เลิกแบกต้นทุนอ่วม ปุ๋ยสั่งตัด วว. ทางรอดเกษตรกรไทย สั่งสูตรเฉพาะแปลง ลดค่าปุ๋ย 50%

เจาะลึกวิสัยทัศน์ ผศ.ดร.วีรชัย อาจหาญ ผู้ว่าการสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) กับภารกิจนำงานวิจัยจากหิ้งสู่มือประชาชนผ่านกลไก Technology Deployment Platform ปลดล็อกปัญหาราคาปุ๋ยพุ่งสูงด้วย โครงการปุ๋ยสั่งตัด ผนึกกำลัง ธ.ก.ส. และ สกต. นำร่อง 3 จังหวัด ชูจุดเด่นตรวจดินไวใน 20 นาที ผสมปุ๋ยอัตโนมัติ ช่วยเกษตรกรลดต้นทุนกว่า 50% พร้อมผลักดันเศรษฐกิจหมุนเวียนและมาตรฐานเกษตรปลอดภัยเพื่ออนาคตที่ยั่งยืน   

ท่ามกลางภาวะวิกฤตราคาปัจจัยการผลิตทางการเกษตรโดยเฉพาะปุ๋ยเคมีที่มีราคาสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลกระทบโดยตรงต่อต้นทุนและรายได้ของเกษตรกรไทย การตั้งคำถามถึงทางออกที่จับต้องได้จึงกลายเป็นโจทย์ใหญ่ของสังคม

นโยบายของ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้เร่งเดินหน้านโยบายเชิงรุกเพื่อนำวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมเข้าไปแก้ปัญหาให้แก่เกษตรกรในพื้นที่จริง โดยมี สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) เป็นหนึ่งในหัวหอกสำคัญในการขับเคลื่อนอย่างเป็นรูปธรรม

จาก "งานวิจัยบนหิ้ง" สู่ "Technology Deployment Platform"

ผศ.ดร.วีรชัย อาจหาญ ผู้ว่าการ วว. เปิดเผยกับ "ฐานเศรษฐกิจ" ว่า ภารกิจหลักของ วว. ไม่ได้หยุดอยู่แค่การคิดค้นหรือทำวิจัยในห้องปฏิบัติการเท่านั้นแต่มุ่งเป้าไปที่การนำผลงานวิจัยไปถ่ายทอดและขับเคลื่อนให้เกิดการใช้ประโยชน์จริงในทุกระดับ ไม่ว่าจะเป็นระดับกระทรวง ทบวง กรม หรือส่งตรงถึงมือประชาชน

เพื่อตอบโจทย์ดังกล่าว วว. ได้วางแนวทางบริหารจัดการรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า "Technology Deployment Platform" หรือ แพลตฟอร์มการนำเทคโนโลยีไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่จริงโดยเป็นการบูรณาการงานวิจัยของ วว. ร่วมกับสถาบันวิจัยเครือข่ายพันธมิตร แล้วนำมาปรับใช้ให้เข้ากับโจทย์ของพื้นที่ซึ่ง "โครงการปุ๋ยอินทรีย์เคมีสั่งตัด" หรือ "โครงการปุ๋ยสั่งตัดเพื่อเกษตรกรไทย" ถือเป็นหนึ่งในตัวอย่างความสำเร็จที่ชัดเจนที่สุดของการขับเคลื่อนนโยบายนี้

"ปุ๋ยสั่งตัดจริง ๆ แล้วมีงานวิจัยและองค์ความรู้มานานกว่า 20 ปี เกษตรกรกว่า 30-40% รู้จักและเข้าใจดีแต่ปัญหาที่ผ่านมา คือ เข้าไม่ถึงแม่ปุ๋ย ไม่มีเครื่องมือวิเคราะห์ดิน สิ่งที่เราทำจึงไม่ใช่การสร้างเรื่องใหม่แต่เป็นการต่อจิ๊กซอว์ให้ครบเพื่อให้เกิดการนำไปปฏิบัติได้จริงในพื้นที่" ผศ.ดร.วีรชัย ผู้ว่าการ วว. ระบุ

