คุยเฟื่องเรื่องเข่าพัง! ทำไม “พระกับสีกา” มักจะเป็นเป้าหลัก?

เมื่ออาทิตย์ที่ผ่านมา ผมได้ไปร่วมงาน Thai Festival 2026 ที่กรุงย่างกุ้ง ประเทศเมียนมา และได้แวะไปชมบูทของผู้ประกอบการไทยในงาน ที่มาร่วมออกบูทกันหลายสิบบูท มีอยู่บูทหนึ่ง เป็นของโรงพยาบาลธนบุรี บำรุงเมือง ที่มีเรืออากาศโท นายแพทย์ เอกพงษ์ โกมลหิรัณย์ ท่านมาร่วมออกบูทเอง จึงได้มีโอกาสสนทนากับท่าน ท่านเล่าว่า ท่านได้มาช่วยผู้สูงวัยชาวเมียนมา “ซ่อมเข่า” มาแล้วหลายราย ซึ่งท่านใช้วิธีซ่อมเข่า (UKA) ไม่ใช่ “การเปลี่ยนเข่า” (TKA) แรก ๆ ฟังแล้วก็ไม่เข้าใจ พอกลับมาบ้านผมจึงได้เข้าไปหาข้อมูลเพิ่มเติมที่ Google scholar จึงได้รับความกระจ่างมากขึ้น วันนี้เลยอยากนำมาเล่าสู่กันฟังครับ

ถ้าเราลองไปนั่งสังเกตตามแผนกกระดูกและข้อของโรงพยาบาล หรือแม้กระทั่งตามวัดวาอาราม สิ่งหนึ่งที่เรามักจะเห็นจนชินตา คือ ภาพของผู้สูงอายุที่เดินกะเผลก ๆ มีอาการเข่างอโก่ง ลุกก็โอยนั่งก็โอยจากอาการ “ข้อเข่าเสื่อม” แต่ถ้าเจาะลึกดูสถิติจากบทวิจัยให้ดี ๆ จะพบความจริงที่น่าสนใจว่า ในบรรดาผู้ป่วยโรคเข่าทั้งหมดนี้ มีคนอยู่ 2 กลุ่มที่มักจะโดนแจ็กพอตและตกเป็นเป้าหมายหลักของโรคนี้มากที่สุด ชนิดที่กอดคอกันครองแชมป์คู่กันมาตลอด ซึ่งก็คือ “พระสงฆ์” และ “สีกา (ผู้หญิง)” นั่นเอง วันนี้ผมอยากมาชวนคุยเฟื่องเรื่องเข่าพังกันแบบสบาย ๆ ว่าทำไมสองกลุ่มนี้ถึงกลายเป็นเป้าหลักของอาการเข่าเสื่อม และเทคโนโลยีสมัยนี้ เขามี “วิธีซ่อมเข่า”ให้กลับมาเดินปร๋อได้อย่างไรบ้าง? ซึ่งเป็นเรื่องที่ผมได้ไปรับฟังอาจารย์เอกพงษ์ ท่านบรรยายให้ฟัง ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าสนใจมาก เมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม ที่ผ่านมานี่เองครับ

เริ่มกันที่ฝั่ง “พระสงฆ์” กันก่อน จากรายงานการศึกษาภาวะสุขภาพและโรคข้อเข่าเสื่อมในพระสงฆ์ โดย โรงพยาบาลสงฆ์ กรมการแพทย์ คำถามในใจของหลายคนที่อาจสงสัยว่า ทำไมพระท่านไม่ได้ทำงานแบกหามหรือออกกำลังกายหนัก ๆ ทำไมถึงเกิดอาการเข่าพังไว? ในทางการแพทย์พบว่า วงการสงฆ์ไทยกำลังเผชิญวิกฤตข้อเข่าเสื่อมรุนแรงมาก ซึ่งสาเหตุหลักไม่ได้มาจากกรรมเก่า แต่มาจาก “กิจวัตรประจำวัน” เต็ม ๆ เลยครับ เพราะในแต่ละวันพระท่านต้องนั่งพับเพียบ นั่งคุกเข่า หรือนั่งขัดสมาธิเพื่อทำวัตรเช้า-เย็น และเจริญภาวนาเป็นเวลานาน ๆ ติดต่อกันหลายชั่วโมง ท่าทางเหล่านี้ทำให้ข้อเข่าต้องงอขัดกันเกิน 120 องศา ซึ่งเป็นมุมที่ผิวกระดูกอ่อนรองข้อเข่าจะถูกบดเบียด และรับแรงกดดันสูงที่สุด ยิ่งไปกว่านั้น การออกเดินบิณฑบาตด้วยเท้าเปล่าบนพื้นปูนแข็ง ๆ ทุกเช้า โดยไม่มีพื้นรองเท้าช่วยซับแรงกระแทก ประกอบกับน้ำหนักของบาตรและอาหาร ยิ่งส่งแรงสะท้อนตรงดิ่งขึ้นไปทำลายข้อเข่าในทุกก้าวที่ก้าวเดิน เลยมีปัญหาทำให้มีอาการเข่าพังนั่นเองครับ

