SMR กับอนาคตพลังงานเวียดนาม บทเรียนเชิงนโยบายสำหรับไทย

รัฐบาลเวียดนามได้ยื่นข้อเสนอแก้ไขกฎหมายไฟฟ้า (Law on Electricity) เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2569 เพื่อเปิดโอกาสให้ภาคเอกชนและรัฐวิสาหกิจสามารถลงทุน ก่อสร้าง และดำเนินงานโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (Small Modular Reactor: SMR) ได้ โดยยังคงสงวนสิทธิ์การผูกขาดโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดใหญ่ไว้กับภาครัฐ

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสีของชาติ ได้วิเคราะห์การเปลี่ยนผ่านเชิงนโยบายของประเทศเพื่อนบ้านในภูมิภาคอาเซียน เพื่อเตรียมความพร้อมและกำหนดทิศทางการกำกับดูแลหากประเทศไทยมีการเปิดรับการลงทุนในลักษณะเดียวกัน

นัยสำคัญและการเปลี่ยนผ่านสู่เชิงพาณิชย์ของเทคโนโลยี SMR 

เวียดนามกำลังเร่งพัฒนาระบบพลังงานเพื่อความมั่นคง โดยยุทธศาสตร์การพัฒนาและประยุกต์ใช้พลังงานปรมาณูเพื่อสันติที่รัฐบาลอนุมัติในปี 2569 ตั้งเป้าเดินเครื่องโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ Ninh Thuan 1 และ 2 รวมถึงผลักดันโครงการ SMR อย่างน้อย 1 แห่งให้สำเร็จภายในปี 2035 การเปิดทางให้ภาคเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมใน SMR มีนัยสำคัญหลายประการ:

• ปลดล็อกข้อจำกัดด้านเงินทุน: การพัฒนาโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ต้องใช้เม็ดเงินลงทุนมหาศาล การเปิดโอกาสให้ภาคเอกชนร่วมระดมทุนจะช่วยลดภาระทางการคลังของรัฐ
• ขยายบทบาทภาคอุตสาหกรรม: เปิดพื้นที่ให้ผู้ประกอบการด้านพลังงานที่มีศักยภาพและเทคโนโลยีเข้ามาแข่งขันและพัฒนาโครงการ
• เพิ่มความยืดหยุ่นเชิงพื้นที่: เทคโนโลยี SMR มีความยืดหยุ่นสูง เอื้อให้การลงทุนพัฒนาโรงไฟฟ้าสอดคล้องกับขนาดและความต้องการใช้พลังงานของแต่ละพื้นที่ได้อย่างแม่นยำ

ความท้าทายและจุดยืนด้านการกำกับดูแลของ ปส. ในมุมมองของ ปส. การเปิดให้ภาคเอกชนลงทุนดำเนินกิจการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ ไม่ได้หมายถึงการพัฒนาที่ปราศจากข้อจำกัด แต่เป็นการยกระดับความท้าทายในการกำกับดูแล เพื่อให้มั่นใจว่าเป้าหมายทางธุรกิจของเอกชนจะไม่ส่งผลกระทบต่อมาตรฐานความปลอดภัย

ปส. มุ่งเน้นการวางรากฐานการกำกับดูแลในประเด็นสำคัญ ดังนี้:

• การกำหนดเงื่อนไขการออกใบอนุญาต (Licensing Process): การพิจารณาเทคโนโลยี SMR จากเอกชนต้องผ่านการประเมินความปลอดภัยเชิงวิศวกรรมและการรักษาความมั่นคงปลอดภัยทางนิวเคลียร์ขั้นสูงสุด
• ความรับผิดชอบทางกฎหมาย (Liability): ผู้ประกอบการเอกชนต้องมีกลไกความรับผิดชอบต่อความเสียหายและอุบัติเหตุทางนิวเคลียร์ที่ชัดเจนและครอบคลุม
• ความรับผิดชอบระยะยาว (Long-term Readiness): การจัดการกากกัมมันตรังสีและการรื้อถอนโรงไฟฟ้า ต้องมีแผนรองรับที่รัดกุมเพื่อป้องกันการทิ้งภาระไว้ให้สังคม

ข้อเสนอเชิงนโยบายต่อการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้าน SMR ของประเทศไทย แม้ปัจจุบันแนวทางของเวียดนามจะเป็นเพียงข้อเสนอที่อยู่ระหว่างการพิจารณา แต่ก็เป็นกรณีศึกษาที่สำคัญสำหรับการออกแบบกลไกการลงทุน SMR ของประเทศไทย หากรัฐบาลมีนโยบายสนับสนุนพลังงานนิวเคลียร์ ปส. ขอเสนอแนวทางเชิงนโยบาย ดังนี้:

1. บูรณาการกฎหมายการลงทุนกับมาตรฐานความปลอดภัย: รัฐควรออกแบบโครงสร้างการลงทุนที่ระบุบทบาทระหว่างภาครัฐ ผู้พัฒนาเทคโนโลยี ผู้ผลิตไฟฟ้า และนักลงทุนเอกชนอย่างรัดกุม โดยกรอบกฎหมายการลงทุนต้องสอดรับกับพระราชบัญญัติพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ เพื่อให้ ปส. สามารถใช้อำนาจกำกับดูแลด้านความปลอดภัยได้อย่างเด็ดขาด
2. สร้างความแข็งแกร่งให้หน่วยงานกำกับดูแล (Regulatory Empowerment): หัวใจสำคัญของการให้เอกชนร่วมลงทุน ไม่ใช่เพียงว่าใครเป็นผู้จ่ายเงิน แต่คือการมีระบบกำกับดูแลที่เข้มแข็ง รัฐควรจัดสรรทรัพยากรเพื่อเตรียมความพร้อมให้ ปส. ทั้งในด้านโครงสร้างพื้นฐานทางเทคนิค และการเร่งผลิตบุคลากรผู้เชี่ยวชาญด้านการประเมินเทคโนโลยี SMR
3. กำหนดกลไกการจัดหาเงินทุนสำหรับการจัดการกากกัมมันตรังสี: รัฐต้องกำหนดเงื่อนไขให้ผู้ลงทุนเอกชนจัดตั้งกองทุน หรือวางหลักประกันทางการเงินตั้งแต่วันแรกของการดำเนินโครงการ เพื่อครอบคลุมค่าใช้จ่ายในการจัดการกากกัมมันตรังสีและการเลิกดำเนินงาน (Decommissioning) ตลอดวงจรชีวิตของโรงไฟฟ้า

การพัฒนาเทคโนโลยี SMR ให้เกิดขึ้นจริง ต้องอาศัยความสมดุลระหว่างรูปแบบการจัดหาเงินทุนที่เป็นไปได้เชิงพาณิชย์ และการกำกับดูแลที่เข้มงวด สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติพร้อมทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการคุ้มครองประชาชน เพื่อเป็นหลักประกันว่าทุกการขับเคลื่อนนวัตกรรมพลังงานของประเทศ จะดำเนินไปภายใต้มาตรฐานความปลอดภัยสูงสุดอย่างยั่งยืน

ขอบคุณข้อมูลจาก Nuclear Engineering, Chulalongkorn University

เอกสารอ้างอิง

• The Star (21 October 2026): Vietnam proposes allowing private investment in SMRs
• Vietnam Ministry of Science and Technology: Strategy for Development of Atomic Energy for Peaceful Purposes
• Resolution No. 253/2025/QH15: Policies for National Energy Development