ก้าวทันโลกพลังงาน 2026: ปส. ย้ำ "ความปลอดภัยต้องมาก่อน" เปิดหน้าต่างโอกาส SMR

ในขณะที่ความต้องการใช้ไฟฟ้าในภูมิภาคอาเซียนและประเทศไทยเพิ่มสูงขึ้นอย่างก้าวกระโดด ควบคู่กับความผันผวนของราคาเชื้อเพลิงนำเข้า เทคโนโลยี เครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ (Small Modular Reactors: SMRs) ได้ก้าวขึ้นมาเป็นทางเลือกยุทธศาสตร์เพื่อเสริมความมั่นคงทางพลังงานและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ทว่าการเปลี่ยนผ่านนี้ไม่ใช่เพียงการเลือกซื้อเทคโนโลยี แต่เป็นความท้าทายระดับชาติที่ต้องบูรณาการทั้งกฎหมาย ความปลอดภัย การเงิน และห่วงโซ่อุปทาน

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีระดับชาติ ขอยืนยันหลักการ "ความปลอดภัยต้องมาก่อน (Safety First)" พร้อมสรุปภาพรวมความก้าวหน้าทางวิศวกรรม ถอดบทเรียนจากทั่วโลก และยุทธศาสตร์การเงิน เพื่อปูทางให้ประเทศไทยก้าวสู่ยุคพลังงานสะอาดได้อย่างมั่นคงและตรวจสอบได้

1. เวทีโลกในไทย: การขับเคลื่อน SMR อาเซียน และยุทธศาสตร์การเงิน (FOAK สู่ NOAK)

การผลักดัน SMR ต้องเผชิญความท้าทายด้านต้นทุนและการจัดหาเงินทุน โดยเฉพาะในช่วงการเปลี่ยนผ่านจาก โรงไฟฟ้าหน่วยแรก (FOAK: First-of-a-Kind) ซึ่งมีความเสี่ยงและต้นทุนโครงสร้างพื้นฐานสูง ไปสู่ โรงไฟฟ้าในลำดับถัดไป (NOAK: Nth-of-a-Kind) ที่เกิดการประหยัดต่อขนาด ประเด็นนี้ถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นวาระสำคัญในเวที IAEA-United States Regional Workshop ซึ่งจัดขึ้นที่กรุงเทพฯ (2-6 พ.ย. 2026)

ในเวทีดังกล่าว ปส. ได้ย้ำถึงความพร้อมด้านระบบกำกับดูแลที่เข้มงวด ขณะที่ผู้บริหารระดับสูงฝั่งไทย ทั้ง นายวัฒนพงษ์ คุโรวาท (ผอ.สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน - สนพ.), นายศิริวัฒน์ เจ็ดสี (รองผู้ว่าการ กฟผ.) และ ดร.รสยา เธียรวรรณ (ผู้บริหาร ปตท.) ได้ร่วมแสดงวิสัยทัศน์ถึงโอกาสของ SMR ในอาเซียน พร้อมเจาะลึกโมเดลการระดมทุนและการแบ่งสรรความเสี่ยงร่วมกับสถาบันการเงินระดับโลก อาทิ U.S. EXIM, World Bank, ADB และ BNP Paribas สะท้อนให้เห็นว่าการสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ต้องอาศัยความร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่างรัฐ เอกชน และนักลงทุน

2. บทเรียนความจริงเรื่อง "ต้นทุน" และ "การบริหารโครงการ"

ข้อมูลจากต่างประเทศตอกย้ำความเป็นจริงของข้อท้าทายด้านการเงิน โครงการ Darlington ในแคนาดา (BWRX-300 จำนวน 4 หน่วย) เผยงบประมาณโครงการรวมสูงถึง 506,000 ล้านบาท โดยพบว่าหน่วยแรก (FOAK) มีต้นทุนพุ่งสูงถึง 186,000 ล้านบาท เพราะต้องรับภาระโครงสร้างพื้นฐานส่วนกลางและเงินสำรองความเสี่ยงกว่า 62,000 ล้านบาท ต้นทุนจะลดลงก็ต่อเมื่อมีการสร้างหน่วยถัดไป (NOAK) ในพื้นที่เดียวกัน

นอกจากนี้ การบริหารโครงการ (Project Management) คือจุดชี้เป็นชี้ตาย โครงการ Dukovany ในสาธารณรัฐเช็ก เป็นกรณีศึกษาที่ KHNP จากเกาหลีใต้ต้องยุติการเจรจาสัญญากับกลุ่มผู้รับเหมา แม้หารือกันยาวนานกว่า 15 เดือน เนื่องจากไม่สามารถตกลงการแบ่งรับความเสี่ยงด้านการบานปลายของต้นทุน (Fixed-price vs. Design Changes) ได้ ความสำเร็จของโครงการจึงอยู่ที่ความสามารถของเจ้าของโครงการในการจัดการความเสี่ยงและห่วงโซ่อุปทาน

3. กระแสโลกที่หวนคืน และการก้าวข้ามสู่ภาคอุตสาหกรรม (Industrial Decarbonization)