กลไก "ศูนย์ปุ๋ยสั่งตัด" ผนึกกำลัง ธ.ก.ส. -สกต. นำร่อง 3 จังหวัด

การขับเคลื่อนโครงการปุ๋ยสั่งตัดฯ ให้สำเร็จได้นั้น วว. ได้ประสานความร่วมมือเชิงนโยบายและการปฏิบัติกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยใช้กลไกเครือข่ายของสหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาดลูกค้า ธ.ก.ส. หรือ สกต. ภายใต้การกำกับดูแลของธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ที่มีความใกล้ชิดกับเกษตรกรอยู่แล้ว   

โครงการนี้ได้เริ่มต้นนำร่องที่จังหวัดอุดรธานี ซึ่งได้รับการตอบรับที่ดี พร้อมขยายผลต่อที่ จ.เชียงราย และ จ.ชัยนาท ตามลำดับ โดยจัดตั้ง "ศูนย์ปุ๋ยประจำจังหวัด/อำเภอ" ณ สกต. ในพื้นที่ สาเหตุที่เลือกจังหวัดอุดรธานีเป็นพื้นที่แรกเนื่องจากเป็นจังหวัดที่มีพื้นที่การเกษตรขนาดใหญ่ มีพืชหลากหลาย ทั้งข้าว อ้อย มันสำปะหลังและพืชผัก อีกทั้งกลุ่มเกษตรกรในพื้นที่มีความเข้มแข็งและมุ่งเน้นการทำเกษตรมูลค่าสูง 

4 ขั้นตอนง่าย ๆ ในการรับบริการ "ปุ๋ยอินทรีย์เคมีสั่งตัด"

สำหรับเกษตรกรที่สนใจรับปุ๋ยสั่งตัดสามารถเดินหน้าเข้ามารับบริการได้ ณ ศูนย์ สกต. ในพื้นที่นำร่องและดำเนินการตามขั้นตอนต่าง ๆ ดังนี้  

1. ลงทะเบียนและแจ้งข้อมูลแปลงปลูก

เกษตรกรลงทะเบียนเป็นลูกค้าปุ๋ยสั่งตัด พร้อมระบุพิกัดแปลงปลูกและชนิดพืชที่ต้องการเพาะปลูก   

2. ตรวจวิเคราะห์ดินแบบ Walk-in รู้ผลได้ใน 20-30 นาที 

เกษตรกรนำตัวอย่างดินในแปลงของตนเองมาส่งตรวจ ณ ศูนย์วิเคราะห์ดินของ สกต. ซึ่งใช้เวลาตรวจวิเคราะห์ความอุดมสมบูรณ์ของดินอย่างแม่นยำรวดเร็วเพียง 20 ถึง 30 นาที   

3. รับใบวิเคราะห์สุขภาพดินและคำนวณสูตร

เกษตรกรจะได้รับผลวิเคราะห์ความสมบูรณ์ของดิน หรือ "ใบรับรองสุขภาพดิน" พูดให้เข้าใจง่าย ๆ คล้ายกับใบตรวจสุขภาพจากโรงพยาบาลที่ระบุสภาพความอุดมสมบูรณ์ของดิน พร้อมสูตรปุ๋ยที่เหมาะสมที่สุดสำหรับแปลงนั้น ๆ โดยมีโปรแกรมคำนวณอัตโนมัติว่า ต้องใช้แม่ปุ๋ยเคมี (N, P, K) เท่าใดและต้องเติมปุ๋ยอินทรีย์เท่าใดให้ครบสัดส่วน   

4. สแกน QR Code ผสมปุ๋ยอัตโนมัติ

เกษตรกรนำใบรับรองที่มี QR Code ไปสแกนที่เครื่องผสมปุ๋ยอัตโนมัติประจำศูนย์ สกต. ระบุจำนวนถุงหรือน้ำหนักที่ต้องการ เครื่องจะทำการจ่ายและผสมแม่ปุ๋ยตามสูตรอย่างแม่นยำ พร้อมให้เกษตรกรชำระเงินและรับปุ๋ยกลับไปใช้งานได้ทันที

