ลายแทงของน่ากิน เมืองแพร่

เมืองแพร่ในอดีตมีความรุ่งเรืองทางด้านไม้สักอยู่มาก ป่าไม้สักโดยเฉพาะไม้สักทองของทางเมืองแพร่ต้นใหญ่เนื้อแกร่งและมีคุณภาพดี ในเวลาที่เมืองแพร่ยังมีป่าไม้สักอยู่มากนั้นบริษัทฝรั่ง เช่น บอมเบย์เบอร์ม่า บริษัทบอร์เนียว บริษัทหลุยส์ฯ มาทำสัมปทานตัดไม้สักและใช้ช้างชักลากล่องลงทางแม่น้ำไปออกปากน้ำเจ้าพระยาใส่เรือไปขายในยุโรป เป็นที่นิยม

สถาปัตยกรรมเมืองแพร่ก็สวยใช้ไม้สักทำไม่ใช่ทำเฉพาะตัวเรือนหรือตัวอาคารแต่ไม้สักใช้ตอกลงไปผูกกันเป็นแพอย่างแน่นหนาทำฐานรากแทนเสาเข็มเสียด้วย

ท่าอากาศยานเมืองแพร่ก็มีของตนเอง หลายปีก่อนเครื่องบินยังลงในเชิงพาณิชย์ปัจจุบันไม่ทราบว่ามีสายการบินไหนบินมาบ้างไหม แลดูเงียบๆ สมควรที่จะหาทางสร้างความสนุกสนานผ่านการเที่ยวเมืองรองอย่างเมืองแพร่กันบ้าง

มาถึงเมืองแพร่แล้วของที่โดดเด่นหารับประทานที่อื่นไม่มีก็ได้แก่ ข้าวส้ม และขนมจีนน้ำใส ซึ่งเป็นขนมจีนน้ำใสใส่กระดูกหมูและมะเขือส้มซึ่งที่จริงแล้วก็คือมะเขือเทศนั่นเองแต่ว่าลูกเล็กหน่อยและรสชาติออกเปรี้ยวมากกว่าหวาน คนเมืองแพร่เรียกขนมจีนว่าขนมเส้น ขนมเส้นน้ำใสนี้เวลาทำเขาใส่เลือดไก่เป็นก้อนๆแล้วก็ปรุงเค็มมีเครื่องเทศเป็นตะไคร้ มีข่ามีกระชายเล็กน้อยเวลารับประทานก็บีบมะนาวเคียงด้วยถั่วงอกนิดหน่อยแล้วใส่กระเทียมเจียว ผักชีสับ

หลายท่านว่า ขนมเส้นที่อร่อยอีกเมนูหนึ่งชื่อขนมจีนน้ำย้อยมีการใส่หอมเจียวและพริกแห้งคั่วก็จะขอเล่าให้ฟังในลำดับต่อๆไป ส่วนข้าวส้มนั้น ตามที่ได้เล่าท่านฟังถึงกรณีข้าวกันจิ้นตอนก่อน ที่เคล้าข้าวหุงกับเลือดหมูสดห่อใบตองแล้วเอาไปนึ่งนั้น

ทางเมืองแพร่ก็มีเหมือนกันข้าวนี้ แต่กรณีว่าข้าวส้ม นั้นโดดเด่นกว่าเพราะคั้นกับมะเขือส้ม ทำให้ได้สีส้มสวยงามเมื่อสุกดีแล้วได้ข้าวที่หอมอ่อนอ่อนและมีรส อมเปรี้ยวเล็กน้อยอาจรับประทานกับส้มตำในสไตล์เมืองแพร่สร้างความสดชื่นและสดใส

ร้านที่ขายข้าวส้มและขายขนมจีนน้ำใสนี้ มีหลายร้าน ชื่อดังๆ ได้แก่ ร้านดวงเนตร, ร้านขนมเส้น หลัง โรงเรียนพิริยาลัย, ร้านขนมเส้น ป้าสมจิตร เป็นต้น ล้วนแต่เก่าแก่วันเวลาแถมยังยืนยงให้บริการทั้งชาวแพร่และต้อนรับนักท่องเที่ยวโดยยืนหยัดนำส่งความอร่อยมารุ่นต่อรุ่น