ความมั่นคงทางพลังงานทำให้ สวิตเซอร์แลนด์ เตรียมจัดการลงประชามติในต้นปี 2027 เพื่อยกเลิกข้อห้ามการสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แห่งใหม่ ขณะที่การพัฒนา SMR ยุคใหม่ได้ขยายขอบเขตไปไกลกว่าการผลิตไฟฟ้าเข้าสายส่ง:

• อุตสาหกรรมหนักและโรงกลั่น: งานวิจัยจาก Argonne National Laboratory ชี้ว่า การใช้ความร้อนและไฮโดรเจนจากพลังงานนิวเคลียร์ในโรงกลั่นน้ำมัน มีต้นทุนการลดคาร์บอนที่ถูกกว่าการพึ่งพาพลังงานฟอสซิลร่วมกับระบบดักจับคาร์บอน (CCS)
• นิวเคลียร์ปิโตรเคมี: U.S. NRC ได้ออกรายงาน Final Safety Evaluation (FSE) ให้โครงการของ X-energy ที่เตรียมนำเครื่องปฏิกรณ์ Xe-100 (HTGR) ไปตั้งในพื้นที่โรงงาน Dow Chemical รัฐเท็กซัส เพื่อส่งจ่ายความร้อนและไฟฟ้าให้กระบวนการผลิตเคมีภัณฑ์โดยตรง
• โรงไฟฟ้าลอยน้ำ (Floating Nuclear Power Plant) : รัสเซีย (Rosatom) ได้ตกลงความร่วมมือจัดหาไฟฟ้าจากหน่วยผลิตลอยน้ำ (RITM-200M) ให้กับพื้นที่เกาะในอินโดนีเซีย และกำลังเจรจากับ 4 ประเทศในแอฟริกา ตอบสนองภูมิภาคที่ขาดแคลนโครงสร้างพื้นฐานทางบก

4. เทคโนโลยีเบื้องหลัง และมาตรฐานการกำกับดูแลที่โปร่งใส

ความมั่นคงของโรงไฟฟ้าเริ่มตั้งแต่ เม็ดเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ (Nuclear Fuel Pellet) ซึ่งการผลิตเชื้อเพลิงสำหรับ SMR รุ่นใหม่ (เช่น HALEU) ต้องอาศัยเทคโนโลยี Gas Centrifuge ที่สหรัฐฯ (Centrus Energy) กำลังเร่งขยายการผลิต และเมื่อสร้างเสร็จ การเดินเครื่องต้องผ่านขั้นตอนการทดสอบสมรรถนะ (Commissioning) อย่างเข้มงวด ดังเช่นโครงการ Rooppur ในบังกลาเทศ ที่ต้องค่อยๆ ทดสอบระบบส่งความร้อนและกังหันไอน้ำก่อนเชื่อมต่อสายส่งจริง

เหนือสิ่งอื่นใด คือมาตรฐานการประเมินความปลอดภัย กรณี Clinch River ในสหรัฐฯ แสดงให้เห็นถึงการกำกับดูแลแบบเป็นลำดับขั้น U.S. NRC ได้อนุมัติพื้นที่ตั้งล่วงหน้า (Early Site Permit) และตรวจสอบแบบวิศวกรรมจนออกรายงาน Safety Evaluation Report (SER) ก่อนให้ใบอนุญาตก่อสร้าง SER จึงเป็นหลักฐานทางวิชาการที่พิสูจน์ความโปร่งใสและสร้างความมั่นใจแก่สาธารณชน

5. โอกาสทองของ 15 อุตสาหกรรมไทย 

จากโมเดลการเตรียมความพร้อม ประเทศไทยสามารถเรียนรู้จาก สิงคโปร์ ที่จับมือกับ VTT ฟินแลนด์ ล่วงหน้า 5 ปี เพื่อพัฒนานักวิจัยด้านความปลอดภัยนิวเคลียร์ให้ครบ 100 คน หากไทยเตรียมความพร้อมด้านวิศวกรรมและมาตรฐานความปลอดภัยล่วงหน้า จะเป็นการเปิดโอกาสให้ 15 กลุ่มอุตสาหกรรมไทย (เช่น วัสดุก่อสร้าง, เครื่องจักรกล, อุปกรณ์ไฟฟ้า, โลจิสติกส์, การจัดการน้ำ, AI/Data Center และความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์) สามารถยกระดับมาตรฐานสู่ Nuclear-Grade และเข้าประมูลงานในห่วงโซ่อุปทานระดับโลกได้

4 ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่ออนาคตพลังงานไทย (Strategic Policy Recommendations)

เพื่อขับเคลื่อนประเทศสู่ความมั่นคงทางพลังงานอย่างปลอดภัยและคุ้มค่า สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว. ขอเสนอ 4 ยุทธศาสตร์ ดังนี้:

1. ยุทธศาสตร์กฎหมายกำกับดูแลความปลอดภัยแบบเป็นลำดับขั้น (Step-by-Step Licensing Framework) ปส. จะยกระดับกระบวนการพิจารณาอนุญาต โดยประยุกต์ใช้แนวทาง Safety Evaluation Report (SER) และการประเมินพื้นที่ตั้งล่วงหน้า (ESP) เพื่อตรวจสอบพารามิเตอร์ด้านวิศวกรรม แผ่นดินไหว และสิ่งแวดล้อมอย่างโปร่งใส และใช้เป็นเงื่อนไขบังคับทางกฎหมายก่อนเริ่มการก่อสร้างจริง

2. ยุทธศาสตร์โครงสร้างการเงินและการประเมินความเสี่ยงร่วม (FOAK to NOAK Financing) ภาครัฐควรวางแผนจัดสรรพื้นที่รองรับโครงการ SMR แบบกลุ่ม (Fleet Deployment) เพื่อลดค่าใช้จ่ายโครงสร้างพื้นฐานในหน่วยถัดไป (NOAK) และทำงานร่วมกับสถาบันการเงินระหว่างประเทศ (ตามแนวทางของเวที IAEA-US) เพื่อออกแบบกลไกแบ่งรับความเสี่ยงด้านต้นทุน ดอกเบี้ย และการเปลี่ยนแปลงแบบวิศวกรรมระหว่างรัฐ ผู้พัฒนาเทคโนโลยี และนักลงทุน

3. ยุทธศาสตร์นิวเคลียร์เพื่ออุตสาหกรรมแบบพหุภาคี (Industrial Cogeneration Integration) มอบหมายให้ สนพ., กฟผ., ปตท. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ประเมินศักยภาพการนำ SMR (เช่น กลุ่ม HTGR) หรือโรงไฟฟ้าลอยน้ำ มาประยุกต์ใช้ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) เพื่อจ่ายทั้งไฟฟ้าที่เสถียรและ "ไอน้ำความร้อนสูง" ให้กลุ่มอุตสาหกรรมปิโตรเคมีและโรงกลั่นโดยตรง เพื่อลดก๊าซเรือนกระจกอย่างเป็นรูปธรรม

4. ยุทธศาสตร์สร้างความร่วมมือข้ามชาติและบ่มเพาะ 15 ห่วงโซ่อุตสาหกรรม (Capacity Building & Supply Chain) สนับสนุนการจัดทำ MoU ระหว่าง ปส. สถาบันการศึกษา และสถาบันระดับโลก (เช่น VTT หรือ U.S. NRC) เพื่อผลิตวิศวกรผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัย ควบคู่กับการยกระดับมาตรฐาน 15 อุตสาหกรรมเป้าหมายของไทย ให้พร้อมรองรับเทคโนโลยีและคว้าโอกาสทางธุรกิจจากการก่อสร้างและบำรุงรักษาโรงไฟฟ้านิวเคลียร์

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ กระทรวง อว. ขอย้ำจุดยืนว่า "ความปลอดภัยคือรากฐานของทุกความสำเร็จ" เราพร้อมทำหน้าที่เป็นเสาหลักในการคุ้มครองประชาชนและสิ่งแวดล้อมอย่างโปร่งใส เพื่อสนับสนุนให้การพัฒนาพลังงานสะอาดของไทยเดินหน้าได้อย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิงและแหล่งข้อมูลเชิงประจักษ์ (References)
1. ฐานเศรษฐกิจ. (2567). ปส. ย้ำ 'ความปลอดภัยต้องมาก่อน' ปูทางไทยสู่โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก SMR. (เข้าถึงจาก: thansettakij.com/economy/energy/672800)
2. ฐานเศรษฐกิจ. (2567). เวที IAEA–สหรัฐฯ ว่าด้วยการเงิน SMR: ใครจะลงทุน และใครจะรับความเสี่ยง? (เข้าถึงจาก: thansettakij.com/economy/energy/672722)
3. Ontario Power Generation (OPG). (2026). Darlington New Nuclear Program – Costs and In-Service Amounts, Exhibit D2, Tab 4, Schedule 8.
4. U.S. Nuclear Regulatory Commission (NRC). (2019-2026). Final Safety Evaluation Report for Clinch River Early Site Permit & Construction Permit Application.
5. Bafana, A., et al. (2026). Comparative techno-economic and environmental analysis of using nuclear energy and fossil energy with carbon sequestration in U.S. Gulf Coast petroleum refineries. Applied Energy, 420.
6. VTT Technical Research Centre of Finland. (2026). VTT and Singapore Nuclear Research and Safety Institute deepen cooperation in nuclear research and safety.
7. Yonhap News / The Korea Times. (2026). KHNP ends talks with consortium on Czech nuclear plant (Dukovany) construction contract.
8. U.S. NRC. (2026). Final Safety Evaluation for Long Mott Energy, LLC (X-energy Xe-100).
9. World Nuclear News. (2026). Centrus ships first centrifuge for Piketon plant expansion.
10. Egypt Oil & Gas / Rosatom. (2026). Rosatom in Advanced Talks to Supply Floating Nuclear Plants to Indonesia and Four African Countries.