เปิด 3 ช่องโหว่ "ปืนเถื่อน-ปืนมีทะเบียน" ต้นตอโศกนาฏกรรมซ้ำซาก

ตลอด 6 ปีที่ผ่านมา นับตั้งแต่ปี 2563  ประเทศไทยเกิดเหตุสะเทือนขวัญจากอาวุธปืนอย่างน้อย 13 ครั้ง สะท้อนปัญหาหลายประการตั้งแต่การเข้าถึงปืนถูกกฎหมาย ปืนเถื่อน การซื้อขายออนไลน์ ไปจนถึงการนำปืนของเจ้าหน้าที่หรือคนในครอบครัวไปก่อเหตุ

ปัญหาอาวุธปืนในไทยกลับมาเป็นวาระสำคัญอีกครั้ง หลังเกิดเหตุกราดยิงโรงเรียนเทพศิรินทร์ จ.นนทบุรี เมื่อ 7 สิงหาคม 2569 และเหตุบุกยิงนายก อบจ.นนทบุรีในอีก 3 วันต่อมา ขณะที่ข้อมูล Small Arms Survey ระบุว่า ไทยมีปืนในมือพลเรือนราว 10.34 ล้านกระบอก เป็นปืนขึ้นทะเบียน 6.22 ล้านกระบอก และปืนเถื่อนกว่า 4 ล้านกระบอก 

ดังนั้น ปัญหาอาวุธปืนไทยจึงไม่สามารถแก้ด้วยการ “กวาดจับปืนเถื่อน” เพียงอย่างเดียว แต่ยังต้องวางระบบเพื่อควบคุมปืนที่ขออนุญาตอย่างถูกต้อง ไปจนถึงปืนสวัสดิการของข้าราชการด้วย ซึ่งพบว่า ปืนในแต่ประเภทยังมีช่องโหว่อย่างน้อย 3 ประการที่ต้องเร่งแก้ไข

ช่องโหว่ที่ 1 “ปืนเถื่อน” ตลาดมืดที่รัฐตามไม่ทัน

ปืนที่อยู่นอกระบบทะเบียนถือเป็นหนึ่งในปัญหาสำคัญของประเทศไทย เพราะเมื่อไม่มีข้อมูลผู้ครอบครอง ย่อมยากต่อการติดตามต้นทาง ปลายทาง และการนำไปใช้ก่อเหตุ

หนึ่งในรูปแบบที่ถูกจับตามองมากขึ้นคือ Blank Gun หรือสิ่งเทียมอาวุธปืน ซึ่งเดิมถูกออกแบบให้ใช้ยิงกระสุนเปล่า แต่สามารถนำไปดัดแปลงให้ยิงกระสุนจริงได้

ประเด็นนี้ถูกเปิดโปงอย่างชัดเจนจาก เหตุกราดยิงสยามพารากอนปี 2566 เมื่อเยาวชนอายุ 14 ปีใช้อาวุธที่ตำรวจระบุว่าเป็น Blank Gun ดัดแปลง โดยมีการตรวจสอบเส้นทางการซื้อขายผ่านออนไลน์และจับกุมผู้ต้องสงสัยเกี่ยวกับการจำหน่ายอาวุธดังกล่าวในเวลาต่อมา

กรณีพารากอนจึงไม่ได้จบเพียงคำถามว่า “เด็กเข้าถึงปืนได้อย่างไร” แต่เปิดให้เห็นถึงช่องว่างของนิยามอาวุธปืนในระบบกฎหมาย และการซื้อขายสิ่งเทียมอาวุธปืนผ่านช่องทางออนไลน์

นี่คือจุดที่ทำให้ตลาดปืนเถื่อนเปลี่ยนรูปแบบจากการซื้อขายแบบดั้งเดิม ไปสู่ ตลาดออนไลน์ มีการดัดแปลงและการส่งต่อ ซึ่งสามารถทำให้บุคคลที่ไม่ควรเข้าถึงอาวุธสามารถหาอาวุธมาใช้ก่อเหตุได้

