นานาทรรศนะ...ก่อนคลอด‘กฎหมายเกษตรพันธะสัญญา’
กลับมาเป็นกระแสอีกครั้ง เมื่อ ร.อ.ทินพันธุ์ นาคะตะ ประธานสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.)จะเร่งขับเคลื่อน 1 ในร่างกฎหมาย 5 ฉบับให้แล้วเสร็จโดยเร็วตามใบสั่งพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.)ซึ่งหนึ่งในนั้นเป็นร่าง พ.ร.บ.ส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรพันธสัญญาให้เป็นธรรม พ.ศ. .... เพราะที่ผ่านมาหลายฝ่ายเห็นว่าเกษตรมักไม่ได้รับความเป็นธรรม ตกเป็นเบี้ยล่างของเอกชน บ้างก็ว่าเป็นสัญญาทาสทำให้เกษตรกรมีหนี้สินเพิ่มขึ้น แต่ความเป็นจริงจะเป็นอย่างไรนั้น "ฐานเศรษฐกิจ" ได้นำความคิดเห็นและมุมมองของภาคเอกชนและตัวแทนเกษตรกร ที่ต่างมีความเห็นพ้องกันว่าอยากจะเห็นกฎหมายออกมาอย่างเป็นธรรมแก่ทั้ง 2 ฝ่าย
[caption id="attachment_29095" align="aligncenter" width="390"]
อนุรัตน์ โค้วคาศัย[/caption]
หนุนคนกลางลดขัดแย้ง
นายอนุรัตน์ โค้วคาศัย ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายการตลาดบริษัท ยูเนี่ยนโฟรเซ่น โปรดักส์ จำกัด (ยูเอฟพี)ดำเนินธุรกิจส่งออกอาหารทะเลแช่แข็ง กล่าวว่า ผลจากปริมาณกุ้งในประเทศลดลงเพราะเกิดจากปัญหาโรคตายด่วน หรือ EMS ส่งผลให้ปัจจุบันจากที่เคยส่งออกกุ้งวันละ 100 ตันเหลือวันละไม่ถึง 20 ตัน มีผลให้บริษัทไม่ได้ทำเกษตรพันธสัญญา หรือ contract farming กับเกษตรกรเหมือนในอดีต ส่วนใหญ่จะซื้อขายตามออร์เดอร์ และติดต่อกับผู้เลี้ยงโดยตรงในราคาตลาด
"การจับมือเป็นคลัสเตอร์ทำคอนแทร็กฟาร์มมิ่ง มองว่าเป็นระบบที่เป็นประโยชน์เพราะทำให้ผู้เลี้ยงทราบว่าผู้ขายต้องการใช้อะไร ปริมาณเท่าไร ส่วนลูกค้าปลายทางก็จะมั่นใจได้ว่ามีปริมาณกุ้งเพียงพอ ไม่ขาดแคลน ทั้งนี้การทำคอนแทร็กฟาร์มมิ่งจะดีเมื่อปริมาณกุ้งเหมาะสม แต่ถ้ากุ้งขาด จะทำให้เกษตรกรเกิดความลังเล อยากจะนำไปขายในตลาดเพราะราคากุ้งจะสูงกว่า เช่นเดียวกันกับกุ้งล้นตลาด ผู้ประกอบการจะมองว่าราคากุ้งในตลาดถูกกว่าของเกษตรการที่เป็นคอนเเทร็กฟาร์มมิ่ง ดังนั้นเมื่อมีร่างกฎหมายเกิดขึ้นก็เห็นด้วยที่จะมีภาครัฐมาช่วยดูแลประสานงานเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมทั้ง 2 ฝ่าย"
[caption id="attachment_29098" align="aligncenter" width="400"]
พงศธร อังศุสิงห์[/caption]
จับมาตรฐานโลกดูแลเกษตรกร
เช่นเดียวกับ นายพงศธร อังศุสิงห์ นายพงศธร อังศุสิงห์ ผู้อำนวยการแผนกบรรษัทสัมพันธ์ ฟิลลิป มอร์ริส (ไทยแลนด์) ลิมิเต็ด ที่กล่าวว่า บริษัทแม่ได้เริ่มนำเอาหลักปฏิบัติที่ดีด้านแรงงานเกษตร (Agricultural Labor Practices – ALP) มาใช้ตั้งแต่ปี 2552 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อร่วมพัฒนาสภาพการทำงานในไร่และความเป็นอยู่ของชาวไร่ยาสูบ ครอบครัว และแรงงานในไร่ในกว่า 30 ประเทศทั่วโลกที่รับซื้อใบยา โดยหลักปฏิบัติ ALP นี้พัฒนาขึ้นโดยมีความสอดคล้องกับปฏิญญาว่าด้วยหลักการและสิทธิขั้นพื้นฐานในการทำงานขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ(ILO) ด้วย
