ภูมิปัญญาจีนกับบทเรียนเศรษฐกิจไทย: จากรากวัฒนธรรมสู่ยุทธศาสตร์ชาติ
ภูมิปัญญาจีนกับบทเรียนเศรษฐกิจไทย : จากรากวัฒนธรรมสู่ยุทธศาสตร์ชาติ คอลัมน์เศรษฐ-สะกิด โดย ดร.เพ็ชร ชินบุตร ผู้เชี่ยวชาญด้านบริหารธุรกิจ
สวัสดีปีใหม่ จีนไทย พี่น้องลูกหลานไทยเชื้อสายจีนที่ผูกพันในสองแผ่นดิน
ทุกครั้งที่ถึงวันตรุษจีน ที่จะมีการไหว้ เจ้า ที่เป็นประเพณี การไหว้เจ้าในวันตรุษจีน คือการประกาศต่อฟ้า ต่อบรรพชน และต่อหัวใจตนเองว่า “เราจะเริ่มต้นปีใหม่ด้วยความกตัญญู ความหวัง และความสามัคคี”
มองในมุม เศรษฐกิจเชิงวัฒนธรรม การไหว้เจ้าไม่ใช่แค่ความเชื่อ แต่คือ “ทุนทางวัฒนธรรม (Cultural Capital)”
- กระตุ้นการจับจ่าย ซื้อของ (อาหาร ผลไม้ ของมงคล)
- สร้างระบบธุรกิจครอบครัว ในการสร้างความสัมพันธ์
- หล่อหลอมจริยธรรมเรื่องความกตัญญูและความรับผิดชอบ
การสืบทอดประเพณีนี้ช่วยสร้าง “ทุนทางสังคม” ที่ส่งต่อความมั่นคงจากบ้านสู่เศรษฐกิจชุมชน
ถึงวันนี้เราควรตั้งคำถามกับตัวเองว่า “บรรพชนของเราสอนอะไรไว้ ที่จะทำให้แผ่นดินนี้มั่นคง ก้าวหน้า และมั่งคั่ง ยั่งยืนได้จริง?”
ในฐานะคนไทยเชื้อสายจีน เราไม่ได้รับมรดกเพียงพิธีไหว้เจ้า อั่งเปา หรือคำอวยพร แต่เรารับ “ภูมิปัญญา” ที่ผ่านการกลั่นกรองมากว่า 3,000 ปี
“ภูมิปัญญาจีนกับการบริหารประเทศของผู้นำจีนยุคใหม่” สะท้อนให้เห็นว่า จีนยุคใหม่ไม่ได้เติบโตเพราะโชคช่วย แต่เติบโตเพราะการผสมผสาน ปรัชญาโบราณ + ยุทธศาสตร์สมัยใหม่
เรื่องชวนคิด ในวันตรุษจีน
5 บทเรียนทางเศรษฐกิจ ที่ประเทศไทยควรเรียนรู้
1️. “ประชาชนคือรากฐานของรัฐ” – 民为邦本
ใน คัมภีร์ซั่งซู (尚书) มีหลักว่า “ประชาชนคือรากฐานของรัฐ เมื่อรากฐานมั่นคง รัฐก็มั่นคง”
จีนยกระดับแนวคิดนี้เป็นนโยบาย “ประชาชนเป็นศูนย์กลาง” การขจัดความยากจนกว่า 800 ล้านคน ไม่ใช่โครงการสังคมสงเคราะห์ แต่คือ ยุทธศาสตร์เศรษฐกิจ
บทเรียนสำหรับไทย:
- ถ้ารากฐานยังอ่อนแอ การเติบโตระดับบนจะเปราะบาง
- การเพิ่มรายได้ฐานราก = การสร้างเสถียรภาพมหภาค
- นโยบายต้องวัดผลที่ “คุณภาพชีวิตประชาชน” แค่ GDP ยังบอกไม่ได้ชัด
2️. การเปลี่ยนแปลงคือสัจธรรม – 易经 (อี้จิง)
คัมภีร์แห่งการเปลี่ยนแปลง 《周易》 สอนว่าโลกนี้ไม่มีอะไรแน่นอน นอกจาก “การเปลี่ยนแปลง” จีนจึงไม่ยึดติดโมเดลเดิม จากเกษตรกรรม → อุตสาหกรรม → เทคโนโลยี → AI
บทเรียนสำหรับไทยควร หยุดถกเถียง “เราควรเป็นอะไร” หรือ ป่วย แบบใด?
