รัฐบาลเตรียมแผนรับมือ 'วิกฤตพลังงาน' ระดับ 3 ปิดช่องแคบฮอร์มุซยาว

31 มีนาคม 2569 นางสาวณัฏฐา มหัทธนา โฆษกศูนย์บริหารและติดตามสถานการณ์การสู้รบในภูมิภาคตะวันออกกลาง (ศบก.) พร้อมด้วย นายปาณิดล ปัจฉิมสวัสดิ์ รักษาการอธิบดีกรมสารนิเทศและรองโฆษกกระทรวงการต่างประเทศ นายวีรพัฒน์ เกียรติเฟื่องฟู รองปลัดกระทรวงพลังงาน นายพรชัย จิรกุลไพศาล ผู้อำนวยการสำนักนโยบายและแผนสำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง และนางสาวกนิษฐา กังสวนิช ผู้ตรวจราชการกระทรวงพาณิชย์และรองโฆษกกระทรวงพาณิชย์ ร่วมแถลงมาตรการรับมือสถานการณ์พลังงานและค่าครองชีพ

นางสาวณัฏฐา โฆษก ศบก. ชี้แจงว่า สถานการณ์ในตะวันออกกลางยังคงตึงเครียดและยกระดับขึ้นอย่างต่อเนื่อง ล่าสุดนอกจากช่องแคบฮอร์มุซที่ถูกปิดแต่ไทยยังสามารถเจรจาให้เรือผ่านได้แล้ว ยังมีความเสี่ยงใหม่เพิ่มขึ้นที่ช่องแคบบับเอลมันเดบในบริเวณทะเลแดง ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งสินค้าและน้ำมันที่สำคัญ กระทรวงการต่างประเทศจึงได้ทำงานร่วมกับกระทรวงพลังงานเพื่อเป็นหน่วยงานหลักในการเจรจาจัดหาน้ำมันจากแหล่งใหม่ ๆ

ทั้งนี้ กระทรวงพลังงานได้ประเมินความเสี่ยงในการจัดหาน้ำมันเป็น 3 ระดับ ได้แก่

ระดับที่ 1 ผลกระทบไม่รุนแรงแต่การเดินเรืออาจช้าลง

ระดับที่ 2 ช่องแคบฮอร์มุซปิดเกิน 1 เดือนแต่ยังคงนำเข้าน้ำมันดิบได้และโรงกลั่นสามารถปรับตัวได้

ระดับที่ 3 ขั้นสูงสุดคือไม่สามารถนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางได้ทั้งหมดและความต้องการสูงเกินกำลังการผลิตของโรงกลั่น 

ปัจจุบันประเทศไทยประเมินสถานการณ์อยู่ในระดับที่ 2.2 ซึ่งปัญหาจะยังไม่คลี่คลายภายใน 1 เดือนและมีโอกาสขยับขึ้นหรือลงได้ตามสถานการณ์การสู้รบ รัฐบาลได้นำมาตรการระดับที่ 1 และ 2 มาใช้แล้ว เช่น การจัดหาน้ำมันจากแหล่งอื่น การปรับกำลังการผลิตของโรงกลั่นน้ำมันทั้ง 6 แห่ง ให้ทำงานเต็มขีดจำกัดที่ 109 - 110 เปอร์เซ็นต์ การเพิ่มสัดส่วนผสมเชื้อเพลิงชีวภาพเพื่อลดการนำเข้าน้ำมันดิบ การจำกัดการส่งออก และการสนับสนุนให้ทำงานที่บ้าน พร้อมทั้งเตรียมแผนรองรับหากสถานการณ์ยกระดับสู่ระดับที่ 3 ไว้เรียบร้อยแล้ว 

กรณีน้ำมันดีเซล B20 ปัจจุบันมีรถบรรทุกและรถกระบะที่รองรับได้ 15 ยี่ห้อ ประชาชนสามารถตรวจสอบรถยนต์ของตนว่าสามารถรองรับได้หรือไม่จากสัญลักษณ์ที่ฝาถังน้ำมัน หรือ ตรวจสอบรุ่นรถผ่านเว็บไซต์ของ กรมธุรกิจพลังงาน (www.doeb.go.th)

ทั้งนี้ ขอยืนยันว่าน้ำมัน B20 ในประเทศไทยมีคุณภาพได้มาตรฐานและไม่ส่งผลเสียต่อเครื่องยนต์หากใช้กับรถที่บริษัทผู้ผลิตให้การรับรอง แต่หากรถยนต์ไม่รองรับ ขอแนะนำว่า ไม่ควรนำมาเติมอย่างเด็ดขาดปัจจุบันประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกได้ยกระดับมาตรการรับมือวิกฤตพลังงานแล้ว