สำหรับประเทศไทย โครงการ ALP ได้ริเริ่มขึ้นเมื่อปี 2555 โดยครอบคลุมการทำงานในไร่ยาสูบหลายๆ ด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการป้องกันปัญหาการใช้แรงงานเด็กและการบังคับใช้แรงงาน รวมถึงการสร้างความปลอดภัยในการทำงานในไร่ยาสูบ เรามีการทำงานร่วมกับบริษัทผู้จัดหาใบยาในชุมชนท้องถิ่นและจัดกิจกรรมส่งเสริมการรับรู้ในหลักปฏิบัติด้านแรงงานให้กับชาวไร่ยาสูบเพื่อให้มั่นใจว่านอกเหนือจากคุณภาพของใบยาสูบที่ดีแล้ว ใบยาที่เราจัดหามานั้นจะต้องมาจากแหล่งแรงงานที่ทำงานด้วยความปลอดภัยและยุติธรรม
"ฟิลลิป มอร์ริส ไม่ได้ทำสัญญากับเกษตรกรโดยตรง แต่ร่วมกับบริษัทอดัมส์ อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด ผู้รับซื้อและส่งออกใบยาสูบที่ดำเนินธุรกิจในประเทศไทยมาเป็นระยะเวลากว่า 46 ปี โดยมูลค่าการรับซื้อใบยาสูบของเราในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา(2553-2557) รวมประมาณ 4.33 พันล้านบาท และในปี 2558 อยู่ที่ 773 ล้านบาท สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรกว่า 4.5 หมื่นครัวเรือนทั่วประเทศ"
[caption id="attachment_29099" align="aligncenter" width="335"]
ประพัฒน์ ปัญญาชาติรักษ์[/caption]
แฉเกษตรกรถูกเอาเปรียบ
ขณะที่นายประพัฒน์ ปัญญาชาติรักษ์ ประธานสภาเกษตรกรแห่งชาติ กล่าวเห็นด้วยที่จะผลักดัน ร่างพ.ร.บ.ว่าด้วยการคุ้มครองระบบเกษตรพันธสัญญา พ.ศ. .... เพื่อส่งเสริมคุ้มครองสร้างความเป็นธรรมให้กับเกษตรกร ในระบบเกษตรพันธสัญญาโดยเร็ว จึงได้เสนอเพื่อแก้ไขความไม่เป็นธรรมต่อเกษตรกร 1. ก่อนทำสัญญา มีการควบคุมโดยให้ออกกฎกระทรวง กำหนดหลักเกณฑ์พื้นที่ควบคุมหรือส่งเสริมสำหรับการผลิตและบริการทางการเกษตร กำหนดรูปแบบของสัญญา การให้เกษตรกรได้ทราบเป็นการล่วงหน้าถึงข้อมูลการตลาด แผนการผลิต คุณภาพผลผลิต ปัจจัยการผลิตที่เกี่ยวข้องตามสัญญา ความคุ้มค่าในการผลิต ภาระความเสี่ยงที่อาจต้องรับผิดชอบร่วมกัน หากมีข้อตกลงในสัญญาที่ไม่เป็นธรรมให้ถือว่าข้อสัญญาส่วนนั้นเป็นโมฆะ และให้บังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี หากมีผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมต้องรับผิดร่วมกัน มีการทำประกันภัยผลผลิต การบอกเลิกสัญญาต้องกำหนดเงินชดเชยการลงทุนอย่างเป็นธรรม ทั้งนี้ในการทำสัญญา ควรจัดทำขึ้นเป็นลายลักษณ์อักษร และนำไปจดทะเบียน หากมีข้อพิพาทเกิดขึ้น ให้มีคณะกรรมการระงับข้อพิพาท ให้ความเป็นธรรมกับทั้งฝ่ายเกษตรกรและผู้ประกอบธุรกิจ เพราะที่ผ่านมาเกษตรกรเสียเปรียบบริษัท ผลที่ได้รับก็คือมีภาระหนี้สินที่เพิ่มขึ้น
