คุณค่าอยู่ที่วางไว้ตรงไหน(1)
สินค้าเหล่านี้ สร้างชื่อในระดับหนึ่งแล้วจากฐานของพื้นที่ และพัฒนาคุณภาพ รสชาติ มาตรฐาน หรือหีบห่อ ก็เริ่มมีวางจำหน่ายในเมืองใหญ่ ๆ บ้าง แต่ก็เป็นสถานที่ที่จำหน่ายของพื้นบ้านเฉพาะถิ่นจากที่ต่าง ๆ ของญี่ปุ่น ในโตเกียว ผมเห็นสองแห่งที่จัดให้สินค้าเมืองต่าง ๆ มาวางจำหน่ายโดยอาศัยชื่อเมือง จังหวัด ของที่วางขาย โดยที่แห่งหนึ่งใกล้ ๆ วัดอาซากุซะ เป็นห้างสรรพสินค้า แต่แบ่งพื้นส่วนหนึ่งเป็นที่จำหน่ายสินค้าจากแหล่งต่าง ๆ ของญี่ปุ่น สินค้าจากเมืองต่าง ๆ จะถูกจัดวางเหมือนซุปเปอร์มาร์เก็ตทั่วไป แยกผลิตภัณฑ์เป็นหมวดหมู่ เช่น เนื้อหมู ก็เป็นส่วนเนื้อหมู จากเมืองต่าง ๆ ฯลฯ ทำให้ลูกค้าเลือกซื้อได้ง่าย มีสินค้าทุกอย่างที่ซุปเปอร์มาร์เก็ตทั่วไปจำหน่าย และราคาสินค้าจะแพงกว่าสินค้าประเภทเดียวกันที่ผลิตโดยบริษัทใหญ่ แต่อีกส่วนหนึ่งของห้างแยกเป็นบูธเล็ก ๆ มีผลิตภัณฑ์เด่น ๆ ของจังหวัดจำหน่าย แต่เหมือนวางโชว์มากกว่า และมีเอกสารแจกเกี่ยวกับการท่องเที่ยวของเมืองนั้น ๆ คนมาซื้อของกันมากพอควร
อีกแห่งหนึ่งตั้งใกล้ ๆ สถานีรถไฟโตเกียวซึ่งอดีตนายกรัฐมนตรีของไทยหลายท่านเคยไปดูมาแล้ว เป็นร้านค้าที่จังหวัดต่างๆ จะนำสินค้าดัง ๆ มาขาย ส่วนมากเป็นอาหาร ทั้งสดและสำเร็จรูป ผมชอบไปเดินเล่นซื้อทานเล่น จากที่ผมสอบถาม ลูกค้าส่วนมากคือคนท้องถิ่นเมืองนั้น ๆ ที่เข้ามาทำงานในโตเกียว และอยากทานอาหารบ้านเกิด นอกจากนี้ ยังมีการโปรโมทการท่องเที่ยวจังหวัดด้วย มีการรับจองทัวร์ ที่พัก และอื่น ๆ ควบคู่กันไป สถานที่ทั้งสองแห่งนี้ดำเนินการโดยเอกชน และจังหวัดต่าง ๆ ก็มาเช่าพื้นที่ซึ่งค่าเช่าก็ไม่แพงมากนัก
ผมว่าในประเทศไทยก็มีคนพยายามทำหลายครั้ง แต่ก็ดูเหมือนไม่ประสบความสำเร็จมากนัก และตอนนี้ก็มีความพยายามใหม่อีกครั้ง ซึ่งผมว่าดีครับ ดีต่อผู้ผลิตสินค้าท้องถิ่น แต่ต้องมีการกำหนดประเภทผลิตภัณฑ์ในภาพรวมทั้งหมด เพื่อหลีกเลี่ยงการซ้ำซ้อนของสินค้าจากภาคหรือจังหวัดต่าง ๆ ไม่งั้นจะมีน้ำพริก กล้วยฉาบ น้ำสมุนไพร เยอะแยะและหลายอย่างก็ไม่ใช่อัตลักษณ์ที่แท้จริงของท้องถิ่นนั้น ๆ
ผมไม่อยากให้สินค้าเด่น ๆ ของจังหวัดเหล่านี้ออกมานอกพื้นที่จนเกร่อเกินไป เพราะหากหาซื้อที่ไหนก็ได้ ก็อาจหมดเสน่ห์และคุณค่าลงได้ เพราะสินค้าจะต้องเผชิญการแข่งขันจากผลิตภัณฑ์ที่ผลิตโดยบริษัทขนาดใหญ่ที่มีทั้งแบรนด์ และราคา รวมทั้งการตลาดที่ได้เปรียบกว่ามาก การออกนอกพื้นที่และทำให้สินค้าพื้นบ้านหาได้ทั่วไปอาจมีผลดีที่ขายได้มากขึ้น แต่คุณค่าอาจลดลงเมื่ออยู่ห่างแหล่งกำเนิด ดังนั้นจะเห็นว่าสินค้าพื้นบ้านของญี่ปุ่นหาได้ไม่ง่ายนักในเมืองใหญ่ อาจแค่วางโปรโมทในงานเทศกาลบ้าง แต่หากจะหาต้องไปเที่ยวที่ท้องถิ่น และเมื่อลงไปในพื้นที่ สินค้าต่าง ๆ ที่เป็นของเด่นของดีของเมืองจะวางขายให้นักท่องเที่ยวตามที่พักรถ หรือจุดท่องเที่ยวที่นักท่องเที่ยวสามารถซื้อ หรือหากต้องการส่งกลับบ้านหรือส่งให้เพื่อน ญาติมิตรก็มีบริการรับส่งของให้เรียบร้อยตรงที่จำหน่ายเลย เรียกว่าบริการครบวงจร
บ้านเราผมก็พอเห็นที่หมู่บ้านถวาย อำเภอหางดง เชียงใหม่ ที่ผู้ซื้อสินค้าเครื่องตกแต่งบ้านหรือเฟอร์นิเจอร์ต่าง ๆ สามารถจัดส่งสิ่งของที่ซื้อได้ทันทีโดยไม่ต้องแบกกลับเอง หรือสามารถส่งไปต่างประเทศได้ สำหรับลูกค้าต่างประเทศ ผมหวังว่าแหล่งจำหน่ายสินค้าท้องถิ่นหรือศูนย์กลางจำหน่ายสินค้าเหล่านี้ในเมืองที่กำลังคิดจะทำคงมองการบริการที่ครบวงจรและเพื่อประโยชน์ของท้องถิ่นในภาพรวมเป็นสำคัญ
แนวคิดของการจัดทำเรื่องการผสมผสานผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นกับการท่องเที่ยวเป็นเรื่องที่เราเริ่มเอาจริงเอาจังมากขึ้น คราวหน้าผมจะนำมาแบ่งปันความคิดโครงการหมู่บ้านอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ (เพื่อการท่องเที่ยว) ที่ปัดฝุ่นขึ้นมาใหม่โดยนำสิ่งที่พบทั้งความสำเร็จและล้มเหลวในอดีตมาเป็นบทเรียนที่สำคัญ
จากหนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ปีที่ 37 ฉบับที่ 3,271 วันที่ 18 - 21 มิถุนายน พ.ศ. 2560