ยกตัวอย่างเช่น ประเทศเกาหลีใต้ ได้จำกัดการใช้รถยนต์ของภาคราชการ 5 วันต่อสัปดาห์ ซึ่งคาดว่าจะช่วยประหยัดน้ำมันได้กว่า 3,000 บาร์เรลต่อวัน และมีแผนขยายบังคับใช้กับรถยนต์ส่วนบุคคล รวมถึงมีนโยบายให้ทำงานที่บ้าน การเข้างานแบบเหลื่อมเวลา การสลับวันขับรถตามเลขทะเบียน การเดินหรือใช้จักรยานในระยะทางใกล้ การปรับอุณหภูมิเครื่องทำความร้อน และการลดระยะเวลาการอาบน้ำอุ่น

ขณะที่ ประเทศฝรั่งเศส และ สหราชอาณาจักร มีมาตรการอุดหนุนราคาน้ำมันเฉพาะกลุ่มและเตรียมงบประมาณช่วยเหลือครัวเรือนที่มีรายได้น้อย ส่วนประเทศจอร์แดนได้สั่งห้ามใช้เครื่องปรับอากาศ เครื่องทำน้ำร้อนในหน่วยงานรัฐ และห้ามใช้รถหลวง ด้านประเทศฟิลิปปินส์ ถือเป็นประเทศแรกที่ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินระดับชาติจากวิกฤตพลังงานเพื่อใช้กฎหมายบังคับอย่างเข้มข้น และประเทศอียิปต์ได้สั่งให้พนักงานบางส่วนทำงานทางไกล ชะลอโครงการของรัฐ และให้ร้านค้าปิดให้บริการเร็วขึ้นตั้งแต่เวลา 21.00 น.

กระทรวงพาณิชย์ได้ลงพื้นที่ติดตามและสอดส่องการติดป้ายราคาสินค้า รวมถึงควบคุมราคาสินค้าอย่างเข้มงวด หากประชาชนพบเห็นการขึ้นราคาหรือไม่ติดป้ายแสดงราคา สามารถแจ้งเบาะแสได้ทันทีที่สายด่วนกรมการค้าภายใน 1569 นอกจากนี้ ในวันพรุ่งนี้ (1 เม.ย.69) รมว.พาณิชย์ นางศุภจีฯ จะมีการเปิดตัวโครงการ "ไทยช่วยไทย" ซึ่งเป็นความร่วมมือกับภาคเอกชนและห้างค้าปลีกสมัยใหม่ เช่น แม็คโคร โลตัส ท็อปส์ซูเปอร์มาร์เก็ต และโกโฮลเซลล์ เพื่อจัดโปรโมชันลดราคาสินค้าอุปโภคบริโภคหลากหลายชนิด ถือเป็นมาตรการที่เป็นรูปธรรมและเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วจากความร่วมมือของทีมไทยแลนด์ในการช่วยบรรเทาภาระของประชาชนให้ก้าวผ่านวิกฤตครั้งนี้ไปด้วยกัน

ทั้งนี้ นายวีรพัฒน์ รองปลัดกระทรวงพลังงาน ได้ชี้แจงถึงแผนรองรับวิกฤตพลังงานระดับ 3 ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่การจัดหาน้ำมันไม่สามารถทำได้ตามความต้องการ เนื่องจากผลกระทบของการปิดช่องแคบฮอร์มุซและทะเลแดงว่า หากซัพพลายน้ำมันหายไปจากตลาดจนเกิดการขาดแคลน

รัฐบาลได้เตรียมแผนการบริหารจัดการการใช้น้ำมันอย่างเข้มงวด โดยจะใช้มาตรการปันส่วนน้ำมันเพื่อจัดลำดับความสำคัญให้หน่วยงานที่จำเป็นก่อน เช่น โรงพยาบาลและรถพยาบาล ควบคู่ไปกับการจำกัดการใช้พลังงานในรูปแบบต่าง ๆ เช่น การกำหนดเวลาเปิด-ปิดสถานีบริการน้ำมัน การควบคุมการเปิด-ปิดไฟ และการปรับเวลาให้บริการของห้างสรรพสินค้า เพื่อให้สอดคล้องกับปริมาณพลังงานที่มีอยู่