[caption id="attachment_29097" align="aligncenter" width="376"]
มนัส เจียรวนนท์[/caption]
ยันความเสี่ยงอยู่กับบริษัท
ส่วนนายมนัส เจียรวนนท์ ประธานคณะผู้ปฏิบัติงาน บริษัท เจียไต๋ จำกัด กล่าวว่าการทำเกษตรพันธสัญญากับเกษตรกรผู้ปลูกผักและผลไม้ ของบริษัทนั้นยอมรับว่าไม่ใช่คอนแทร็กธรรมดา เพราะบริษัทกว่าจะพัฒนาสายพันธุ์ที่ใช้เวลาไม่ต่ำกว่า 5 ปี แล้วให้เกษตรกรนำไปปลูก แต่หากเกษตรกรนำไปจำหน่ายให้กับคนอื่นต่อ บริษัทแย่เลย ดังนั้นเมื่อนำไปปลูกแล้วจะต้องขายคืนมาให้แก่บริษัท จะเห็นว่าความเสี่ยงอยู่กับบริษัท 100% แต่ถ้าเกษตรกรรายใดไม่พอใจก็สามารถหันไปปลูกให้คนอื่นได้ ทุกวันนี้คู่แข่งมาก และเกษตรกรก็มีทางเลือกมากขึ้น
[caption id="attachment_29096" align="aligncenter" width="369"]
พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ[/caption]
ก.เกษตรฯยินดีเป็นคนกลาง
ด้าน พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า เรื่องระบบการเกษตร การเลี้ยงสัตว์ หรือการเพาะปลูกพืช ที่มีการทำสัญญาซื้อขายผลผลิตล่วงหน้าระหว่างฝ่ายเกษตรกร หรือเจ้าของฟาร์ม กับคู่สัญญา คือ "ผู้รับประกัน" ซึ่งมักเป็นบริษัทเอกชนที่สัญญาว่าจะซื้อผลผลิตคืนจากอีกฝ่ายในราคาที่ตกลงกันตั้งแต่ต้น เรียกว่า "ราคาประกัน" ซึ่งจะเปลี่ยนแปลงได้ก็ต่อเมื่อครบกำหนดสัญญา ทางกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จะต้องเข้าไปทำหน้าที่เป็นสื่อกลางระหว่างภาคเอกชนและประชาชน ตามแนวทางของนายกรัฐมนตรีเรื่องประชารัฐให้เอกชนดำเนินงาน และรัฐกำกับดูแลให้เป็นธรรม โดยจะดูแลทั้งสองฝ่ายได้รับความเป็นธรรมไม่ให้ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดถูกเอาเปรียบ
จากหนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ปีที่ 36 ฉบับที่ 3,127
วันที่ 31 มกราคม - 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559
[caption id="attachment_29095" align="aligncenter" width="390"]
หนุนคนกลางลดขัดแย้ง
นายอนุรัตน์ โค้วคาศัย ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายการตลาดบริษัท ยูเนี่ยนโฟรเซ่น โปรดักส์ จำกัด (ยูเอฟพี)ดำเนินธุรกิจส่งออกอาหารทะเลแช่แข็ง กล่าวว่า ผลจากปริมาณกุ้งในประเทศลดลงเพราะเกิดจากปัญหาโรคตายด่วน หรือ EMS ส่งผลให้ปัจจุบันจากที่เคยส่งออกกุ้งวันละ 100 ตันเหลือวันละไม่ถึง 20 ตัน มีผลให้บริษัทไม่ได้ทำเกษตรพันธสัญญา หรือ contract farming กับเกษตรกรเหมือนในอดีต ส่วนใหญ่จะซื้อขายตามออร์เดอร์ และติดต่อกับผู้เลี้ยงโดยตรงในราคาตลาด
