ธุรกิจครอบครัวยุโรป ปรับตัวสู่โลกใหม่

คอลัมน์บิสิเนส แบ็กสเตจ หน้า 31 หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ | ฉบับ 3493 ระหว่างวันที่ 4 - 7 สิงหาคม 2562

โดย....ผศ.ดร.เอกชัย อภิศักดิ์กุล

ธุรกิจครอบครัวนั้นถือว่ามีบทบาทสำคัญในเศรษฐกิจยุโรป ที่ประกอบด้วยประเทศต่างๆ 50 ประเทศนั้นมีจำนวนธุรกิจครอบครัวระหว่าง 55-90% ของธุรกิจทั้งหมดขึ้นกับแต่ละประเทศ และมีขนาดที่หลากหลายตั้งแต่องค์กรขนาดเล็กที่ดำเนินงานเพียง 2 คนไปจนถึงองค์กรขนาดใหญ่ระดับโลกที่มีพนักงานหลายหมื่นคน European Family Businesses (EFB) และ KPMG Enterprise1 ได้สำรวจธุรกิจครอบครัว 1,576 ราย จาก 26 ประเทศในยุโรป ในปี 2018 เพื่อหาประเด็นสำคัญของธุรกิจครอบครัวทั่ว ยุโรปและแลกเปลี่ยนมุมมองของธุรกิจครอบครัวในเรื่องสำคัญต่างๆ รวมถึงความมั่นใจในตลาด การเติบโตและ ความท้าทายในการดำเนินงาน

ผลการสำรวจเปิดเผยว่า 33% ของธุรกิจครอบ ครัวกำลังพิจารณาว่าจ้างซีอีโอจากภายนอกเข้ามาบริหารองค์กร ทั้งนี้เมื่อธุรกิจครอบครัวเติบโตขึ้นจึงเป็นเรื่องสำคัญมากที่จะต้องก้าวข้ามความเป็นครอบครัวออกไปภายนอกเพื่อค้นหาทักษะที่จำเป็นเพิ่มเติม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในตำแหน่งที่มีความเชี่ยวชาญสูง ตั้งแต่นวัตกรรมดิจิทัลไปจนถึงระดับการผลิตหรือสายการประกอบ (Assembly Line) ซึ่งพบว่าตำแหน่งสำคัญเฉพาะทางเหล่านี้หาได้ยากมากขึ้นเรื่อยๆ อย่างไรก็ตามเมื่อในอนาคตข้างหน้า ธุรกิจครอบครัวยุโรปส่วนใหญ่วางแผนที่จะส่งต่อธุรกิจให้กับทายาทรุ่นต่อไป โดยมากกว่าครึ่งมีแผนส่งต่อธุรกิจไปสู่รุ่นต่อไปโดยมอบอำนาจการบริหาร (53%) การเปลี่ยนแปลงความเป็นเจ้าของ (53%) หรือการกำกับดูแล (50 %) และในระยะสั้นธุรกิจครอบครัว 12% ระบุว่ามีแผนจะขายธุรกิจของตนในอีก 3 ปีข้างหน้า (ภาพที่ 1) นอกจากนี้ยังมีสิ่งน่าสนใจจากการสำรวจในครั้งนี้ ได้แก่

สมาชิกในครอบครัวทำงานร่วมกันนานขึ้น ผู้ก่อตั้งจะยังคงมีส่วนร่วมในบริษัทต่อไปหลังจากเกษียณแล้ว นอกจากนี้ผู้ก่อตั้งยังทำงานหลายอย่างได้ดีในช่วงอายุ 70 ปีขึ้นไป ดังนั้นธุรกิจเหล่านี้จำเป็นต้องปรับตัวให้เข้ากับสมาชิกในครอบครัวหลายรุ่นที่ทำงานธุรกิจในเวลาเดียวกันเป็นเวลานาน ซึ่งสิ่งเหล่านี้เป็นการผลักดันคนรุ่นใหม่ให้แสวงหาบทบาทที่แตกต่าง แต่มีความหมายภาย ในบริษัทเพื่อให้โอกาสในการแสดงความสามารถให้เป็นที่ประจักษ์ รวมถึงบทบาทที่อาจเปลี่ยนแปลงลักษณะโดยรวมของธุรกิจได้ ทั้งนี้ธุรกิจครอบครัวหลายแห่งมุ่งเน้นไปที่การแนะนำค่านิยมใหม่ในการช่วยเหลือสังคมและการกุศลให้กับธุรกิจ อีกทั้งยังมองหาวิธีในการเฟ้นหาพนักงานที่มีคุณลักษณะต่างกันและการจ้างคนเก่งที่มีค่านิยมคล้ายคลึงกัน

