาประกอบกัน เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลที่เหมาะสมในทุกขั้นตอนของการรักษา