Dark Factory จ่อเปลี่ยนเกมโรงงานไทย ลงทุนพุ่งแต่จ้างงานหด จี้เร่งปั้นคนรับยุค AI

นายเกรียงไกร เธียรนุกุล ประธานกิตติมศักดิ์ สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ” ว่า ภาคอุตสาหกรรมไทยกำลังเผชิญความท้าทายจากเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงเร็วกว่าการปรับตัว โดยเฉพาะการเข้ามาของปัญญาประดิษฐ์ (AI) และระบบอัตโนมัติที่กำลัง Disruption อุตสาหกรรมดั้งเดิม ทำให้ประเทศไทยต้องเร่งเปลี่ยนผ่านสู่อุตสาหกรรมแห่งอนาคต ควบคู่กับการพัฒนาทักษะแรงงานให้สอดคล้องกับความต้องการใหม่

หากย้อนกลับไปเมื่อ 50–60 ปีก่อน จุดแข็งของไทยในการดึงดูดการลงทุนจากต่างชาติคือการที่มีแรงงานเข้มข้น (Labor-intensive) และมีทักษะการทำงานประจำ แต่ปัจจุบันรูปแบบการลงทุนเปลี่ยนไปสู่อุตสาหกรรมที่ใช้เงินทุนและเทคโนโลยีสูง ขณะที่โครงสร้างประชากรไทยมีจำนวนคนวัยทำงานลดลง ส่งผลให้ปัญหาการขาดแคลนแรงงานรุนแรงขึ้นทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ

ลงทุนพุ่ง แต่จ้างงานลดลงสวนทาง

ตัวเลขคำขอรับการส่งเสริมการลงทุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ช่วงเดือนมกราคม–กันยายน 2569 มีมูลค่าสูงถึง 1.70 ล้านล้านบาท โดยกลุ่มห่วงโซ่อุปทานที่เกี่ยวข้องกับ AI ครองอันดับ 1 ด้วยมูลค่า 1.2 ล้านล้านบาท ครอบคลุม Data Center, Data Hosting, Cloud Service การออกแบบชิป การผลิตและทดสอบเซมิคอนดักเตอร์ วงจรรวม ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ แผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ (PCB) และฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์

อย่างไรก็ตาม เมื่อลงลึกถึงการจ้างงานกลับพบความแตกต่างอย่างชัดเจน โดย Data Center ใช้เงินลงทุน 1,000 ล้านบาท จ้างงานเฉลี่ยเพียง 5 คน เทียบกับอุตสาหกรรมในอดีตที่จ้างงาน 400–500 คนต่อเงินลงทุนระดับเดียวกัน ขณะที่อุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า (EV) จ้างงานประมาณ 300–400 คน และ PCB จ้างงานกว่า 200 คน ต่อการลงทุน 1,000 ล้านบาท

ส่วนปี 2568 มีการยื่นขอรับการส่งเสริมการลงทุนจากต่างชาติมูลค่า 1.36 ล้านล้านบาท แต่มีการจ้างงานเพียง 82,000 คน หรือเฉลี่ยประมาณ 60 กว่าคนต่อเงินลงทุน 1,000 ล้านบาท สะท้อนให้เห็นว่าการลงทุนที่เพิ่มขึ้นไม่ได้หมายถึงการสร้างงานในสัดส่วนที่เพิ่มขึ้นตามไปด้วย

 Dark Factory จุดชนวนวิกฤตแรงงาน 2 เด้ง

นายเกรียงไกรกล่าวว่า การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวกำลังนำไปสู่วิกฤตแรงงานแบบ “โดน 2 เด้ง” โดยเด้งแรก อุตสาหกรรมดั้งเดิมที่ใช้แรงงานจำนวนมากทยอยลดกำลังการผลิต ปิดกิจการ หรือย้ายฐานการผลิต ทำให้แรงงานเสี่ยงตกงานจำนวนมาก ส่วนเด้งที่สอง แม้มีโรงงานและธุรกิจไฮเทคเข้ามาลงทุนใหม่ แต่กลับต้องการแรงงานจำนวนน้อยที่มีทักษะเฉพาะทางสูง ทำให้แรงงานจากอุตสาหกรรมเดิมไม่สามารถย้ายเข้าสู่ตำแหน่งงานใหม่ได้โดยตรง

