ปส. เปิด 5 ขั้นตอนอนุญาตโรงไฟฟ้า เร่งออกกฎลูก–พัฒนาคน รองรับกรอบร่าง PDP 2026
เลขาธิการ ปส. ระบุว่า พ.ร.บ.พลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 กำหนดการอนุญาตสถานประกอบการทางนิวเคลียร์ไว้ 5 ขั้น ตั้งแต่การใช้พื้นที่จนถึงการเลิกดำเนินการ กฎหมายหลักครอบคลุมการกำกับดูแลได้เกือบทั้งหมด แต่ SMR มีหลายรูปแบบ จึงต้องออกกฎกระทรวงและประกาศเพิ่ม ควบคู่กับการเร่งเตรียมกำลังคนรองรับการกำกับดูแล ประเด็นความพร้อมด้านกำกับดูแลเหล่านี้จะถูกหยิบขึ้นหารือบนเวที IAEA–สหรัฐฯ วันที่ 3 พ.ย.
นพ.รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ระบุว่า ตาม พ.ร.บ.พลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 ปส. กำกับดูแลสถานประกอบการทางนิวเคลียร์ตลอดอายุโครงการผ่านการอนุญาต 5 ขั้น ดังนี้
- ใบอนุญาตให้ใช้พื้นที่เพื่อตั้งสถานประกอบการทางนิวเคลียร์
- ใบอนุญาตก่อสร้างสถานประกอบการทางนิวเคลียร์
- การอนุญาตบรรจุเชื้อเพลิงและทดสอบการเดินเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ ซึ่งเป็นการอนุญาต (Permit) แยกจากใบอนุญาตหลัก
- ใบอนุญาตดำเนินการสถานประกอบการทางนิวเคลียร์
- ใบอนุญาตเลิกดำเนินการสถานประกอบการทางนิวเคลียร์
ข้อกำหนด เอกสาร และเกณฑ์ทางเทคนิคที่ผู้ขอรับใบอนุญาตต้องยื่นในแต่ละขั้น ระบุไว้ในกฎกระทรวง
ประเด็นความพร้อมด้านกำกับดูแลเป็นหนึ่งในหัวข้อของการอบรมเชิงปฏิบัติการ IAEA–United States Regional Workshop on Scaling SMR Deployment: From FOAK to NOAK Financing Models ที่ ปส. กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมกับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) โดยฝ่ายวางแผนและศึกษาด้านเศรษฐกิจ (PESS) กระทรวงพลังงานสหรัฐอเมริกา (U.S. DOE) สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) และบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) จัดขึ้นระหว่างวันที่ 2–6 พฤศจิกายน 2569 ณ โรงแรมเบสท์ เวสเทิร์น จตุจักร กรุงเทพฯ
กฎหมายหลักมีแล้ว แต่ยังต้องเติม "กฎลูก"
เลขาธิการ ปส. ระบุว่า ก่อนที่ประเทศใดจะมี SMR ได้ ผู้กำกับดูแลต้องพร้อมด้านกฎหมายเป็นอันดับแรก ทั้งอำนาจหน้าที่ กฎเกณฑ์การจัดซื้อจัดจ้างชิ้นส่วนนิวเคลียร์ โครงสร้างองค์กรกำกับดูแลที่เป็นอิสระ งบประมาณ และกำลังคนที่มีความเชี่ยวชาญทางเทคนิค
นอกจากนี้ต้องมีกรอบหลักประกันทางการเงิน (Financial Assurance) เช่น กองทุนจัดการกากกัมมันตรังสีและเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ใช้แล้ว และกองทุนรื้อถอนโรงไฟฟ้า (Decommissioning Fund) เพื่อให้มีเงินรองรับความปลอดภัยตลอดอายุโครงการ ไปจนถึงขั้นเลิกดำเนินการ
สำหรับไทย กฎหมายที่เกี่ยวข้องมี 2 ฉบับ คือ พ.ร.บ.พลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 ซึ่งมีผลบังคับใช้แล้ว และร่าง พ.ร.บ.ความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายทางนิวเคลียร์ พ.ศ. .... อยู่ระหว่างขั้นตอนเสนอเข้าคณะรัฐมนตรี
เลขาธิการ ปส. ระบุว่าเมื่อร่าง พ.ร.บ.ความรับผิดทางแพ่งฯ มีผลบังคับใช้ กฎหมายทั้งสองฉบับจะครอบคลุมการกำกับดูแลสถานประกอบการทางนิวเคลียร์ได้เกือบทั้งหมด
อย่างไรก็ตาม SMR มีหลายรูปแบบและพัฒนาเร็ว ทั้งโรงไฟฟ้าโมดูลาร์บนบกและโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ลอยน้ำ ปส. จึงต้องออกกฎกระทรวง ประกาศ ปส. และระเบียบคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ (พนส.) เพิ่มเติมใน 4 เรื่องหลัก
- เกณฑ์ประเมินสถานที่ตั้ง
- การผลิตโมดูลสำเร็จรูปจากโรงงานในต่างประเทศ
- การประกอบในพื้นที่จริง
- การจัดการกากกัมมันตรังสีของเครื่องปฏิกรณ์ยุคใหม่
อ้างอิงผลรับรองแบบจากประเทศต้นทาง เน้นประเมินปัจจัยเฉพาะพื้นที่ไทย
นพ.รุ่งเรือง ระบุว่า SMR ผลิตชิ้นส่วนสำเร็จรูปจากโรงงานแล้วนำมาประกอบในพื้นที่ จึงลดระยะเวลาการตรวจสอบทางวิศวกรรมหน้างานได้ การนำผลรับรองแบบ(Design Certification) หรือประสบการณ์ของผู้กำกับดูแลในประเทศต้นทางเทคโนโลยีมาประกอบการพิจารณายังช่วยให้ใช้เวลาน้อยลงส่วน ปส. จะเน้นประเมินความปลอดภัยด้านสภาพแวดล้อมและปัจจัยเฉพาะของสถานที่ตั้งในไทย
เลขาธิการ ปส. ย้ำด้วยว่า ปส. เป็นผู้กำกับดูแลอิสระ (Independent Regulator) ไม่ใช่ผู้ลงทุนหรือผู้พัฒนาโครงการ และทำหน้าที่สำนักงานเลขานุการของ พนส.
