เจาะลึกเทคโนโลยี SMR สู่การกำกับดูแลมาตรฐานสากลเพื่อคนไทย

เมื่อโลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคเปลี่ยนผ่านทางพลังงานเพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero การจัดหาพลังงานไฟฟ้าที่เสถียร สะอาด และปลอดภัยจึงเป็นความท้าทายระดับโลก เทคโนโลยีเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ (Small Modular Reactor: SMR) ได้ก้าวขึ้นมาเป็นหนึ่งในเทคโนโลยีทางเลือกที่หลายประเทศให้ความสนใจ รวมถึงประเทศไทยที่กำลังศึกษาความเป็นไปได้ในการนำเทคโนโลยีนี้มาเป็นส่วนหนึ่งของแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP)

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีระดับชาติ ขอนำเสนอความก้าวหน้าของเทคโนโลยี SMR และทิศทางการกำกับดูแลจากทั่วโลก เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง และเตรียมความพร้อมให้กับประเทศไทยบนพื้นฐานของคำว่า "ความปลอดภัยต้องมาก่อน"

นวัตกรรมนิวเคลียร์ลอยน้ำ: ก้าวใหม่ของโลกภายใต้การกำกับดูแลที่รัดกุม

เมื่อเร็วๆ นี้ บริษัท Saltfoss Energy จากประเทศเดนมาร์ก ได้ก้าวเข้าสู่กระบวนการหารือล่วงหน้า (Pre-application Engagement) กับคณะกรรมการกำกับดูแลนิวเคลียร์แห่งสหรัฐอเมริกา (U.S. NRC) เพื่อขออนุญาตตั้งโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ลอยน้ำขนาด 600 เมกะวัตต์ โดยใช้เทคโนโลยี Molten Salt Reactor (MSR) ซึ่งเป็นเครื่องปฏิกรณ์ที่ใช้เกลือหลอมเหลว ความน่าสนใจของเรื่องนี้ไม่ใช่แค่การนำเตาปฏิกรณ์ไปลอยทะเล แต่คือการที่หน่วยงานกำกับดูแลอย่าง U.S. NRC ได้ออกกฎระเบียบใหม่ "10 CFR Part 53" มารองรับเทคโนโลยีใหม่ๆ เหล่านี้

กฎระเบียบใหม่นี้ใช้หลักการประเมินตามความเสี่ยงจริง (Risk-informed) และดูที่ผลสัมฤทธิ์ด้านความปลอดภัย (Performance-based) มากกว่าการกำหนดสเปกตายตัวแบบในอดีต ซึ่งถือเป็นบทเรียนสำคัญสำหรับ ปส. ในการศึกษาและพัฒนากรอบกฎหมายของไทยให้ทันสมัย ยืดหยุ่น แต่ต้องมีความรัดกุมสูงสุด ไม่ว่าเทคโนโลยีจะมาในรูปแบบใด

ก้าวข้ามจาก "แบบแปลน" สู่ "โรงงานผลิตจริง"

ความสำเร็จของ SMR ไม่ได้อยู่แค่ในกระดาษอีกต่อไป บริษัท NuScale Power จากสหรัฐฯ ได้จับมือกับบริษัท Doosan จากเกาหลีใต้ เพื่อเริ่มผลิตชิ้นส่วนของโมดูลเครื่องปฏิกรณ์ (NuScale Power Module) จริงในระดับอุตสาหกรรมแล้ว การผลิตแบบโมดูลในโรงงาน (Factory Fabrication) นี้ ถือเป็นหัวใจของ SMR เพราะช่วยให้ควบคุมคุณภาพได้ดีขึ้น ลดข้อผิดพลาดจากการก่อสร้างหน้างาน และหวังว่าจะช่วยลดต้นทุนจากการผลิตซ้ำได้