"การจับมือเป็นคลัสเตอร์ทำคอนแทร็กฟาร์มมิ่ง มองว่าเป็นระบบที่เป็นประโยชน์เพราะทำให้ผู้เลี้ยงทราบว่าผู้ขายต้องการใช้อะไร ปริมาณเท่าไร ส่วนลูกค้าปลายทางก็จะมั่นใจได้ว่ามีปริมาณกุ้งเพียงพอ ไม่ขาดแคลน ทั้งนี้การทำคอนแทร็กฟาร์มมิ่งจะดีเมื่อปริมาณกุ้งเหมาะสม แต่ถ้ากุ้งขาด จะทำให้เกษตรกรเกิดความลังเล อยากจะนำไปขายในตลาดเพราะราคากุ้งจะสูงกว่า เช่นเดียวกันกับกุ้งล้นตลาด ผู้ประกอบการจะมองว่าราคากุ้งในตลาดถูกกว่าของเกษตรการที่เป็นคอนเเทร็กฟาร์มมิ่ง ดังนั้นเมื่อมีร่างกฎหมายเกิดขึ้นก็เห็นด้วยที่จะมีภาครัฐมาช่วยดูแลประสานงานเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมทั้ง 2 ฝ่าย"
[caption id="attachment_29098" align="aligncenter" width="400"]
จับมาตรฐานโลกดูแลเกษตรกร
เช่นเดียวกับ นายพงศธร อังศุสิงห์ นายพงศธร อังศุสิงห์ ผู้อำนวยการแผนกบรรษัทสัมพันธ์ ฟิลลิป มอร์ริส (ไทยแลนด์) ลิมิเต็ด ที่กล่าวว่า บริษัทแม่ได้เริ่มนำเอาหลักปฏิบัติที่ดีด้านแรงงานเกษตร (Agricultural Labor Practices – ALP) มาใช้ตั้งแต่ปี 2552 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อร่วมพัฒนาสภาพการทำงานในไร่และความเป็นอยู่ของชาวไร่ยาสูบ ครอบครัว และแรงงานในไร่ในกว่า 30 ประเทศทั่วโลกที่รับซื้อใบยา โดยหลักปฏิบัติ ALP นี้พัฒนาขึ้นโดยมีความสอดคล้องกับปฏิญญาว่าด้วยหลักการและสิทธิขั้นพื้นฐานในการทำงานขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ(ILO) ด้วย
สำหรับประเทศไทย โครงการ ALP ได้ริเริ่มขึ้นเมื่อปี 2555 โดยครอบคลุมการทำงานในไร่ยาสูบหลายๆ ด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการป้องกันปัญหาการใช้แรงงานเด็กและการบังคับใช้แรงงาน รวมถึงการสร้างความปลอดภัยในการทำงานในไร่ยาสูบ เรามีการทำงานร่วมกับบริษัทผู้จัดหาใบยาในชุมชนท้องถิ่นและจัดกิจกรรมส่งเสริมการรับรู้ในหลักปฏิบัติด้านแรงงานให้กับชาวไร่ยาสูบเพื่อให้มั่นใจว่านอกเหนือจากคุณภาพของใบยาสูบที่ดีแล้ว ใบยาที่เราจัดหามานั้นจะต้องมาจากแหล่งแรงงานที่ทำงานด้วยความปลอดภัยและยุติธรรม
"ฟิลลิป มอร์ริส ไม่ได้ทำสัญญากับเกษตรกรโดยตรง แต่ร่วมกับบริษัทอดัมส์ อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด ผู้รับซื้อและส่งออกใบยาสูบที่ดำเนินธุรกิจในประเทศไทยมาเป็นระยะเวลากว่า 46 ปี โดยมูลค่าการรับซื้อใบยาสูบของเราในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา(2553-2557) รวมประมาณ 4.33 พันล้านบาท และในปี 2558 อยู่ที่ 773 ล้านบาท สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรกว่า 4.5 หมื่นครัวเรือนทั่วประเทศ"
[caption id="attachment_29099" align="aligncenter" width="335"]
แฉเกษตรกรถูกเอาเปรียบ