ขนมจีนน้ำใสหรือขนมจีนน้ำหมูอย่างนี้รับประทานได้ต่อเนื่องไม่ว่าจะเป็นมื้อเช้าหรือว่ามื้อเที่ยงสดชื่นและเบาท้องโดยเขาจะจะต้องมีเลือดหมู/เลือดไก่หั่นชิ้นนุ่มนุ่มใส่มาเป็นของที่พลาดไม่ได้ด้วยประการทั้งปวงเวลามาเมืองแพร่ ส่วนในกรณีของขนมจีนน้ำย้อยนั้น เขาจะใช้เส้นขนมจีนสดที่ยกขึ้นมาจากหม้อกันร้อนๆน้ำยังหยดย้อยอยู่เอามาคลุกกับน้ำพริกที่มันมีความแห้งปรุงมาจากหอมเจียวกากหมูพริกเผาแห้งแห้งใส่กระเทียมเจียวเป็นเมนูสำคัญในอำเภอลอง โดยเฉพาะที่ทางแม่ลาน รับประทานเคียงกับถั่วงอกลวก กากหมู ผักลวก

น้ำพริกน้ำย้อยนี้รับประทานกับอะไรก็ได้ไข่ต้มมียิ่งเหมาะ ถือเป็นสินค้าส่งออกของทางอำเภอมาอย่างยาวนานส่วนท่านใดตั้งต้นจากขนมเส้นน้ำหมูแล้วเติมความเผ็ดความมันลงไปก็สามารถใส่พริกน้ำย้อยนี้เข้าไปก็จะได้รสชาติที่เรียกกันว่าทรงเครื่อง 55

ร้านอุบลรัตน์ที่บ้านปินเป็นที่นิยม ส่วนร้านธงชัยที่แม่ลานก็มีชื่อร้านแม่ลาน(เฉยๆ)ก็ดัง นอกจากนี้มีร้านเอก ซอย 4 ผู้สันทัดกรณีแนะนำว่าสั่งขนมจีนน้ำย้อยใส่เครื่องลวกและน้ำพริกน้ำย้อยแล้วควรสั่งน้ำเงี้ยวมาต่างหากอีกหนึ่งถ้วยแล้วรับประทานไปด้วยกัน!

ส่วนที่อำเภอลองนี้ของที่น่าลองเพราะว่ามันดูน่ากินอีกอย่างนึงก็คือปลาตะเพียนที่เขาเอามาทำให้ไร้ก้างแล้วก็เอาไปย่างเตาถ่าน เจ้าเด่นดัง

ชื่อของคุณลุงพันธ์ ไร่ประจิภัทร ลุงจะนำปลาตะเพียนที่ได้มาในแต่ละวันเป็นปลาสดไปบั้งให้ถี่ๆ ให้ก้างของปลาที่มีอยู่ชุกชุมนั้นมันขาดเสีย ลูบเกลือเข้าแล้วก็เอาไม้ไผ่มาหนีบโดยจังหวะที่หนีบนั้นจะใส่ใบเตยเข้าไป ค่อยค่อยย่างไฟอ่อนอ่อนความเป็นมันในตัวปลาก็จะค่อยค่อยออกมาทำให้หนังกรอบและหอมไฟ รับประทานกับผักกูดซึ่งอาจจะนำมายำก็ได้หรืออยากได้แบบต้มเฉยๆก็สามารถบอกได้ และยังมีน้ำพริกที่ลักษณะคล้ายกับน้ำพริกหนุ่มแต่เข้มข้นกว่าและมีความหอมทางร้านเรียกว่าน้ำพริกหอม

เรียกหาข้าวนึ่งข้าวเหนียวมาสักกำนึงก็จะรับประทานกันโดยอร่อยเพลิดเพลินทางร้านมีมะพร้าวน้ำหอมของไร่ตนเองเฉาะเปิดฝาให้บริการสดๆ