อย่างไรก็ตามการบริจาคเพื่อสังคมและการกุศลไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับธุรกิจครอบครัว เพราะธุรกิจครอบครัวที่ใหญ่ที่สุดในโลกส่วนใหญ่ล้วนมีส่วนร่วมในการทำการกุศลเป็นประจำทั้งสิ้น อย่างไรก็ตามการกุศลเหล่านี้อาจเป็นโอกาสส่งเสริมการทำงานที่ดีของธุรกิจก็ได้ ทั้งนี้จากรายงานการศึกษาชื่อ The 2017 edition of the Edelman Trust Barometer พบว่ามีผู้ตอบแบบสอบถามเพียง 17% เท่านั้นที่เห็นว่าธุรกิจครอบครัวเป็นผู้นำด้านความท้าทายทางสังคม2 ขณะที่ผู้นำรุ่นต่อไปจะมีช่วงเวลาในการสำรวจนวัตกรรมและเปลี่ยน แปลงผลิตภัณฑ์และบริการซึ่งจะช่วยในการถ่ายโอนกิจการ ในอนาคต โดยไม่มีแรงกดดันจากการบริหารงานตามปกติประจำวัน การขยายเวลาการ ส่งมอบธุรกิจให้กับรุ่นต่อไป (Passing The Baton) เนื่องจากผู้ก่อตั้งยังคงทำงานต่อไปได้นานขึ้น จึงเห็นการส่งมอบธุรกิจอย่างค่อยเป็นค่อยไปจากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่งมากขึ้น ซึ่งส่งผลให้ธุรกิจครอบครัวหลายแห่งหันมาใช้รูปแบบการกำกับดูแล เช่น สภาครอบครัวหรือสภาธุรกิจ เพื่อช่วยให้การถ่ายโอนกิจการเป็นไปอย่างราบรื่น แม้ในขณะที่คนรุ่นปัจจุบันเกษียณอายุการทำงานแล้วแต่ก็ยังไม่ออกจากธุรกิจไปเลยเสียทีเดียว หลังจากมอบอำนาจการควบคุมบริษัทให้แล้ว หลายคนยังคงทำหน้าที่เป็นทูตให้กับแบรนด์ของตัวเองและช่วยรักษาความสัมพันธ์ต่างๆ เอาไว้ ซึ่งไม่ว่ารุ่นผู้ก่อตั้งจะยังคงมีอำนาจการควบ คุมหรือไม่ แต่การสืบทอดกิจการ แบบค่อยเป็นค่อยไปจะทำให้คนรุ่นต่อไปได้มีโอกาสทำงานร่วมกับความเป็นผู้นำคนปัจจุบันเป็นเวลาหลายปีก่อนที่จะมีการสืบทอดกิจการอย่าง สมบูรณ์ ซึ่งวิธีการนี้จะช่วยรักษาความสัมพันธ์ที่สำคัญและความรู้ทางธุรกิจเอาไว้ ในขณะที่ค่อยๆ แนะนำการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่อาจจำเป็นสำหรับอนาคตไปด้วย

ทั้งนี้จะเห็นได้ว่าแม้ธุรกิจครอบครัวจะเผชิญกับความท้าทายมากมาย หากแต่เจ้าของธุรกิจเหล่านี้จะทำงานอย่างหนักเพื่อกำหนดอนาคตของตนเอง ซึ่งแทนที่จะพักผ่อนในวันที่ธุรกิจประสบความสำเร็จแต่กลับมองหาวิธีการใหม่ๆ ในการก้าวไปข้างหน้า โดยในช่วงเวลาที่ดีพวกเขาจะลงทุนอย่างชาญฉลาด ส่วนในเวลาที่ยากลำบากจะผลักดันธุรกิจด้วยความยืดหยุ่นและความเพียรซึ่งอาจจะทำให้เจริญรุ่งเรืองในรูปแบบใหม่ๆ ได้ 

ที่มา : 1. European Family Businesses (EFB) and KPMG Enterprise. 2018. European Family business family barometer: Embracing innovation. 7th edition. KPMG International Cooperative.

2. 2017 Edelman Trust Barometer, “The Family Business Paradox”, Edelman, 28 September 2017.

ข้อมูลเพิ่มเติม : www.famz.co.th