ขณะที่นายประพัฒน์ ปัญญาชาติรักษ์ ประธานสภาเกษตรกรแห่งชาติ กล่าวเห็นด้วยที่จะผลักดัน ร่างพ.ร.บ.ว่าด้วยการคุ้มครองระบบเกษตรพันธสัญญา พ.ศ. .... เพื่อส่งเสริมคุ้มครองสร้างความเป็นธรรมให้กับเกษตรกร ในระบบเกษตรพันธสัญญาโดยเร็ว จึงได้เสนอเพื่อแก้ไขความไม่เป็นธรรมต่อเกษตรกร 1. ก่อนทำสัญญา มีการควบคุมโดยให้ออกกฎกระทรวง กำหนดหลักเกณฑ์พื้นที่ควบคุมหรือส่งเสริมสำหรับการผลิตและบริการทางการเกษตร กำหนดรูปแบบของสัญญา การให้เกษตรกรได้ทราบเป็นการล่วงหน้าถึงข้อมูลการตลาด แผนการผลิต คุณภาพผลผลิต ปัจจัยการผลิตที่เกี่ยวข้องตามสัญญา ความคุ้มค่าในการผลิต ภาระความเสี่ยงที่อาจต้องรับผิดชอบร่วมกัน หากมีข้อตกลงในสัญญาที่ไม่เป็นธรรมให้ถือว่าข้อสัญญาส่วนนั้นเป็นโมฆะ และให้บังคับได้เพียงเท่าที่เป็นธรรมและพอสมควรแก่กรณี หากมีผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมต้องรับผิดร่วมกัน มีการทำประกันภัยผลผลิต การบอกเลิกสัญญาต้องกำหนดเงินชดเชยการลงทุนอย่างเป็นธรรม ทั้งนี้ในการทำสัญญา ควรจัดทำขึ้นเป็นลายลักษณ์อักษร และนำไปจดทะเบียน หากมีข้อพิพาทเกิดขึ้น ให้มีคณะกรรมการระงับข้อพิพาท ให้ความเป็นธรรมกับทั้งฝ่ายเกษตรกรและผู้ประกอบธุรกิจ เพราะที่ผ่านมาเกษตรกรเสียเปรียบบริษัท ผลที่ได้รับก็คือมีภาระหนี้สินที่เพิ่มขึ้น
[caption id="attachment_29097" align="aligncenter" width="376"]
ยันความเสี่ยงอยู่กับบริษัท
ส่วนนายมนัส เจียรวนนท์ ประธานคณะผู้ปฏิบัติงาน บริษัท เจียไต๋ จำกัด กล่าวว่าการทำเกษตรพันธสัญญากับเกษตรกรผู้ปลูกผักและผลไม้ ของบริษัทนั้นยอมรับว่าไม่ใช่คอนแทร็กธรรมดา เพราะบริษัทกว่าจะพัฒนาสายพันธุ์ที่ใช้เวลาไม่ต่ำกว่า 5 ปี แล้วให้เกษตรกรนำไปปลูก แต่หากเกษตรกรนำไปจำหน่ายให้กับคนอื่นต่อ บริษัทแย่เลย ดังนั้นเมื่อนำไปปลูกแล้วจะต้องขายคืนมาให้แก่บริษัท จะเห็นว่าความเสี่ยงอยู่กับบริษัท 100% แต่ถ้าเกษตรกรรายใดไม่พอใจก็สามารถหันไปปลูกให้คนอื่นได้ ทุกวันนี้คู่แข่งมาก และเกษตรกรก็มีทางเลือกมากขึ้น
[caption id="attachment_29096" align="aligncenter" width="369"]
ก.เกษตรฯยินดีเป็นคนกลาง
ด้าน พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า เรื่องระบบการเกษตร การเลี้ยงสัตว์ หรือการเพาะปลูกพืช ที่มีการทำสัญญาซื้อขายผลผลิตล่วงหน้าระหว่างฝ่ายเกษตรกร หรือเจ้าของฟาร์ม กับคู่สัญญา คือ "ผู้รับประกัน" ซึ่งมักเป็นบริษัทเอกชนที่สัญญาว่าจะซื้อผลผลิตคืนจากอีกฝ่ายในราคาที่ตกลงกันตั้งแต่ต้น เรียกว่า "ราคาประกัน" ซึ่งจะเปลี่ยนแปลงได้ก็ต่อเมื่อครบกำหนดสัญญา ทางกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จะต้องเข้าไปทำหน้าที่เป็นสื่อกลางระหว่างภาคเอกชนและประชาชน ตามแนวทางของนายกรัฐมนตรีเรื่องประชารัฐให้เอกชนดำเนินงาน และรัฐกำกับดูแลให้เป็นธรรม โดยจะดูแลทั้งสองฝ่ายได้รับความเป็นธรรมไม่ให้ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดถูกเอาเปรียบ
จากหนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ปีที่ 36 ฉบับที่ 3,127
วันที่ 31 มกราคม - 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2559