ทีนี้ว่าขึ้นมาทางเมืองเหนือแล้วของกินที่อร่อยอีกอย่างนึงก็คือเนื้อควาย ผู้หลักผู้ใหญ่ในอดีตเล่าให้ฟังว่าการรับประทานเนื้อนั้นไม่ค่อยทานหรอกเนื้อวัว รับประทานมากแล้วปวดเข่า (เป็นไปได้หรือไม่ว่าน่าจะเกี่ยวข้องกับกรดยูริก ในวัวทำให้อาการเก๊าท์นั้นกำเริบ?) ท่านจึงนิยมรับประทานเนื้อควายกันมากกว่าซึ่งกรณีของเนื้อควายนั้นถ้าจะว่ากันแบบคลาสสิกดั้งเดิมก็จะต้องใช้ควายตัวเมียเอามาฟักลาบ โดยคำว่าฟักในที่นี้ก็หมายถึง การสับ ฟักลาบก็คือสับชิ้นเนื้อให้ละเอียดกลายเป็นลาบแต่ต้องละเอียดถึงขั้นว่ามันเหนียวหนึบได้ที่

ร้านจ่าเดช กับ ร้านครัวจิ๊นสด และ ร้านหนานเนียง มีชื่อเสียงทางนี้ส่วนเขาจะใช้วัวหรือใช้ควายหรือท่านปรารถนารับประทานอะไรก็สามารถบอกกับทางร้านได้ เวลารับประทานลาบ สั่งสุกก็ได้ ทั่วไปมักจะสั่งคู่กันกับแกงแคซึ่งคำว่า แคในที่นี้ไม่ใช่ดอกแคแต่แปลว่าชะพลูของทางเหนือเขา แล้วก็ยังมี แป้งนมทอดซึ่งก็คือราวนมหมู ทอดมาแห้งๆหอมดีรสสัมผัสค่อนข้างนุ่มปนเหนียวกินกับน้ำพริกข่ารสซ่าๆ แนมด้วยฝักเพกาย่างไฟหั่นมาขมๆ มีลาบแล้วก็ต้องมีหลู้ หลู้ทางเมืองแพร่จริงอยู่ว่าใช้เลือดหมูสดมาทำปรุง แต่เขารับประทานกับเครื่องหมี่

โดยคำว่าหมี่ในที่นี้ก็แปลว่าทอดก็จะประกอบด้วยเส้นหมี่ขาวเอาไปทอดให้มันกลายเป็นหมี่กรอบพองพองเครื่องในหมูต่างๆหั่นชิ้นเล็กแล้วก็ไปทอด พริกก็เอาไปทอด หอมเทียมก็เอาไปทอด ใบมะกรูดก็ทอดเช่นกันส่วนเลือดหมูนั้นเขาจะเอาไปคั้นกับใบตะไคร้ ให้ความสดชื่นสดใสของกลิ่นตะไคร้กำจัดคาวก่อนนำมาปรุงเค็มด้วยเกลือแล้วก็มีน้ำพริกลาบที่ใส่เครื่องเทศเมืองเหนือทั้งพวกมะแข่นต่างๆลงไปมีความหอมและร้อน เติมรสหวานเปรี้ยวหน่อยด้วยกระเทียมดองหรือน้ำกระเทียมดอง ร้านลาบป้ามา มีชื่อทางนี้

แทรกไว้บรรทัดนี้ว่าคำว่าฟักนี้ภาคกลางก็ใช้โดยเฉพาะที่ลพบุรีมีเมนูที่ของฝากชื่อดังก็คือฟักส้มหรือส้มฟักทำมาจากปลาในทะเลสาบสับละเอียดดีแล้วก็หมักกับข้าวสุกห่อเป็นชิ้นขนาดสองหัวแม่มือในใบตองใส่กระเทียมทิ้งไว้ให้แห้งและเปรี้ยวดีเวลารับประทานก็เรียกกันว่าส้มฟัก ออกลักษณะแหนมปลา เมื่อก่อนแกะห่อใบตองก็รับประทานกันเลยกับขิงสดหั่นแล้วก็ถั่วลิสง

แต่ระยะหลังมากระทรวงสาธารณสุขให้คำแนะนำเรื่องการควรทำให้สุกก่อน จะได้คลายกังวลเรื่องอนามัย ก็ใช้วิธีเอาไปชุบไข่แล้วก็ทอด พอสุกมีก็ตักมารับประทานกับขิงสดขิงดองถั่วลิสงตามเดิม