สำหรับประเทศไทย การที่ชิ้นส่วน SMR ผลิตจากต่างประเทศ หมายความว่า ปส. จะต้องวางระบบการตรวจสอบและรับรองคุณภาพของอุปกรณ์ (Quality Assurance) ที่นำเข้ามาอย่างเข้มงวด เพื่อให้มั่นใจว่าอุปกรณ์ทุกชิ้นได้มาตรฐานความปลอดภัยสูงสุดก่อนนำมาประกอบและติดตั้งในประเทศไทย

ทิศทางของประเทศเพื่อนบ้าน: สัญญาณความร่วมมือทางนิวเคลียร์

หันมามองภูมิภาคเอเชีย เวียดนามได้ส่งสัญญาณชัดเจนในการรื้อฟื้นแผนการพัฒนาพลังงานนิวเคลียร์ โดยผู้นำเวียดนามและญี่ปุ่นเตรียมพบปะเพื่อหารือการขยายความร่วมมือด้านพลังงานนิวเคลียร์และ SMR โดยมองเป้าหมายระยะยาวไปถึงปี 2040 การขับเคลื่อนนี้ไม่ใช่แค่การซื้อเทคโนโลยี แต่รวมถึงการวิจัยและพัฒนาบุคลากร

กรณีของเวียดนามสะท้อนให้เห็นว่าประเทศในอาเซียนเริ่มขยับตัวเตรียมความพร้อมอย่างเป็นระบบ สำหรับประเทศไทย การเตรียมความพร้อมไม่ได้หมายถึงการเร่งสร้างโรงไฟฟ้า แต่คือการเร่งสร้าง "ระบบนิเวศ" ทั้งบุคลากร องค์ความรู้ และที่สำคัญที่สุดคือ "ระบบกำกับดูแลที่เข้มแข็ง"

การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองสหรัฐฯ กับอนาคตของ SMR

ทิศทางการพัฒนา SMR ในสหรัฐฯ ยังคงมีแนวโน้มได้รับการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องแม้จะมีการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองหลังการเลือกตั้งกลางเทอม เนื่องจากความต้องการพลังงานสะอาดที่เสถียรเพื่อรองรับการเติบโตของอุตสาหกรรมต่างๆ โดยเฉพาะ AI และ Data Center ยังคงสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง เทคโนโลยี SMR และ Advanced Reactors รวมถึงเครื่องปฏิกรณ์ขนาดจิ๋ว (Microreactors) ได้รับการจับตามองว่าเป็นทางออกสำคัญในการตอบสนองความต้องการนี้

สิ่งที่เราต้องติดตามคือความต่อเนื่องของการสนับสนุนงบประมาณวิจัย การพัฒนาเชื้อเพลิงรุ่นใหม่ (เช่น HALEU) และการปรับปรุงกระบวนการอนุญาตของ U.S. NRC ให้กระชับขึ้นโดยไม่ลดมาตรฐานความปลอดภัย ซึ่งล้วนเป็นกรณีศึกษาชั้นดีสำหรับไทย

ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการเตรียมความพร้อมของประเทศไทย

ในฐานะที่ ปส. เป็นหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ระดับชาติ เราขอเสนอแนวทางเพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับประเทศไทย ดังนี้:

1. พัฒนากรอบกฎหมายรองรับเทคโนโลยีล้ำสมัย: ปส. ดำเนินการเร่งศึกษาและนำแนวคิดการกำกับดูแลแบบใหม่ (เช่น 10 CFR Part 53 ของ U.S. NRC) มาปรับใช้ในการยกร่างกฎหมายลำดับรองและระเบียบปฏิบัติของไทย เพื่อให้ครอบคลุมและสามารถรองรับเทคโนโลยี SMR ที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็น MSR หรือระบบลอยน้ำ โดยต้องเน้นย้ำเรื่องความปลอดภัยสูงสุด
2. สร้างความร่วมมือเชิงลึกระดับนานาชาติ: ควรยกระดับความร่วมมือกับหน่วยงานกำกับดูแลของประเทศผู้พัฒนาเทคโนโลยี (เช่น U.S. NRC) และองค์กรระหว่างประเทศอย่าง IAEA ในรูปแบบของการฝึกอบรม แลกเปลี่ยนผู้เชี่ยวชาญ เพื่อเรียนรู้เทคนิคการประเมินความปลอดภัยของเทคโนโลยีแบบจำลองและการผลิตระดับโรงงาน
3. เตรียมความพร้อมภาคอุตสาหกรรมในประเทศ: แม้ SMR จะเป็นระบบโมดูลสำเร็จรูป แต่ภาคอุตสาหกรรมไทยสามารถมีส่วนร่วมในระบบสนับสนุน (Balance of Plant) ได้ ภาครัฐควรมีนโยบายสนับสนุนและยกระดับมาตรฐานอุตสาหกรรมในประเทศให้ได้การรับรองมาตรฐานนิวเคลียร์ (Nuclear Grade)
4. เปิดกระบวนการหารือล่วงหน้า (Pre-application Engagement): ปส. จะต้องมีกลไกที่เปิดให้ผู้พัฒนาโครงการสามารถเข้ามาหารือทางเทคนิคได้ตั้งแต่ขั้นตอนเริ่มต้น เพื่อกำหนดขอบเขตและหลักเกณฑ์ความปลอดภัยที่ต้องพิสูจน์ให้ชัดเจน ก่อนที่จะมีการยื่นขอใบอนุญาตอย่างเป็นทางการ
5. สร้างความรู้และความเข้าใจให้สังคม: สื่อสารกับประชาชนอย่างตรงไปตรงมาและเข้าใจง่าย อธิบายความแตกต่างของเทคโนโลยี SMR ประโยชน์ที่จะได้รับ และที่สำคัญคือกระบวนการกำกับดูแลความปลอดภัยที่โปร่งใสและตรวจสอบได้ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับสังคม

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติขอยืนยันจุดยืนว่า ไม่ว่าเทคโนโลยีจะก้าวล้ำไปเพียงใด บทบาทของเราคือการเป็นเกราะป้องกันความปลอดภัยของประชาชน สังคม และสิ่งแวดล้อมอย่างแข็งขัน เราพร้อมเดินหน้ายกระดับขีดความสามารถการกำกับดูแล เพื่อสนับสนุนการพัฒนาพลังงานที่ยั่งยืนของประเทศไทย

(ขอบคุณข้อมูลสนับสนุนเชิงวิชาการจาก: ภาควิชาวิศวกรรมนิวเคลียร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (Nuclear Engineering, Chulalongkorn University) และทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA))

อ้างอิงและแหล่งข้อมูล:

1. Interesting Engineering (2026): 600 MW Floating Nuclear Power Barge.
2. World Nuclear News (3 November 2026): Saltfoss Targets US Licensing for Floating Power Plant.
3. U.S. Nuclear Regulatory Commission: 10 CFR Part 53 – Risk-Informed, Technology-Inclusive Regulatory Framework for Commercial Nuclear Plants.
4. U.S. Nuclear Regulatory Commission: Maritime Nuclear Applications.
5. NuScale Power. (2026, October 29). NuScale Power and Doosan Enerbility Sign Agreement for Manufacturing of NuScale Power Module™.
6. Doosan Corporation. (2026, October 29). Doosan Enerbility Signs Contract with NuScale Power to Manufacture SMR Upper Reactor Vessel.
7. Prime Minister’s Office of Japan (2026). Japan-Viet Nam Summit Meeting and Joint Statement, May 2, 2026.
8. Vietnam News Agency (2026). Top Vietnamese leader’s Japan visit to elevate bilateral ties to new heights, November 5, 2026.
9. RyuKoch (2026). Japan-Vietnam Small Reactor Cooperation, Targeting 2040.
10. U.S. Nuclear Regulatory Commission (2026). NRC Proposes Broad Overhaul of Nuclear Reactor Regulations. September 11, 2026.
11. U.S. Nuclear Regulatory Commission (2026). NRC Finalizes Rule to Streamline Licensing for Reactor Designs Tested by DOE or DOW. October 22, 2026.