ครั้งแรกของโลก มดชนิดใหม่ ‘มดตะนอยเทพรัตน์’ พบในสวนยางพาราภาคใต้

วงการชีววิทยาและความหลากหลายทางชีวภาพของไทยสร้างความฮือฮาอีกครั้ง เมื่อนักวิจัยไทยค้นพบมดชนิดใหม่ของโลกในประเทศไทย พร้อมตั้งชื่อเพื่อเทิดพระเกียรติ ‘มดตะนอยเทพรัตน์’ (Tetraponera sirindhornae) ซึ่งได้รับการตีพิมพ์อย่างเป็นทางการในวารสารวิชาการนานาชาติ Tropical Natural History ฉบับพิเศษ ปี 2568 นับเป็นความก้าวหน้าสำคัญของวงการอนุกรมวิธานและการศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพของไทยในระดับสากล

การค้นพบครั้งนี้เป็นผลงานของนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี (มทร.ธัญบุรี) ร่วมกับ ดร.วียะวัฒน์ ใจตรง นักวิชาการชำนาญการพิเศษ - นักวิจัยจากองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (NSM) โดยมี รองศาสตราจารย์ ดร.นพรัตน์ พุทธกาล สาขาวิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มทร.ธัญบุรี ร่วมวิจัย

โดยนักวิจัยพบ ‘มดตะนอยเทพรัตน์’ ในสวนยางพาราบริเวณหน้าถ้ำเขาติง ตำบลลิพัง อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง ภาคใต้ของประเทศไทย และตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tetraponera sirindhornae Yodprasit, Tasen & Jaitrong, 2025 เพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ผู้ทรงมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมงานด้านวิทยาศาสตร์ การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ

โดยมดตะนอยเทพรัตน์มีขนาดปานกลาง ลำตัวเรียบเป็นเงามัน และมีลักษณะโดดเด่นทางสัณฐานวิทยา โดยถือเป็น มดชนิดแรกของโลกในสกุล Tetraponera ที่มีมดงาน 2 ขนาด (Dimorphic) ในขณะที่มดชนิดอื่นในสกุลเดียวกันจะมีมดงานเพียงขนาดเดียว (Monomorphic)

มดงานขนาดเล็ก (Minor worker) มีลักษณะหัวที่ยาวกว่ากว้าง ดวงตารวมรูปวงรีขนาดใหญ่ และเอวปล้องแรกค่อนข้างสั้น ส่วนมดงานขนาดใหญ่ (Major worker) มีขนาดลำตัวใหญ่กว่ามดงานขนาดเล็กประมาณ 2 เท่า หัวเป็นทรงกระบอก และมีลักษณะเฉพาะสำคัญ คือ เมื่อหุบกรามจะเกิดช่องว่างระหว่างซี่ฟันอย่างชัดเจน ซึ่งเป็นลักษณะจำแนกชนิดที่ไม่เคยพบมาก่อนในมดสกุลนี้

จากการศึกษาพฤติกรรมการอยู่อาศัยพบว่า มดตะนอยเทพรัตน์สร้างรังอยู่ในกิ่งยางพาราแห้งที่ค้างอยู่บนต้น มีอาณานิคมขนาดเล็ก และพบเพียงรังเดียวเท่านั้น อย่างไรก็ตาม แหล่งอาศัยของมดชนิดนี้กำลังเผชิญความเสี่ยงอย่างหนัก เนื่องจากพื้นที่สวนยางพาราบริเวณหน้าถ้ำเขาติง ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ ได้ถูกปรับเปลี่ยนเป็นร้านค้าและสิ่งอำนวยความสะดวก ส่งผลให้นักวิจัยไม่พบมดชนิดนี้อีกเลยหลังจากการค้นพบครั้งแรก

รองศาสตราจารย์ ดร.สมหมาย ผิวสอาด อธิการบดี มทร.ธัญบุรี กล่าวว่า การค้นพบมดชนิดใหม่ของโลกครั้งนี้สะท้อนศักยภาพของมหาวิทยาลัยในการบูรณาการงานวิจัยเข้ากับการจัดการเรียนการสอนและการพัฒนาสังคมอย่างเป็นรูปธรรม โดยมหาวิทยาลัยให้ความสำคัญกับการศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ และนำองค์ความรู้จากงานวิจัยมาใช้ในกระบวนการเรียนการสอน เพื่อปลูกฝังจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งมีชีวิตหายาก

การค้นพบ ‘มดตะนอยเทพรัตน์’ เป็นความสำเร็จทางวิชาการของนักวิจัยไทย และเป็นบทเรียนสำคัญของสังคมในการตระหนักถึงคุณค่าของระบบนิเวศขนาดเล็ก ซึ่งอาจซ่อนความหลากหลายทางชีวภาพระดับโลกเอาไว้ และอาจสูญหายไปได้ หากการพัฒนาพื้นที่ขาดความสมดุลกับการอนุรักษ์ธรรมชาติ