วิธีดู “ชามไก่ลำปาง” ของแท้ กรมทรัพย์สินฯ ย้ำ GI คุ้มครองชื่อ-ตรา

กรมทรัพย์สินทางปัญญา ย้ำ “ชามไก่ลำปาง” เป็นสินค้าที่ได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือ GI มาตั้งแต่ปี 2554 การคุ้มครองครอบคลุมทั้งการใช้ชื่อ “ชามไก่ลำปาง” หรือ “Lampang Chicken Bowl” ตามกฎหมาย GI ขณะที่ “ตราสัญลักษณ์ GI ไทย” มีกฎหมายเครื่องหมายการค้าคุ้มครองแยกต่างหาก

นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดเผยว่า การผลิตชามไก่ในจังหวัดลำปางเริ่มต้นราวปี 2500 หลังพบแหล่งแร่ดินขาวคุณภาพดีในอำเภอแจ้ห่ม ซึ่งเหมาะสำหรับการผลิตเซรามิก ก่อนมีการถ่ายทอดภูมิปัญญาการปั้นดินเผาจนกลายเป็นอุตสาหกรรมสำคัญของจังหวัด

เปิดวิธีดู “ชามไก่ลำปาง” ตามมาตรฐาน GI

จุดสำคัญของชามไก่ลำปาง GI ไม่ได้อยู่เพียงแค่การมี “รูปไก่” บนชาม แต่ต้องผ่านเงื่อนไขด้านแหล่งผลิต วัตถุดิบ และกระบวนการผลิตตามที่ขึ้นทะเบียนไว้กับกรมทรัพย์สินทางปัญญา

1. ต้องผลิตในจังหวัดลำปาง

สินค้าที่ใช้ชื่อ “ชามไก่ลำปาง” ตามมาตรฐาน GI ต้องเป็นผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาประเภทเครื่องใช้บนโต๊ะอาหาร และผลิตอยู่ภายในพื้นที่จังหวัดลำปางตามขอบเขตที่ขึ้นทะเบียน

2. ใช้ดินขาวลำปางเป็นวัตถุดิบหลัก

เนื้อดินไม่ได้ใช้ดินทั่วไป แต่ใช้ดินขาวลำปางผสมดินดำ รวมถึงวัตถุดิบอื่น เช่น หินฟันม้าและทรายแก้ว เพื่อให้เนื้อดินมีความเหนียว แข็งแรง และคงรูปได้ดี

3. ผลิตตามภูมิปัญญาเซรามิกลำปาง

ขึ้นรูปด้วยเครื่องปั้นแบบ Jiggering ก่อนใช้มีดและฟองน้ำตกแต่งชิ้นงาน จากนั้นนำไปผึ่งให้แห้งหรือเผาที่อุณหภูมิประมาณ 800 องศาเซลเซียส

4. วาดด้วยมือลาย “ไก่-ต้นกล้วย-ดอกโบตั๋น”

หนึ่งในเอกลักษณ์สำคัญ คือ การวาดลวดลายด้วยมือ โดยมีรูป “ไก่ ต้นกล้วย และดอกโบตั๋น” อยู่ร่วมกัน ก่อนนำไปเคลือบ

น้ำเคลือบมีส่วนผสมของหินฟันม้า ทรายแก้ว ดินขาว และหินปูน จากนั้นเผาอีกครั้งที่อุณหภูมิ 1,200–1,250 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 6–9 ชั่วโมง ทำให้ได้เนื้อเซรามิกสีขาวนวลตามธรรมชาติ ลวดลายติดทนและมีอายุการใช้งานยาวนาน

ดู “ชื่อ GI-ตรา GI” ก่อนซื้อ

กรมทรัพย์สินทางปัญญาระบุว่า ปัจจุบันมีผู้ประกอบการผลิตชามไก่ลำปางประมาณ 10 ราย มีกำลังการผลิตราว 2,600 ชิ้นต่อปี