ส่วนกรณีเนื้อวัวนั้นก๋วยเตี๋ยวที่มีชื่อ ชื่อว่าร้านสองป. เนื้อแท้ เสิร์ฟกันมาทีมาทั้งซี่โครงเนื้อเลยรับประทานกันมันหยด ส่วนท่านที่ชอบเคี้ยวกรึบๆก็จะต้องยกให้เนื้อขาลายลวก และไส้ลวกจิ้มของเขา ก่อนเสิร์ฟโรยกระเทียมเจียวแล้วก็ผักหอมๆมาให้ น้ำจิ้มอยากปรุงให้เผ็ดกว่านี้ก็มีพริกบริการ

ส่วนก๋วยเตี๋ยว เนื้อควายนั้นต้องยกให้ร้านเหมืองหม้อ ที่มีทั้งเนื้อควายเปื่อยแล้วก็ลูกชิ้นควายที่ใช้เขาจิ๊นควายมาทุบทำ ท่านใดไม่สะดวกรับประทานวัวขอให้ลองดูเถิดครับควายของเขานี้ใช้ได้เลยรสชาติ ในหลวงพระบางเองเชฟจากสวิตเซอร์แลนด์เวลาทำสเต็กก็ใช้เนื้อควายทำ มันหอมหวนแล้วก็อร่อยเข้มข้นกว่าวัวอยู่พอตัว

ทีนี้ว่าถ้าลองกลับมาดูว่าในความทันสมัยของเมืองแพร่ ที่เป็นเมืองเล็กเมืองรองนั้น เขามีไอติมคราฟท์ ชื่อว่าร้านเสน่ห์ ทำไอติมเท่ๆจากวัตถุดิบในท้องถิ่นที่มีชื่อเสียงเช่นรสแอ๊บถั่วเน่า รสสะเอียบเรซิ่น(รัม) - (สะเอียบเป็นชุมชนสำคัญบนพื้นที่แก่งเสือเต้นที่มีความสามารถในการทำสุราท้องถิ่นเป็นอย่างดี) รสข้าวโอ๊ต ควรลอง

ส่วนร้านอาหารวิวสวยเก๋คาเฟ่เท่ๆ มีเยอะ คาเฟ่งานอาร์ตต้องยกให้บายศรี ฮาร์ท คอฟฟี่ แล้วก็ยังมีมื้อเช้าต่อกลางวันแบบออสเตรเลียที่เรียกกันว่าบรันช์ อย่างร้าน ซิดนี่ มีกาแฟบริวเอง ร้านริมลำธาร มิกะ คาเฟ่ garden house&farm ที่เป็นร้านหนังสือแล้วก็เป็นห้องพักแรมได้ด้วยก็มีน่ารักมากเช่น มูนเครยอง

ร้าน luv -ลัฟ ทำขนมอบ ตั้งใจมาก มีเพรทเซลอร่อย ข้างเบเกอรี่ญี่ปุ่น ทำขนมรูปทรงแซนด์วิชด้วยผลไม้ครีมชีส มีร้านน้องแดง เบเกอรี่ ลูกมะพร้าวเลาะเปลือกออกควักเฉพาะเนื้อทั้งลูกในกะลาเอามาทำขนมเค้ก เด็ดที่สุดคือ ร้านโฮมฮัก คาเฟ่

ขนมกุยช่าย แป้งดีไส้ดี ต้องเจ้ชุน ทำเองทุกลูก ขนมเปี๊ยะมีแบบคลาสสิกเก่าเก่าแก่ ต้องของเมืองแพร่พานิช ส่วนขนมเปี๊ยะรุ่นใหม่ทันสมัย แนะนำบ้านรฎา ขนมไทย ต้องไป ร้านเมี่ยงหวาน ทำขนมน่ารักสวยงามกะหรี่ปั๊บของฝากต้องขนมบ้านแก้ว เป็นกะหรี่ปั๊บฝีมือคุณยายมีหลายไส้ ดั้งเดิมก็ต้องไส้ไก่แต่ที่ผู้คนนิยมบอกต่อคือไส้หมูแดง