- ควรเริ่มถามว่า “เราจะปรับตัวเร็วแค่ไหน”
- ประเทศต้องมี กลไกปรับตัวเชิงระบบ ไม่ใช่รอวิกฤตแล้วค่อยแก้ และรอ เรื่องเกิด แล้วค่อยเริ่ม
3️. คุณธรรม + กฎหมาย = เสถียรภาพ
สำนักคุณธรรม (儒家) ของจีน สอนเรื่อง “เมตตาธรรม” สำนักนิติธรรม (法家) สอนเรื่อง “กฎหมายต้องเข้มแข็ง”
จีนยุคใหม่ใช้ทั้งสองอย่างควบคู่
- มีการวางแผนระยะยาว
- มีวินัยเชิงระบบ
- มีกลไกตรวจสอบภายใน
บทเรียนสำหรับไทย:
- Soft Power อย่างเดียวไม่พอ
- Hard Law อย่างเดียวก็ไม่พอ
- ประเทศต้องมี “ธรรมาภิบาลที่มีเขี้ยวเล็บ”
4. คิดยาวแบบ 30 ปี ไม่ใช่ 4 ปี
“凡事预则立，不预则废” ทุกเรื่อง ถ้าเตรียมการไว้ ย่อมสำเร็จ หากไม่เตรียม ย่อมล้มเหลว
- จีนมีแผน 5 ปี
- มีวิสัยทัศน์ 2035
- มีเป้าหมาย 2050
บทเรียนสำหรับไทย:
- ประเทศต้องมี “ยุทธศาสตร์ข้ามรัฐบาล”
- การเมืองต้องไม่เซาะกร่อน ระบบอนาคตเศรษฐกิจ
5. วิกฤตคือโอกาส - 危机
แนวคิดหยิน–หยางในอี้จิงสอนว่า ในวิกฤตมีโอกาส ในโอกาสมีวิกฤต
- จีนใช้วิกฤต 1997 ปฏิรูป
- ใช้วิกฤต 2008 กระตุ้นโครงสร้างพื้นฐาน
- 2019 ใช้โควิดเร่งดิจิทัล
- แล้วเปลี่ยน รูปแบบ ประเทศ
บทเรียนสำหรับไทย:
- อย่ากลัวความผันผวน
- สิ่งที่น่ากลัวกว่าคือ “การไม่เตรียมพร้อม”
ประเทศไทย กำลังจะมีผู้นำประเทศ ในฐานะนายกรัฐมนตรีคนใหม่ ที่ปาฐกถา สื่อสารภาษาจีนได้ดีเป็นที่ฮือฮา ในงานเปิดวันตรุษจีนที่ผ่านมา คุณ อนุทิน ชาญวีนกูล ท่านคงมีเชื้อสายไทยจีนในตัวท่าน ท่านจะได้บริหารการปกครอง แบบที่ การปกครองที่ดี คือประชาชนต้องไม่รู้สึกว่าถูกปกครอง เต้าเต๋อจิง《道德经》กล่าวไว้ว่า “การปกครองที่ดี คือการที่ประชาชนไม่รู้สึกว่าถูกปกครอง”
ความหมายเชิงเศรษฐกิจคือ
- ระบบต้องเรียบง่าย
- กฎเกณฑ์ต้องชัด
- ภาษีต้องเป็นธรรม
- ภาครัฐต้องอำนวย ความสะดวกไม่ใช่ขัดขวาง
สั่งวันนี้ เสร็จเมื่อวาน คือการให้เตรียมพร้อม ประเทศไทยไม่จำเป็นต้อง “เป็นจีน” แต่สามารถ “เรียนรู้ และเริ่มใหม่ได้จากจีน”
สิ่งที่เราควรคิดถึงในวันเริ่มปีใหม่แบบจีนคือ:
- วางยุทธศาสตร์ชาติแบบจริงจัง ไม่ใช่เชิงสัญลักษณ์
- ยกระดับฐานรากเศรษฐกิจอย่างเป็นระบบ
- สร้างวินัยทางการคลังและนโยบาย
- ลงทุนในคนมากกว่าสิ่งปลูกสร้าง
- ปรับตัวเร็วในโลกเทคโนโลยี
ในฐานะลูกหลานจีนที่เติบโตบนแผ่นดินไทย ผมเชื่อว่า ความขยันของจีน ผสานกับหัวใจเปิดกว้างของไทย จะสร้างพลังบวกใหม่ให้ประเทศนี้ได้
ตรุษจีนไม่ใช่เพียงวันเริ่มต้นปีทางประเพณี แต่ควรเป็นวันเริ่มต้น “ความคิดใหม่ที่ดีงาม” ให้เรากลับไปดูที่ราก แล้วก้าวไปข้างหน้าอย่างมั่นคง
เพราะความมั่งคั่งที่แท้จริง ไม่ได้มาจากโชคชะตาแต่มาจากภูมิปัญญาและการลงมือทำ
ซินเจียยู่อี่ ซินนี้ฮวดไช้ ขอให้ประเทศไทยมั่งคั่ง มั่นคง ก้าวหน้าและยั่งยืน ตลอดไปครับ