“โรงงานเก่าที่ใช้แรงงานมากทยอยลดการผลิตหรือปิดตัว แต่โรงงานใหม่ที่ลงทุนเข้ามากลับต้องการคนเพียงไม่กี่คน และต้องเป็นคนอีกชุดหนึ่งที่มีทักษะต่างออกไป จึงไม่สามารถทดแทนแรงงานเดิมที่ตกงานเป็นร้อยเป็นพันคนได้ นี่คือปัญหาที่น่าห่วงมาก”

ขณะเดียวกัน จีนกำลังเดินหน้าสู่ Dark Factory (โรงงานมืดที่ไม่ต้องเปิดไฟ) แต่เป็นโรงงานที่ใช้ระบบอัตโนมัติและหุ่นยนต์ทำงานแทนมนุษย์ได้ตลอด 24 ชั่วโมง โดยสามารถลดจำนวนพนักงานจากหลักพันคนเหลือเพียงไม่กี่คน และมีแนวโน้มใช้หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ (Humanoid) เพิ่มขึ้นในอนาคต

สำหรับไทย ผลกระทบจากรูปแบบการลงทุนที่ใช้แรงงานน้อยลงเริ่มปรากฏชัดแล้ว แต่การเปลี่ยนผ่านไปสู่ Dark Factory อย่างรวดเร็วยังมีข้อจำกัด เพราะแรงงานไทยจำนวนมากยังไม่พร้อมควบคุมระบบอัตโนมัติและทำงานร่วมกับ AI ขณะที่ผู้ประกอบการสามารถซื้อเครื่องจักรและอุปกรณ์ได้ แต่ยังต้องตอบให้ได้ว่าจะพัฒนาคนให้ทำงานกับเทคโนโลยีเหล่านั้นอย่างไร

เร่งปั้นคนคุม AI อุ้ม SME รับเกมอุตสาหกรรมใหม่

นายเกรียงไกรระบุว่า ความเร็วในการปรับตัว เป็นปัจจัยสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อ SME ไทยกำลังเผชิญแรงกดดันจากสินค้าต่างชาติราคาถูก และมีอัตราเร่งปิดกิจการในช่วง 6 เดือนแรกเพิ่มขึ้น 11% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน ทั้งที่ SME มีสัดส่วน 99.5% ของผู้ประกอบการทั้งหมด จ้างงาน 70% แต่สร้างผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) เพียง 35.5%

ทางออกสำคัญคือการเร่ง Up-skill และ Re-skill แรงงาน โดยระยะเร่งด่วนต้องฝึกให้ใช้เทคโนโลยีและ AI ได้จริง ระยะสั้นถึงกลางจัดหลักสูตรเฉพาะทาง และระยะยาวต้องปฏิรูปโครงสร้างการศึกษาเพื่อสร้างทุนมนุษย์ใหม่ทั้งระบบ

นอกจากนี้ ต้องเปลี่ยนจากการจัดการศึกษาแบบ Supply Driven ซึ่งสถานศึกษาเป็นผู้กำหนดหลักสูตร มาเป็น Demand Driven ที่ภาคอุตสาหกรรมร่วมกำหนดความต้องการกำลังคนล่วงหน้า 3-5 ปี พร้อมออกแบบหลักสูตรร่วมกัน ส่งวิศวกรและผู้บริหารภาคเอกชนไปร่วมสอน และจัดระบบเรียนควบคู่กับการทำงานในโรงงานจริงเพื่อให้ผู้เรียนมีทักษะปฏิบัติและพร้อมเข้าสู่ตลาดแรงงาน