เปิดวิธีใช้ AI ตรวจภาพปลอม เช็กลายน้ำล่องหนก่อนแชร์โซเชียล
PDPC Eagle Eye แนะใช้ AI ช่วยสังเกตภาพน่าสงสัย เพียงอัปโหลดรูปพร้อมระบุคำถาม แต่ผลวิเคราะห์ยังไม่ใช่ข้อยืนยัน ต้องตรวจแหล่งที่มาและข้อมูลประกอบก่อนแชร์
KEY
POINTS
- สามารถใช้ AI แชทบอต เช่น ChatGPT หรือ Gemini ช่วยวิเคราะห์ภาพเบื้องต้น โดยอัปโหลดภาพและสั่งให้ระบบช่วยสังเกตองค์ประกอบที่ผิดปกติ
- ภาพที่สร้างจาก AI บางระบบอาจมี "ลายน้ำล่องหน" (SynthID) หรือข้อมูลกำกับไฟล์ (C2PA) ฝังอยู่เพื่อช่วยในการตรวจสอบที่มา ซึ่งต้องใช้เครื่องมือเฉพาะทางในการตรวจจับ
- การใช้ AI หรือเครื่องมือตรวจลายน้ำเป็นเพียงการประเมินเบื้องต้น และการไม่พบสัญญาณไม่ได้ยืนยันว่าเป็นภาพจริงเสมอไป จึงควรตรวจสอบจากหลายแหล่งก่อนแชร์
ภาพที่สร้างด้วย AI มีความสมจริงมากขึ้น จนบางครั้งแยกจากภาพถ่ายได้ยาก โดยเฉพาะภาพที่ถูกส่งต่อผ่านสื่อสังคมออนไลน์พร้อมข้อความชวนให้เข้าใจว่าเป็นเหตุการณ์จริง
ศูนย์เฝ้าระวังการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล หรือ PDPC Eagle Eye เผยแพร่คำแนะนำให้ประชาชนใช้ AI แชทบอตช่วยวิเคราะห์ภาพที่สงสัยว่าอาจสร้างขึ้นด้วย AI โดยอัปโหลดภาพและพิมพ์คำถามเพื่อให้ระบบช่วยสังเกตองค์ประกอบที่ผิดปกติ
อย่างไรก็ตาม การตรวจด้วย AI เป็นเพียง เครื่องมือช่วยประเมินเบื้องต้น ผลลัพธ์อาจคลาดเคลื่อนได้ และไม่ควรใช้คำตอบจากแชทบอตเพียงอย่างเดียวตัดสินว่าภาพเป็นภาพจริงหรือภาพที่สร้างด้วย AI
วิธีใช้ AI ช่วยตรวจภาพน่าสงสัย
ผู้ใช้งานสามารถเปิด AI แชทบอตที่รองรับการอัปโหลดภาพ เช่น ChatGPT, Google Gemini หรือ Claude จากนั้นดำเนินการดังนี้
- อัปโหลดภาพที่ต้องการตรวจสอบลงในช่องสนทนา
- พิมพ์คำสั่ง เช่น “ช่วยวิเคราะห์ภาพนี้ว่าอาจเป็นภาพถ่ายจริงหรือภาพที่สร้างด้วย AI และมีจุดใดที่ควรตรวจสอบเพิ่มเติม”
- อ่านคำตอบโดยพิจารณาว่า AI ให้เหตุผลจากอะไร และมีส่วนใดที่ยังไม่สามารถยืนยันได้
- นำภาพไปค้นหาย้อนกลับ และตรวจสอบข้อมูลจากแหล่งข่าวหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนแชร์
ทั้งนี้ ภาพที่ดูมีจุดผิดปกติอาจเกิดจากการแต่งภาพ การบีบอัดไฟล์ หรือมุมถ่าย ขณะที่ภาพ AI บางภาพอาจไม่มีตำหนิให้สังเกตได้ชัดเจน จึงควรตรวจสอบหลายวิธีประกอบกัน
ลายน้ำล่องหนและ C2PA คืออะไร
เครื่องมือสร้างภาพ AI บางระบบมีการเพิ่มข้อมูลที่ช่วยตรวจสอบที่มาของภาพ แต่มีรูปแบบที่แตกต่างกัน ได้แก่
- ลายน้ำดิจิทัลแบบล่องหน เช่น SynthID ของ Google เป็นสัญญาณที่ฝังในภาพและมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า โดยใช้เครื่องมือที่รองรับตรวจจับได้
- Content Credentials ตามมาตรฐาน C2PA เป็นข้อมูลกำกับไฟล์ที่มีการลงลายมือชื่อดิจิทัล อาจระบุที่มา เครื่องมือที่ใช้ หรือประวัติการแก้ไข รวมถึงการใช้ AI หากมีข้อมูลดังกล่าวบันทึกไว้
C2PA จึงเป็นข้อมูลกำกับที่มาของเนื้อหา ส่วน SynthID เป็นลายน้ำที่ฝังในตัวสื่อ และ ไม่ใช่ทุกภาพ AI ที่มีสัญญาณเหล่านี้ นอกจากนี้ แชทบอตแต่ละตัวไม่ได้อ่านหรือตรวจจับสัญญาณทุกชนิดได้โดยอัตโนมัติ
ตรวจลายน้ำได้ที่ไหน
หากมีไฟล์ภาพต้นฉบับ ผู้ใช้อาจตรวจสอบสัญญาณที่มาผ่านเครื่องมือเฉพาะทาง เช่น
- SynthID Detector ของ Google สำหรับตรวจลายน้ำ SynthID ในเนื้อหาที่ระบบรองรับ
- OpenAI Verify สำหรับตรวจสัญญาณที่เกี่ยวข้องกับเนื้อหาที่สร้างด้วยเครื่องมือ OpenAI ซึ่งรองรับทั้งข้อมูล C2PA และลายน้ำ SynthID
แต่ละเครื่องมือมีขอบเขตการตรวจต่างกัน ควรอ่านผลพร้อมพิจารณาว่าระบบรองรับไฟล์และแหล่งสร้างภาพประเภทใด
ไม่พบลายน้ำ ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นภาพจริง
ข้อมูลกำกับไฟล์อาจสูญหายได้เมื่อมีการแคปหน้าจอ แปลงไฟล์ แก้ไข หรือแชร์ผ่านบางแพลตฟอร์ม ส่วนลายน้ำที่ฝังในภาพอาจอ่อนลงจากการปรับแต่งบางรูปแบบ
ดังนั้น ผลที่ระบุว่า “ไม่พบสัญญาณ” ไม่ได้แปลว่าภาพนั้นเป็นภาพถ่ายจริง เพราะภาพอาจไม่มีสัญญาณตั้งแต่แรก สัญญาณอาจสูญหาย หรือเครื่องมือที่ใช้ไม่รองรับภาพจากผู้สร้างรายนั้น
ก่อนแชร์ภาพที่สร้างความตื่นตระหนกหรืออาจกระทบชื่อเสียงผู้อื่น ควรตรวจสอบผู้เผยแพร่ต้นทาง วันเวลา สถานที่ และค้นหาข่าวจากแหล่งที่น่าเชื่อถือประกอบด้วย เพราะแม้ภาพจะเป็นภาพถ่ายจริง ก็อาจถูกนำมาใช้ผิดบริบทได้