เราหันมาดูฝั่ง “สีกา หรือผู้หญิง” กันบ้าง จากผลของงานวิจัยเรื่อง ความแตกต่างระหว่างชาย-หญิง และผลของฮอร์โมนวัยทองต่อเข่าเสื่อม“Sex differences in osteoarthritis: the role of androgen and estrogen” ในวารสาร BMC Musculoskeletal Disorders ยืนยันชัดเจนว่า ผู้หญิงเป็นข้อเข่าเสื่อมมากกว่าผู้ชายถึง 2-3 เท่า งานนี้ต้องบอกว่า ธรรมชาติแอบลำเอียงใส่ผู้หญิงเต็ม ๆ ด้วยเหตุผลทางสรีระและฮอร์โมนครับ ปัจจัยแรกคือเรื่องของ “วัยทอง” เมื่อผู้หญิงหมดประจำเดือน ฮอร์โมนเอสโตรเจนที่เคยทำหน้าที่เหมือนเกราะกำบัง ช่วยปกป้องกระดูกอ่อนจะดิ่งวูบลงทันที ทำให้ผิวข้อเข่าบางลง และเสื่อมสภาพอย่างรวดเร็ว มิหนำซ้ำ โครงสร้างสะโพกของผู้หญิงที่ถูกสร้างมาให้ผายกว้าง เพื่อรองรับการคลอดลูก ยังส่งผลให้แนวกระดูกต้นขาเฉียงลงมาที่เข่า เป็นมุมที่ชันกว่าผู้ชาย เวลาขยับเข่าเดินน้ำหนักจึงเทไปตกที่ข้อเข่าฝั่งใดฝั่งหนึ่งแบบไม่สมดุลกัน แถมโดยทั่วไปแล้ว ผู้หญิงยังมีมวลกล้ามเนื้อต้นขาน้อยกว่าผู้ชาย ทำให้ขาด “โช้กอัพธรรมชาติ” ที่จะช่วยอุ้มและพยุงข้อเข่าเวลาก้าวเดิน เข่าของผู้หญิงจึงต้องรับศึกหนักไปเต็ม ๆ

ทีนี้ถ้าเข่าพังจนถึงขั้นวิกฤตแล้วจะทำอย่างไร? เมื่อไม่นานมานี้ หลายคนรวมทั้งผมด้วย เราอาจเคยได้ยินเรื่อง “การซ่อมเข่า”ด้วยระบบ TKA หรือ UKA แล้วเข้าใจผิดคิดว่าเทคโนโลยีสมัยนี้ สามารถซ่อมเข่าได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่ในความเป็นจริงแล้ว ทั้งสองวิธีนี้คือ “การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม” ทั้งคู่ครับ เพียงแต่รูปแบบและขอบเขตชิ้นงานต่างกัน โดย TKA คือ การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าใหม่ทั้งหมด ส่วน UKA ที่อาจารย์เอกพงษ์ท่านใช้รักษาผู้ป่วยอยู่เป็นประจำนั้น คือการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมแค่บางส่วน (เปลี่ยนเฉพาะจุดที่สึกหรอ) เท่าที่ผมได้ดูวิดีโอของอาจารย์เอกพงษ์ ได้เห็นผู้ป่วยไม่ต้องนอนโรงพยาบาลนาน เพียงแค่วันเดียวก็กลับมาเดินได้เหมือนคนปกติได้แล้ว ผู้ป่วยบางคนที่เคยเป็นนักวิ่งมาราธอนมาก่อน ก็ยังกลับมาวิ่งได้เหมือนอดีตเฉยเลยครับ

อันที่จริงแล้วเท่าที่ผมอ่านบทวิจัยมา พบว่าวิธีการผ่าตัดบางส่วนแบบ UKA ไม่ใช่นวัตกรรมใหม่อะไรเลยครับ หมอเขาทำกันมาตั้งแต่ยุค 70 แล้ว แต่ในอดีตไม่ค่อยมีการประชาสัมพันธ์กัน เพราะมันทำยากมาก แพทย์ต้องใช้สายตาและฝีมือสด ๆ ในการกะระยะ วางเบี้ยวไปมิลลิเมตรเดียวเข่าก็พังไว แต่สิ่งที่ทำให้เรื่องเก่าเหล่านี้ กลายมาเป็นเรื่องฮิตในปัจจุบัน ก็เพราะเรามี “ระบบคอมพิวเตอร์และหุ่นยนต์นำวิถี” เข้ามาช่วยในการผ่าตัด แขนกลอัจฉริยะนี้ ช่วยให้หมอคำนวณและวางข้อเข่าเทียมชิ้นเล็ก ๆ ได้แม่นยำระดับมิลลิเมตร ส่งผลให้แผลผ่าตัดมีขนาดเล็กมาก เจ็บน้อยลง และคนไข้ฟื้นตัวไวอย่างไม่น่าเชื่อ สามารถลุกยืนและก้าวเดินได้ตั้งแต่วันแรก ๆ หลังผ่าตัดเลยทีเดียวครับ

เมื่อรู้แบบนี้แล้ว ใครที่มีโยมแม่ โยมยาย หรือมีพระอาจารย์ที่เคารพรัก เริ่มมีอาการเข่าดังกร๊อบแกร็บหรือเริ่มเดินลำบาก อย่าปล่อยทิ้งไว้นะครับ ลองช่วยกันปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเบื้องต้น เช่น ชวนกันควบคุมน้ำหนัก(แหม...ยากมาก เพราะพระท่านมักจะไม่ค่อยขัดศรัทธาโยมเสียด้วยสิ) หลีกเลี่ยงการนั่งยอง ๆ หรือจัดหาเก้าอี้และอาสนะยกสูงไปถวายพระท่าน หรือถ้าหากมหาเถรสมาคม ท่านจะยอมให้พระนั่งเก้าอี้สวดมนต์ก็ดีนะครับ (แฮ่...ไปยุ่งกับพระกับเจ้า นรกจะกินหัวซะแล้วเรา) หากวันหนึ่งจำเป็นต้องเข้ารับการรักษาจริง ๆ ก็สบายใจได้เลยครับ เพราะเทคโนโลยีการซ่อมเข่าในปัจจุบันบอกเลยว่า... ชิลกว่าเดิมเยอะ!