เรื่องน่ารู้ธุรกิจครอบครัวในสหราชอาณาจักร

จากการสำรวจหลายสำนักพบว่าปัจจุบันธุรกิจครอบ ครัวมีความมั่นใจในอนาคตเพิ่มมากขึ้น โดยการเติบโตของธุรกิจครอบครัวมาจากจำนวนราย ได้ซึ่งได้มาจากตลาดต่างประเทศอยู่ไม่น้อย ซึ่งแม้ธุรกิจครอบครัวจะได้รับประโยชน์จากโอกาสทางเศรษฐกิจทั่วโลก แต่ปัจจุบันธุรกิจครอบครัวก็กำลังเผชิญกับความท้าทายมากมายในตลาดโลกเช่นกัน เพราะอนาคตของธุรกิจครอบ ครัวนั้นไม่ใช่แค่การอยู่รอดเท่านั้น แต่จะต้องหมายถึงการเติบโตอย่างยั่งยืนต่อไปได้ด้วย

จากการที่ Charles Russell Speechlys1 โดยความร่วมมือของ Family Business Place และ Lamont Pridmore ได้สำรวจธุรกิจครอบครัวจำนวน 142 ราย จาก สหราชอาณาจักร ประกอบไปด้วย สกอตแลนด์ เวลส์ และไอร์แลนด์ เหนือ ระหว่างวันที่ 1 กันยายน-31 ตุลาคม 2016 โดยผู้ตอบทั้งหมดเป็นเจ้าของ, ผู้นำ, กรรมการบริหารหรือผู้บริหารระดับสูงของธุรกิจครอบครัว และได้นำเสนอในรายงานชื่อ The Annual Family Business Survey 2016: Access and Barriers to Funding for Growth

ซึ่งผลการสำรวจพบว่า ธุรกิจครอบครัว 90% ความรู้สึกว่าความท้าทายที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของพวกเขาเกี่ยวข้องกับประเด็นทางธุรกิจมากกว่าเรื่องครอบครัว และน่าสนใจที่ได้เห็นการลดลงของจำนวนครอบครัวที่ยินดีจะขายธุรกิจ ซึ่งลดลงเป็น 19% จากที่เคยมีถึง 42% ในช่วงเวลาเดียวกันจากการสำรวจในปี 2014 โดยมีเพียง 2 ใน 3 ที่ยอมรับว่ายังไม่มีแผนที่จะวางมือหรือแผนสืบทอดธุรกิจ ขณะที่ในแง่ของ Brexit มีเพียง 12% ระบุว่ามีแนวโน้มที่จะมีผลกระทบเชิงบวกต่อธุรกิจของพวกเขา ทั้งนี้จากผลการสำรวจสรุปได้ว่ามี 3 เรื่องที่ท้าทายเป็นพิเศษสำหรับธุรกิจครอบครัวในการดำเนินงานและบริหารธุรกิจ ประกอบด้วย

1. การระดมทุน (Funding)

1) กว่า 30% ของผู้ถูกสำรวจระบุว่าการเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้กลายเป็นเรื่องยากขึ้นตั้งแต่ปี 2008 มาแล้ว โดยแนวทางในการหาแหล่งเงินทุนโดยส่วนใหญ่จะเป็นแบบดั้งเดิม

2) ธุรกิจครอบครัว 63% รู้สึกว่าการเติบโตของธุรกิจต้องมาจากยอดขายของบริษัทเอง ขณะที่น้อยกว่า 10% มองไปที่เงินเบิกเกินบัญชีธนาคาร รวมไปถึง สินทรัพย์ทางการเงิน 23% สินเชื่อของธนาคาร 36% และมีเพียง 5% เท่านั้นที่พิจารณาไปถึง venture capitalist (เป็นนักลงทุนในรูปแบบขององค์กร ซึ่งหน้าที่หลักก็คือการบริหารเงินของผู้อื่นโดยเอามาลงทุนในโครงการที่น่าสนใจ) หรือ angel investment (มักเป็นนักลงทุนรายอิสระหรือกลุ่มนักลงทุนอิสระที่ใช้เงินส่วนตัวในการลงทุนในธุรกิจใดๆ)

3) มากกว่า 2 ใน 3 ของเจ้าของธุรกิจมีแผนธุรกิจอย่างเป็นทางการแล้ว ซึ่งควรมีส่วนช่วยในการหาแหล่งเงินทุนภายนอก นอกจากนี้ธุรกิจควรแสวงหาวิธีการใหม่ๆ ในการยกระดับความเป็นมืออาชีพมากขึ้น