เมืองแพร่นี้ถนนคนเดินก็ มีถึง 3 กาดมีทั้งอาหารพื้นเมืองแล้วก็อาหารจุ๋งจิ๋ง ที่กาดกองเก่าลองแอ๊บถั่วเน่าซักหน่อย ปูนาอ่องก็มี ของฝรั่ง

ก็มาก มีครัวซองแฮมแบบใส่ผักสดๆมาวางขายเคียงด้วย ส่วนกาดสามวัย มีสินค้าพื้นเมือง สวยๆน่าซื้อ

ข้างสถานที่ ที่อาหารก็ดีบรรยากาศก็เหมาะสำหรับการไปชื่นชมพักผ่อนในเวลาเดียวกัน เช่น ร้านม่อนนกยูง, Havest Time , บ้านลมหนาว, ม่อน

พี่จอน ซึ่งอันนี้หลังนี้อาจจะต้องขึ้นไปบนถนนที่เราเรียกว่าถนนลอยฟ้าหมอกจะมาหาท่านแบบเรี่ยมือเลยทีเดียว รวมถึงร้านกาแฟโรงคั่วที่นาคูหาด้วย

ร้านรับแขกก็ต้องยกให้ร้านไม้เมืองอาหารเหนือ, ร้านฮอม 2493, ร้าน จินเจอร์เบรด เฮ้าส์ , ร้าน เลอกองเก่า ร้านฮอมปีกไก่ทอดมะแขว่น มาร้อนร้อนกรอบข้างนอกลุ่มข้างในเวลาเคี้ยวได้กลิ่นมะแขว่น(แข่น- ออกเสียงแบบชาวถิ่น) ควรจะหารับประทานกับตำกระท้อนเปรี้ยวเค็มเผ็ดหวานที่ร้านเลอกองเก่า เขาชนะเลิศในการแข่งขันแพร่เอสเย็น คือกาแฟเอสเพรสโซ่เย็นควรจะหาเรื่องรับประทานกับมาการองหลากสีสันแล้วก็นิวยอร์กชีสเค้กส่วนเค้กแครอทและเค้ก Red Velvet เขาก็ขายดี ส่วนที่ร้านจินเจอร์เบรด ที่ร้านนี้ตัวอาคารของร้านสวยงามดีมาก ลูกค้านิยมรับประทานข้าวผัดปลาสลิดกันแล้วก็แกงฮังเลที่เนื้อหมูสามชั้นนั้นนุ่มนวลมีมันน้อยเคี้ยวอร่อยเครื่องดื่มแนะนำคือซัมเมอร์พั้นช์

ร้านไม้เมืองเมนูน่าทานทั้งนั้นเด่นที่สุดคือเห็ดเผาะ นำมาทำแกงก็ได้หรือทำแกงแคแบบแห้งก็อร่อย ส่วนกับข้าวทางเมืองเหนือทางร้านทำส่วนกับข้าวทางเมืองเหนือทางร้านทำเองแบบตั้งใจมีผักสดมาให้เป็นตะกร้าเลย อร่อยทุกเมนู โดยเฉพาะปลาช่อนหลาม ปลาเนื้ออ่อนทอด น้ำพริกมะกอก แกงส้มปลาคัง แกงสะแลซี่โครงอ่อน เขียดนาทอดก็มี ของตามฤดูกาล มีแมลงมันทอด ป่ามไข่มด และ แกงไข่มดกับผัดหวาน หมูป่าเอามาแกงแคก็น่ากิน

ทั้งนี้ก่อนเข้าเมืองที่มาจากทางเด่นชัย มีสวนไซทอง เขามีไส้กรอกย่างที่ลักษณะคล้ายไส้อั่วแต่ทางร้านยืนยันว่าเป็นไส้กรอกรับประทานอร่อยชุ่มฉ่ำมาก แล้วยังมีซี่โครงย่างในสไตล์รมควันแบบว่าโรสด้วย มีบริการแพ็กแบบสุญญากาศสามารถส่งกลับกรุงเทพได้