กำลังคนยังเป็นโจทย์
ผลประเมินตนเองเบื้องต้นของไทยตามกรอบ Milestones Approach ของ IAEA ครอบคลุมโครงสร้างพื้นฐาน 19 ด้าน โดยจัด "การพัฒนาทรัพยากรบุคคล" ไว้ในกลุ่ม 6 ด้านที่ต้องดำเนินการเพิ่มเติมเพื่อความสมบูรณ์ ส่วนอีก 3 ด้าน ได้แก่ จุดยืนระดับชาติ การบริหารจัดการโครงการ และเงินทุนและการจัดหาเงินลงทุน อยู่ในกลุ่มที่ต้องเร่งดำเนินการอย่างมีนัยสำคัญ
ด้านการเตรียมกำลังคน ปส. จัดทำกรอบอัตรากำลังเพื่อรองรับการกำกับดูแลโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แล้ว และตั้ง "สถาบันพัฒนาศักยภาพบุคลากรการกำกับดูแลนิวเคลียร์และรังสี" ระดับเทียบเท่ากอง ขณะนี้อยู่ระหว่างยกร่างแผนแม่บทพัฒนาทรัพยากรบุคคล (HRDP) ระยะยาว ตั้งเป้ารองรับการกำกับดูแล SMR สูงสุด 9,000 เมกะวัตต์ภายในปี 2593 ตามกรอบร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP 2026)
จับตาประเด็นกำกับดูแลบนเวที 3 พ.ย. และ 5 พ.ย.
การประชุมวันอังคารที่ 3 พ.ย. ว่าด้วยความเป็นเจ้าของ การเตรียมโครงการ และความพร้อมด้านกำกับดูแล เริ่มจากหัวข้อการคัดเลือกสถานที่ตั้งและการศึกษาความเป็นไปได้ โดย Dr. Neal Mann และ Dr. Nicolas Stauff ผู้เชี่ยวชาญวิศวกรรมระบบพลังงานและนิวเคลียร์ ห้องปฏิบัติการแห่งชาติอาร์กอนน์ (ANL) ต่อด้วยบทบาทของธนาคารเพื่อการพัฒนาพหุภาคีในการเตรียมความพร้อม โดยผู้แทนธนาคารโลก (World Bank) และธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB)
จากนั้น Ms. Elina Teplinsky ผู้นำกลุ่มอุตสาหกรรมพลังงานระดับโลก สำนักงานกฎหมาย Pillsbury Winthrop Shaw Pittman จะพูดถึงแนวทางออกใบอนุญาต ขีดความสามารถของสถาบัน และความร่วมมือระหว่างประเทศ ก่อนปิดวันด้วยเวทีเสวนาว่าด้วยโครงสร้างความเป็นเจ้าของและการเงินที่เหมาะกับไทยและภูมิภาค โดยผู้แทนฝ่ายไทยร่วมกับ บรรษัทเงินทุนระหว่างประเทศ (IFC) ดำเนินรายการโดย Mr. Ted Jones จาก NEI
ส่วนวันพฤหัสบดีที่ 5 พ.ย. มีเวทีเสวนาว่าด้วยการแบ่งบทบาทระหว่างรัฐบาล ผู้พัฒนาโครงการ ผู้กำกับดูแล และสถาบันการเงินเพื่อการพัฒนา ตั้งแต่ขั้นวางแผนจนถึงส่งมอบโครงการ รวมถึงจุดที่ความรับผิดชอบทับซ้อนหรือไม่ชัดเจน