4) การสำรวจชี้ให้เห็นถึงอุปสรรคอย่างหนึ่งในการระดมทุน คือเอกสารที่มากเกินไปและใช้เวลานานในการทำงานเอกสาร จึงทำให้ต้องหันไปให้ความเชื่อมั่นในบทบาทของที่ปรึกษามืออาชีพเพิ่มขึ้น โดยครึ่งหนึ่งของผู้ถูกสำรวจคิดว่าที่ปรึกษามืออาชีพสามารถเข้าใจถึงความท้าทายเฉพาะของพวกเขา

5) ธุรกิจครอบครัว 36% กำลังจัดหาเงินทุนใหม่เพื่อใช้ในเรื่องของสถานที่ อุปกรณ์และปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานมากกว่าการหาช่องทางรายได้จากธุรกิจใหม่หรือขยายสาขาในต่างประเทศ ทั้งนี้มีเพียง 10% เท่านั้นที่ได้เปิดสำนักงานในต่างประเทศ อย่างไรก็ตามอีก 45% มีการส่งออกสินค้าและบริการทั่วโลก

2. การกำกับดูแลกิจการ (Governance)

1) อาจเนื่องจากความกังวลในการแสวงหาเงินทุนจากแหล่งภายนอก ธุรกิจครอบครัวจึงมีการแต่งตั้งคนที่ไม่ใช่สมาชิกในครอบครัวให้เข้ามาเป็นกรรมการบริหาร โดยธุรกิจครอบครัว 75% มีคณะกรรมการบริหารอย่างเป็นทางการ ซึ่งกว่าครึ่งหนึ่งมีกรรมการบริหารที่ไม่ใช่สมาชิกในครอบครัวและธุรกิจครอบครัว 1 ใน 3 มีกรรมการที่ไม่เป็นผู้บริหารด้วย

2) ครอบครัวยังคงต้องการถือหุ้นในบริษัท โดยธุรกิจครอบครัว 75% ยังคงความเป็นเจ้าของโดยให้ครอบครัวถือหุ้นอย่างน้อย 75%

3. คนรุ่นใหม่ (Millennial generation)

1) อิทธิพลจากภายนอกดูเหมือนว่าจะเข้าถึงคนรุ่นใหม่ด้วยเช่นกัน โดยพบว่าผู้ถูกสำรวจ 90% มีประสบการณ์ในการทำงานภายนอกธุรกิจครอบครัวมาแล้ว

2) แม้ในยุคนี้จะมีคนรุ่นใหม่เพิ่มขึ้นและเข้ามามีส่วนร่วมในธุรกิจครอบครัวมากขึ้น แต่มีเพียง 25% ของผู้ถูกสำรวจที่ยืนยันว่าความท้าทายเกี่ยวกับคนรุ่นใหม่คือสิ่งที่ยากที่สุดที่ต้องเผชิญในธุรกิจของพวกเขา

นอกจากนี้จากการสำรวจครั้งแล้วครั้งเล่าก็พบว่าธุรกิจครอบครัวนั้นยังคงปรับตัวในเรื่องของการสืบทอดกิจการ ให้เหมาะกับโลกาภิวัตน์ เศรษฐกิจดิจิตอลและนวัตกรรมได้ไม่ดีนัก ซึ่งเป็นสิ่งที่น่ากังวลมาก แม้จะมีธุรกิจครอบครัวบางรายที่มีความยั่งยืนอย่างโดดเด่นให้เห็นบ้าง แต่โดยเฉลี่ยแล้วพบว่าธุรกิจครอบครัวอยู่ได้เพียง 3 รุ่น ซึ่งโดยทั่วไปแล้วมีเพียง 12% เท่านั้นที่อยู่ได้นานกว่านั้นและมีเพียง 3% เท่านั้นที่ผ่านรุ่นที่ 4 ไปได้2 ดังนั้นจึงเป็นเรื่องที่ต้องศึกษาถึงต้นสายปลายเหตุกันต่อไปว่ามีปัจจัยใดบ้างที่เข้ามาเกี่ยวข้องและมีแนวทางแก้ไขกันอย่างไรต่อไป

ที่มา : 1. Charles Russell Speechlys. 2017. Funding Remains A Key Concern for Most Family Businesses. The Annual Family Business Survey 2016: Access and Barriers to Funding for Growth. Available: https://www.charlesrussellspeechlys.com/en/news-and-insights/insights/private-client/2017/funding-remains-a-key-concern-for-most-family-businesses/
2. PwC. 2016. The ‘Missing Middle’: Bridging the Strategy Gap in Family Firms. Family Business Survey 2016. Available: http://www.pwc.com/gx/en/family-business-services/global-family-business-survey-2016/pwc-global-family-business-survey-2016-the-missing-middle.pdf

จากหนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ปีที่ 37 ฉบับที่ 3,297 วันที่ 17 - 20 กันยายน พ.ศ. 2560