ผมได้เห็นภาพการประมูลขายทาสที่ประเทศลิเบียก็ให้คิดไปว่าเป็นเหตุการณ์ที่ไม่น่าจะเป็นไปได้ แต่หลังจากนั้นเพียง 2 วันก็ปรากฏมีข่าวอีกชิ้นหนึ่งว่าผู้นำของประเทศในสหภาพยุโรปให้ความสนใจและกำลังสืบสวนหาข้อเท็จจริงผมนำเรื่องนี้ขึ้นมาเพื่อเปรียบเทียบกับสถานการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นกับภาคเศรษฐกิจที่มีการคาดการณ์ไปในทิศทางเดียวกันว่าในปี 2030 ปัญญาประดิษฐ์จะเข้ามาทำหน้าที่แทนคนมากขึ้นและคาดว่าจะกระทบแรงงาน 375 ล้านคนจากตัวเลขแรงงานทั้งหมด 3,500 ล้านคน (สถาบันแมคคินซีย์ โกลบอล: ตัวเลขแรงงาน โลกในปี 2017)แรงงานไทยก็จะต้องตกงานไปด้วยตามอัตราส่วนเท่ากับหุ่นยนต์ที่จะเข้ามาทดแทน ดังนั้นนโยบายในการปรับเปลี่ยนและทดแทนแรงงานจึงเป็นประเด็นที่สำคัญที่สุดในขณะนี้ ยกตัวอย่างเช่น ในโรงงานผลิตอาหารชนิดหนึ่งที่ใช้แรงงาน 3,000 คน (ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นต่างชาติ) จะต้องคำนวณว่าจะใช้เครื่องจักรทดแทนคนงานเพื่อลดต้นทุนพร้อมๆกับเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตให้ได้สัก 20% นั้นจะต้องลดคนงานลงไปกี่คนปัญหาคือหากลดมากและเร็วเกินไปแล้วก็จะเป็นผลให้คนตกงานจำนวนมาก ก็จะสร้างปัญหาสังคมตามมา หรือไม่เช่นนั้นก็จะเกิดการประท้วงเครื่องจักรเช่นที่เคยเกิดมาแล้วในอดีตที่ประเทศอังกฤษในช่วงต้นศตวรรษที่ 19
ในเบื้องต้นนั้นการผลิตหุ่นยนต์ก็เพื่อทดแทนแรงงานที่ขาดหายไปเนื่องจากแรงงานไม่เลือกที่จะทำเพราะเป็นงานที่ยาก อันตรายและสกปรก ประเทศไทยใช้วิธีการทดแทนโดยการนำเข้าแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้านแต่เนื่องจากไม่ได้มีการวางแผนไว้รองรับจึงเป็นผลให้เกิดผลกระทบจากแรงงานผิดกฎหมายจำนวนมาก ในขณะเดียวกันการพัฒนาเทคโนโลยีสื่อสารที่ก้าวหน้าอย่างต่อเนื่องก็มีผลให้เกิดธุรกิจใหม่ๆขึ้นมากมายเช่น ธุรกิจค้าปลีกจนเป็นผลให้บริษัทค้าปลีกใหญ่ที่สุดในโลกอย่างห้าง Walmart ต้องปรับตัวขนานใหญ่ โดยสรุปผมเห็นว่าประเทศไทยกำลังเผชิญกับ 3 ปัญหาคือ 1) จะพัฒนาคนให้มีความรู้ที่จะใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่อย่างไร 2) จะพัฒนาคนให้เป็นผู้ที่สามารถคิดค้นนวัตกรรมใหม่เป็นของเราเองเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงนี้อย่างไร
3) ในช่วงการเปลี่ยนผ่านนี้จะบริหารจัดการแรงงานทดแทนจากต่างประเทศให้สามารถเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและลดต้นทุนพร้อมทั้งไม่เกิดปัญหาสังคมตามมาอย่างไร
ในขณะที่เรากำลังแก้ปัญหาแรงงานผิดกฎหมายอยู่นี้ เราควรศึกษาวิธีการจัดการของประเทศอื่นที่เคยเกิดเรื่องเดียวกันมาก่อนเช่น สิงคโปร์ ญี่ปุ่น ตะวันออกกลาง ยุโรป และสหรัฐฯ แม้ปัญหาประมูลทาสที่ลิเบีย อาจจะไม่กระทบเราโดยตรงแต่เป็นภาพที่บอกเราว่าแม้เทคโนโลยีจะก้าวหน้าไปเร็วเพียงใด แต่ผลลัพธ์ก็ซํ้ารอยเดิมตั้งแต่ปฏิวัติอุตสาหกรรมครั้งแรกคือมันเริ่มที่ประเทศพัฒนาก่อนและหากประเทศที่เหลือไม่สามารถปรับตัวได้ทันแล้วปัญหาแรงงานก็จะขาดหรือเกินวนเวียนซํ้าซากสร้างความเหลื่อมลํ้าทั้งระดับประเทศและโลก
ข้อเสนอของผมในการแก้ไขปัญหานี้คือ ต้องศึกษาโดยการแยกออกเป็นกลุ่มสินค้า เช่นอัญมณีและเครื่องประดับว่าส่วนใดจะต้องใช้แรงงานคนทดแทนและส่วนใดจะต้องใช้เครื่องจักรหรือหุ่นยนต์ทดแทนในปีใดและอย่างไร โดยเชิญองค์กรที่เกี่ยวข้องทั้งห่วงโซ่มาร่วมแก้ไขปัญหาพร้อมกันแทนที่จะเน้นวางแผนกว้างๆอย่างที่ทำอยู่ในปัจจุบัน
จากหนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ปีที่ 37 ฉบับที่ 3,324 วันที่ 21 - 23 ธันวาคม พ.ศ. 2560