ด้านโฆษก ศบก. กล่าวเพิ่มเติมว่า แม้ปัจจุบันประเทศคู่ขัดแย้งจะได้รับความกดดันจากทั่วโลก ซึ่งอาจช่วยลดระดับสถานการณ์ลงได้ แต่รัฐบาลไทยมีความจำเป็นต้องเตรียมแผนรับมือสำหรับสถานการณ์สมมติที่เลวร้ายที่สุดเอาไว้ล่วงหน้าเพื่อความไม่ประมาท ส่วนสาเหตุของการประกาศปรับราคาน้ำมันกลางดึกและแนวทางการแจ้งเตือนประชาชนนั้น โฆษก ศบก. ได้อธิบายถึงการประกาศปรับราคาน้ำมันกลางดึกว่า การไม่ประกาศปรับราคาน้ำมันล่วงหน้าเป็นการป้องกันการกักตุนสินค้าและหลีกเลี่ยงปัญหาน้ำมันขาดแคลนหน้าสถานีบริการ

นอกจากนี้ปัจจุบันราคาน้ำมันหน้าปั๊มของไทยอยู่ต่ำกว่าประเทศเพื่อนบ้านโดยรอบทั้งหมด หากไม่มีการปรับราคาให้สะท้อนความเป็นจริงจะนำไปสู่ความพยายามในการลักลอบส่งออกเพื่อทำกำไร รัฐบาลตระหนักถึงผลกระทบต่อประชาชนและเตรียมความช่วยเหลือโดยมุ่งเน้นกลุ่มเปราะบางและผู้มีรายได้น้อยเป็นอันดับแรก

ขณะที่ นายพรชัย ผู้อำนวยการสำนักนโยบายและแผนสำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ชี้แจงเพิ่มเติมว่า ปัจจุบันราคาน้ำมันเชื้อเพลิงในตลาดโลกมีความผันผวนสูงมาก ราคาในช่วงกลางวันและกลางคืนมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน คณะกรรมการบริหารกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง (กบน.) จึงจำเป็นต้องรอให้ตลาดสิงคโปร์ปิดและปล่อยราคาน้ำมันออกมาก่อนในช่วง 19.00 - 20.00 น. เพื่อนำมาคำนวณโครงสร้างราคาเป็นเงินบาท พร้อมทั้งพิจารณาสถานะกองทุนและผลกระทบต่อเศรษฐกิจอย่างรอบด้าน ทำให้การออกประกาศชดเชยราคาต้องดำเนินการในช่วง 20.30 - 21.00 น. ของทุกวัน ทั้งนี้ นายวีรพัฒน์ เกียรติเฟื่องฟู ย้ำว่า กระทรวงพลังงานติดตามสถานการณ์เป็นรายวันและไม่สามารถคาดเดาการขึ้นลงของราคาล่วงหน้าได้ จึงต้องตัดสินใจในช่วงที่ตลาดปิดแล้วเท่านั้น

นายพรชัย ผู้อำนวยการสำนักนโยบายและแผนสำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง เปิดเผยถึงสถานะล่าสุดของกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงว่า ปัจจุบันกองทุนได้ช่วยรับภาระชดเชยราคาอย่างเต็มที่ ตัวอย่างเช่น การปรับขึ้นราคา 1.80 บาท/ลิตร กองทุนได้เพิ่มการชดเชยให้อีก 2.90 บาท/ลิตร ส่งผลให้ขณะนี้กองทุนมีเงินไหลออกประมาณวันละ 1,500 ล้านบาท และมีสถานะติดลบสะสมอยู่ที่ 42,000 ล้านบาท ซึ่งการบริหารจัดการกระแสเงินสดด้วยการกู้เงินเพิ่มเติมนั้น มีขั้นตอนทางกฎหมายที่ต้องผ่านการพิจารณาอนุมัติจากคณะรัฐมนตรี

ทั้งนี้ โฆษก ศบก. ได้ชี้แจงถึงความล่าช้าของมาตรการช่วยเหลือ เช่น การเติมเงินในบัตรสวัสดิการแห่งรัฐและการพิจารณาลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันว่า ปัจจุบันประเทศอยู่ในช่วงรอยต่อของการเปลี่ยนผ่านรัฐบาล ทำให้คณะรัฐมนตรีชุดเดิมไม่สามารถประชุมเพื่ออนุมัติงบประมาณหรือมาตรการทางกฎหมายได้ ต้องรอจนกว่าคณะรัฐมนตรีชุดใหม่จะแถลงนโยบายต่อรัฐสภา อย่างไรก็ตาม ทันทีที่กระบวนการเสร็จสิ้น รัฐบาลจะเร่งดำเนินการอนุมัติมาตรการช่วยเหลืออย่างรวดเร็วที่สุด ทั้งนี้ สำหรับข้อเสนอแนะเรื่องการนำค่าโดยสารรถไฟฟ้าสาธารณะไปลดหย่อนภาษี ทาง ศบก. จะรับฟังและนำไปเสนอต่อกระทรวงคมนาคมเพื่อตอบคำถามต่อไป