ช่องโหว่ที่ 2 “ปืนถูกกฎหมาย” แต่ข้อมูลไม่อัปเดต

อีกด้านที่ถูกตั้งคำถามอย่างหนักคือปืนที่อยู่ในระบบทะเบียน โดยข้อมูลที่เผยแพร่โดยหน่วยงานไทยระบุว่า ปืนที่ขึ้นทะเบียนมีมากกว่า 6.2 ล้านกระบอก ขณะที่ข้อมูลการถือครองโดยพลเรือนทั้งหมดอยู่ในระดับกว่า 10 ล้านกระบอก

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “ใครมีปืน” แต่สิ่งที่ต้องติดตามต่อเนื่องคือ เมื่อได้รับอนุญาตแล้ว รัฐตรวจสอบเจ้าของปืนอีกครั้งเมื่อใด

เหตุล่าสุดที่โรงเรียนเทพศิรินทร์ นนทบุรี เป็นตัวอย่างสำคัญ เพราะตำรวจระบุว่าอาวุธที่เด็กชายวัย 14 ปีใช้ก่อเหตุเป็น ปืนของปู่ ซึ่งครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย เด็กสามารถนำปืนและกระสุนออกจากบ้านไปก่อเหตุได้

กรณีนี้จึงทำให้โจทย์เรื่องการเก็บรักษาปืน กลายเป็นประเด็นสำคัญไม่แพ้การออกใบอนุญาต รัฐบาลจึงเริ่มพูดถึงมาตรการที่เข้มขึ้น ทั้งการตรวจสอบการเก็บรักษาอาวุธ การตรวจสอบผู้ครอบครอง และการป้องกันไม่ให้เยาวชนเข้าถึงปืนของผู้ใหญ่ในครอบครัว

ช่องโหว่ที่ 3 “ปืนสวัสดิการ” จากสิทธิข้าราชการสู่ปัญหาการโอน

อีกระบบที่ถูกจับตามองคือ โครงการจัดหาอาวุธปืนเพื่อเป็นสวัสดิการแก่ข้าราชการ โดยหลักการของโครงการคือเปิดโอกาสให้ข้าราชการหรือเจ้าหน้าที่บางกลุ่มสามารถซื้ออาวุธปืนในราคาที่ต่ำกว่าตลาด เพื่อใช้ในการป้องกันตัว ทรัพย์สิน และการปฏิบัติหน้าที่

จากงานวิจัยเรื่อง "ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับการขออนุญาตมีปืน
ตามพระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน พ.ศ. 2490" โดยรองศาสตราจารย์สุเมธ จานประดับ และคณะ ระบุถึงช่องโหว่หลายประการ อาทิ การนำปืนจากโครงการสวัสดิการมาโอนขายต่อ

การนำปืนไปจำนำ ซึ่งถือว่าผิดวัตถุประสงค์ เช่น กรณีคดีกำนันนกที่มีการตรวจพบว่าเป็นปืนสวัสดิการ ปัญหาช่องว่างเรื่องระยะเวลาการโอนเช่น หนังสือสั่งการ มท 0307.4/ว 1479 ที่อนุญาตให้โอนปืนสวัสดิการเป็นชื่อบุคคลอื่นได้หลังจากครอบครองครบ 5 ปี เว้นแต่การตกทอดทางมรดก

ซึ่งผู้วิจัยมองว่าเป็นช่องว่างที่ทำให้ปืนกระจายตัวสู่มือบุคคลทั่วไปได้ง่าย นอกจากนี้ยังไม่ได้มีการจำกัดจำนวนปืนสวัสดิการที่ข้าราชการแต่ละคนจะสามารถซื้อได้อย่างชัดเจน เป็นต้น

จากช่องโหว่ที่ปรากฏเกี่ยวกับ "ปืน" ในประเทศไทย จึงนำมาสู่คำตอบที่ว่า แม้ประเทศไทยมีกฎหมายควบคุมอาวุธปืนอยู่แล้ว แต่ก็ยังไม่เข้มงวดรัดกุมเพียงพอ ที่จะป้องกันไม่ให้อาวุธปืนถูกนำไปใช้ก่อเหตุอาชญากรรม