ผู้ประกอบการที่จัดทำระบบควบคุมคุณภาพและผ่านการตรวจประเมิน จะได้รับอนุญาตให้ใช้ ตราสัญลักษณ์ GI ไทย บนผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์เป็นเวลา 2 ปี และสามารถยื่นตรวจประเมินใหม่เมื่อครบกำหนด

ดังนั้น ผู้บริโภคที่ต้องการเลือกซื้อชามไก่ลำปาง GI ควรตรวจสอบทั้งการแสดงชื่อสินค้า GI และตราสัญลักษณ์ GI ไทยอย่างถูกต้อง โดยตรา GI เป็นเครื่องมือช่วยยืนยันว่าผู้ผลิตผ่านระบบควบคุมคุณภาพและสามารถตรวจสอบย้อนกลับถึงแหล่งผลิตได้

มีรูปไก่เหมือนกัน ไม่ได้แปลว่าเป็น “ชามไก่ลำปาง GI”

ประเด็นที่ผู้บริโภคควรเข้าใจคือ กฎหมาย GI ไม่ได้คุ้มครอง “รูปทรงชาม” หรือ “ลวดลายไก่” ทุกกรณี

หากสินค้าจากพื้นที่อื่นผลิตชามที่มีรูปแบบหรือลวดลายใกล้เคียง แต่ไม่ได้ใช้ชื่อ “ชามไก่ลำปาง” ไม่ใช้ตรา GI และไม่ได้แสดงข้อความที่ทำให้เข้าใจว่าเป็นสินค้าจากแหล่งผลิต GI ก็อาจไม่เข้าข่ายความผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์

เนื่องจากหลักของกฎหมายฉบับนี้มุ่งคุ้มครอง “ชื่อ” และการแสดงแหล่งกำเนิดของสินค้า ไม่ได้คุ้มครองรูปแบบผลิตภัณฑ์ทั้งหมด

แอบอ้างชื่อ “ชามไก่ลำปาง” ปรับสูงสุด 2 แสนบาท

หากนำชื่อ “ชามไก่ลำปาง” หรือ “Lampang Chicken Bowl” ไปใช้กับสินค้าที่ไม่ได้ผลิตในพื้นที่ที่กำหนด หรือไม่ได้ผลิตตามมาตรฐานที่ขึ้นทะเบียน GI อาจเข้าข่ายความผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2546 มีโทษปรับสูงสุด 200,000 บาท

ส่วนกรณีนำ ตราสัญลักษณ์ GI ไทย ไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต อาจเข้าข่ายความผิดตาม พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มีโทษจำคุกสูงสุด 4 ปี ปรับสูงสุด 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

กรมทรัพย์สินทางปัญญาจึงขอให้ผู้บริโภคตรวจสอบข้อมูลก่อนซื้อ โดยเฉพาะชื่อแหล่งผลิตและการใช้ตรา GI หากพบหรือสงสัยว่ามีการนำชื่อสินค้า GI ไปใช้กับสินค้าที่ไม่ได้มาจากแหล่งผลิตที่กำหนด หรือไม่ได้มาตรฐาน สามารถแจ้งสำนักงานพาณิชย์จังหวัดทุกจังหวัด หรือสายด่วนกรมทรัพย์สินทางปัญญา

ขณะเดียวกัน กรมฯ จะเดินหน้าส่งเสริมผู้ประกอบการเซรามิกลำปางเข้าสู่ระบบ GI เพิ่มขึ้น ควบคู่กับการพัฒนาตลาดและสร้างมูลค่าเพิ่ม เพื่อให้ “ชามไก่ลำปาง” ไม่ได้เป็นเพียงสินค้าเซรามิกที่มีชื่อเสียง แต่ยังเป็นสินค้าที่เชื่อมโยงภูมิปัญญาท้องถิ่นกับเศรษฐกิจชุมชนในระยะยาว