ปุ๋ยอินทรีย์เคมีสั่งตัด 'ทางรอด' ของเกษตรกรไทย ลดต้นทุนค่าปุ๋ยลงได้มากกว่า 50%  

ผศ.ดร.วีรชัย ผู้ว่าการ วว. อธิบายถึงโครงสร้างค่าใช้จ่ายว่า ประกอบด้วย 2 ส่วนหลัก คือ 1. ค่าเนื้อปุ๋ย (คิดตามปริมาณแม่ปุ๋ยเคมีและปุ๋ยอินทรีย์จริงที่ใช้) และ 2. ค่าบริการผสม ซึ่ง วว. กำหนดราคาค่าผสมไว้ไม่เกิน 1 บาทต่อกิโลกรัม   

ตัวอย่างความคุ้มค่าที่เห็นได้ชัด คือ จากเดิมที่เกษตรกรเคยซื้อปุ๋ยสูตรสำเร็จรูปมาตรฐาน เช่น 15-15-15 ในราคากระสอบละ 1,000 บาท (บรรจุ 50 กิโลกรัม) เมื่อนำดินมาวิเคราะห์แล้วปรับมาใช้ปุ๋ยสั่งตัดสูตรที่เหมาะกับสภาพดินจริง เช่น สูตร 6-8-8 เกษตรกรจะจ่ายเงินค่าปุ๋ยในปริมาณเท่ากันไม่ถึง 500 บาท หรือ ลดต้นทุนค่าปุ๋ยลงได้มากกว่า 50%   

ผลจากการทำแปลงสาธิตและทดลองในนาข้าวที่จังหวัดอุดรธานี พบว่า นอกจากจะช่วยลดต้นทุนค่าปุ๋ยลงได้แล้ว ต้นข้าวตามแปลงทดลองยังมีความแข็งแรง ใบเขียว และให้ผลผลิตเฉลี่ยเพิ่มขึ้นประมาณ 10% ส่งผลให้เกษตรกรมีกำไรสุทธิเพิ่มขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม   

"ปุ๋ยอินทรีย์เคมีสั่งตัดไม่ใช่ 'ทางเลือก' แต่เป็น 'ทางรอด' ของเกษตรกรไทยเพราะเราทำแบบเดิม ๆ มาตั้งแต่รุ่นพ่อแม่แต่เรากลับคาดหวังผลผลิตที่เพิ่มขึ้น การใส่ปุ๋ยสั่งตัดที่แม่นยำ ถูกที่ ถูกเวลา คือ คำตอบของการลดรายจ่ายและเพิ่มรายได้ที่วัดผลได้จริง" ผศ.ดร.วีรชัย กล่าว 

การพัฒนาภาคเกษตรเข้ากับ Circular Economy (เศรษฐกิจหมุนเวียน)

นอกจากเรื่องปุ๋ยสั่งตัดแล้ว วว. ยังเชื่อมโยงการพัฒนาภาคเกษตรเข้ากับ Circular Economy (เศรษฐกิจหมุนเวียน) โดยการนำเศษวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรในพื้นที่ เช่น ฟางข้าว ใบอ้อย หรือชีวมวลต่างๆ นำมาแปรรูปผ่านกระบวนการทำไบโอชา (Biochar) หรือถ่านชีวภาพ เพื่อนำกลับมาปรับปรุงสภาพดิน ลดการปล่อยคาร์บอน และลดปัญหาการเผาในที่โล่งแจ้งที่เป็นสาเหตุของฝุ่นละออง PM 2.5

พร้อมกันนี้ วว. ยังมีบริการส่งเสริมและขับเคลื่อนการทำมาตรฐาน GAP (Good Agricultural Practice) หรือการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีให้แก่เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ถึงที่มาและกระบวนการผลิตได้ สร้างความเชื่อมั่นในเรื่องความปลอดภัยและยกระดับสินค้าเกษตรไทยให้พร้อมสำหรับการส่งออกในระดับสากล   

ในอนาคต วว. มีแผนที่จะพัฒนาระบบสั่งซื้อปุ๋ยสั่งตัดผ่านช่องทางออนไลน์ พร้อมระบบจัดส่ง (Delivery) ถึงหน้าแปลงเพื่ออำนวยความสะดวกสูงสุดแก่เกษตรกร พร้อมทั้งยกระดับให้เกษตรกรสามารถรวมกลุ่มเป็นสหกรณ์ขนาดเล็กเพื่อผสมปุ๋ยใช้เองได้อย่างยั่งยืนในสเต็ปถัดไป