เปิดทางรอดชาวไร่อ้อย สอน. ดันหนองวัวซอโมเดล เลิกใช้ปุ๋ยสูตรสำเร็จลดต้นทุนเพาะปลูก

นายใบน้อย สุวรรณชาตรี เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย (สอน.) เปิดเผยว่า จากสถานการณ์สงครามรัสเซีย-ยูเครน และต้นทุนพลังงานดัน ส่งผลให้ราคาแม่ปุ๋ย (N-P-K) พุ่งสูงขึ้นกว่า 100-200% ส่งผลให้ต้นทุนเพาะปลูกอ้อยพุ่งเกิน 1,200-1,500 บาท/ตัน สร้างแรงกดดันให้กับชาวไร่อ้อยทั่วประเทศ 

จากสถานการณ์ดังกล่าว สอน. โดยศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลทราย ภาคที่ 4 ได้เร่งขับเคลื่อนแนวทางแก้ปัญหาเชิงรุก นำเสนอทางรอดด้วยการชูหนองวัวซอโมเดล แปลงต้นแบบในพื้นที่ อ.หนองวัวซอ จ.อุดรธานี เป็นทิศทางรอด ที่เน้นถ่ายทอดเทคโนโลยี การปรับปรุงบำรุงดินและการผสมปุ๋ยใช้เองตามผลตรวจวิเคราะห์ดิน เพื่อช่วยเกษตรกรลดค่าใช้จ่ายด้านปัจจัยการผลิตลงได้อย่างเห็นผลจริง รวมถึงยกระดับประสิทธิภาพการเพาะปลูกสู่มาตรฐานความยั่งยืนระดับสากล

"ปัจจัยสำคัญของการลดต้นทุนที่ได้ผลยั่งยืนที่สุด คือการเลิกใช้ปุ๋ยเคมีสูตรสำเร็จรูปอย่างไร้ทิศทาง แล้วเปลี่ยนมาใช้แนวทางเกษตรแม่นยำ ด้วยการเริ่มต้นจากการตรวจวิเคราะห์ดิน เพื่อดูว่าดินในแต่ละแปลงขาดแคลนธาตุอาหารชนิดใดอย่างแท้จริง จากนั้นจึงซื้อแม่ปุ๋ยและสารปรับปรุงดินมาผสมใช้เองตามค่าวิเคราะห์ดินจริง ซึ่งช่วยตัดการใส่ปุ๋ยเกินความจำเป็น ลดการสูญเปล่า และลดค่าใช้จ่ายปุ๋ยเคมีลงได้อย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับการซื้อปุ๋ยสูตรสำเร็จในท้องตลาด"

นอกจากนี้ การฟื้นฟูโครงสร้างทางกายภาพและชีวภาพของดินตามโมเดลดังกล่าวยังเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าในระยะยาว เพราะช่วยลดความถี่และปริมาณการใช้สารเคมีในรอบการเพาะปลูกถัดไป ทำให้ดินกักเก็บธาตุอาหารได้ยาวนาน ส่งผลให้เกษตรกรสามารถรักษาน้ำหนักผลผลิตของอ้อยตอ ไว้ได้ต่อเนื่องหลายปีโดยไม่ต้องไถรื้อเพื่อปลูกใหม่บ่อยครั้ง ช่วยลดต้นทุนค่าเตรียมดินและค่าพันธุ์อ้อยได้อย่างมหาศาล ซึ่งทั้งหมดนี้จะเปลี่ยนกลับมาเป็นกำไรสุทธิต่อไร่ที่เพิ่มสูงขึ้นของชาวไร่อ้อย

3 เครื่องมือบำรุงดิน

สำหรับกระบวนการพลิกฟื้นดินเสื่อมโทรมให้กลับมาอุดมสมบูรณ์ในแปลงต้นแบบ อ.หนองวัวซอ นั้น สอน. ได้วาง 3 เครื่องมือบำรุงดินแบบบูรณาการ ประกอบด้วย 

• การปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยแร่ธาตุ ผสมผสานแร่ธาตุธรรมชาติ เช่น หินฟอสเฟต และโดโลไมต์ เพื่อปรับสภาพความเป็นกรด-ด่างของดิน พร้อมเติมปุ๋ยโพแทสเซียม ร่วมกับปุ๋ยแร่ธาตุเคมี (แอมโมเนียมซัลเฟต, ทริปเปิลซูเปอร์ฟอสเฟต) เพื่อเติมเต็มธาตุอาหารหลักที่ขาดหายไปอย่างแม่นยำและรวดเร็ว

• การฟื้นฟูด้วยปุ๋ยอินทรีย์และพืชตระกูลถั่ว ใช้ปุ๋ยหมักและปุ๋ยคอกปรับโครงสร้างดิน เพิ่มอินทรียวัตถุ ช่วยให้ดินโปร่ง ร่วนซุย อุ้มน้ำและถ่ายเทอากาศได้ดีขึ้น พร้อมส่งเสริมการปลูก "ปุ๋ยพืชสด" (พืชตระกูลถั่ว) แล้วไถกลบช่วงออกดอก พักดินไว้ 7–14 วัน ก่อนปลูกอ้อย เพื่อสร้างและสะสมไนโตรเจนธรรมชาติลงสู่ชั้นดิน

• ​การเสริมประสิทธิภาพด้วยปุ๋ยชีวภาพ (Biofertilizer) ผสานพลังจุลินทรีย์ที่มีชีวิต 4 กลุ่มหลัก ได้แก่ จุลินทรีย์ตรึงไนโตรเจน (Azotobacter sp., Bacillus sp.), จุลินทรีย์ละลายฟอสเฟต (ไมโคไรซา), จุลินทรีย์ปลดปล่อยโพแทสเซียม (Bacillus ย่อยสลายแร่ไมกา/เฟลด์สปาร์) และกลุ่มสร้างฮอร์โมนกระตุ้นราก (Azospirillum) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเจริญเติบโต

"ผลจากการจัดการดินอย่างถูกหลักวิชาการตามหนองวัวซอโมเดล ไม่เพียงแต่จะช่วยลดต้นทุนในกระเป๋าเกษตรกรเท่านั้น แต่ยังช่วยให้ระบบรากของอ้อยแผ่กระจายและดูดซึมธาตุอาหารได้อย่างสมบูรณ์ ลดการสูญเสียปุ๋ยจากการชะล้าง ส่งผลให้ได้ผลผลิตต่อไร่ (ตัน/ไร่) สูงขึ้น และที่สำคัญคือช่วยยกระดับ ค่าความหวาน (C.C.S.) ของอ้อยก่อนส่งเข้าโรงงาน ทำให้ชาวไร่อ้อยได้รับผลตอบแทนต่อตันอ้อยในราคาที่สูงขึ้นตามคุณภาพ" 

ขณะเดียวกัน แนวทางดังกล่าวยังตอบโจทย์มิติด้านสิ่งแวดล้อมและการค้าโลก โดยสอดรับกับมาตรฐานการผลิตอ้อยและน้ำตาลอย่างยั่งยืนระดับสากล (เช่น Bonsucro และ GAP) เนื่องจากการเพิ่มอินทรียวัตถุและจุลินทรีย์ชีวภาพช่วยลดการพึ่งพาเคมีสังเคราะห์ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการใช้ปุ๋ยเคมีเกินขนาด ซึ่งตรงกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (BCG Model) ที่มุ่งอนุรักษ์ทรัพยากรดิน ป้องกันปัญหาดินแน่นทึบ ดินกรด และรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อให้อุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลทรายของไทยเติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืนในตลาดโลกต่อไป