ส่วนที่เท่มากๆแล้วก็รัสติกและฝีมือละเอียดต้องยกให้ก๋วยเตี๋ยวน้ำอ้อย ที่อำเภอวังชิ้น คุณยายจันทร์ตาทำเส้นเองเป็นเส้นแบบไทยที่ใช้วิถีการหั่น พอลวกในน้ำร้อนก็ไม่ได้ใช้ตะกร้อเหล็กแต่ว่าใช้ตะคุไม้ไผ่สาน พอสะเด็ดน้ำแล้วราดด้วยน้ำอ้อยเคี่ยวปรุงรสให้เด็ดดวงดีใส่ถั่วคั่ว ถั่วงอก โรย ผักชีฝรั่งรับประทานโดยหอมชื่นใจหาที่ใดไม่มีเลย

ข้างขนมครกนั้นต้องยกให้ของแม่หล่ายเขาขายมาจะ 60 ปีแล้วใช้มะพร้าวจากทางใต้แท้แท้คั้นเองทุกวันแป้งก็โม่เอง ผู้คนนิยมซื้อเป็นของฝากทางร้านก็แพ็คใส่กล่องให้เป็นอย่างดีส่วนตามวิถีของเมืองเล็กที่ตกค่ำแล้วทุกคนก็นิยมกลับเข้าบ้านบรรดานักท่องราตรี ถ้าอยากจะรับประทานอะไรแล้วต้องมุ่งหน้าไปที่ประตูชัยหรือภาษาเมืองเรียกว่าประตูใจมีของขายแล้วก็บรรยากาศสนุกสนานที่อยู่ในตำนานก็คือเย็นตาโฟซึ่งวัยรุ่นบอกว่าต้องกินเส้นมาม่าแล้วก็ต้องสั่งเป็นเย็นตาโฟยำ ส่วนร้านสเต็กตรงนั้นก็มี ชื่อสเต็กคาวบอย

ส่วนขนมหวานให้ไปร้านแต๋วรวมมิตรเค้ามีไอติมน้ำแล้วก็ไอติมแห้ง

แล้วก็มีซาหริ่มน้ำแล้วก็ซาหริ่มแห้ง ให้เลือกชิม ส่วนบ้านหนานรุณมาเปิดใหม่ตั้งเตาถ่านแล้วเอาขนมปังก้อนโตๆ มายัดไส้สังขยา ไส้ชา ไส้ช็อกโกแลตต่างๆเอาไปปิ้งไฟอ่อนๆ มีชาใต้ด้วย

ตื่นมาแต่เช้าตีสี่หรือไปไหนมาจะหาอะไรรับประทานร้อนๆก็ต้องโจ๊กเจ๊ศรี ส่วนที่เปิดดึกถึงตีสองอีกเจ้าหนึ่งก็จะต้องยกให้ร้านข้าวต้มลูกแก้วซึ่งเป็นข้าวต้มกับเด็ดดวงทุกอย่าง ทั้งต้มผัดแกงทอด

แต่หากว่าท่านใดที่ฟันฟางยังดี ก็ขอให้ลองหนังควายจี่ซึ่งเขานำหนังควายจริงๆหั่นให้เป็นริ้วยาวยาวแล้วเอาไปเผาไฟแบบเป็นไฟแรงให้ไหม้เกรียมดี จากนั้นก็ใช้แปรงลวดทองเหลืองขัดซะให้ดีเอาสิ่งที่ไหม้ออกต่อด้วยใช้ค้อนทุบ เสียให้น่วมแล้วก็ตัดเป็นชิ้นชิ้นกินอมเค็มอมมันอมเหนียวมีน้ำจิ้ม รสจัดให้พี่เขาจะไปเปิดร้านช่วงค่ำๆอยู่หน้าสถานีตำรวจอำเภอเมือง

ส่วนขนมของเมืองน่านแท้ๆที่ลักษณะคล้ายกับโดนัทเคลือบน้ำตาลอ้อยชื่อว่าขนมวง ต้องไปร้านยายแป ทำทำนุ่มเนียนไม่ติดฟัน เข้าใจว่ายังเหลืออยู่เพียงเจ้าเดียว