เด็กไทยใช้ AI นำโด่งอันดับ 1 ในอาเซียน สวนทางครู-ผู้ปกครองยังตามไม่ทัน
เด็กไทยใช้ AI พุ่งอันดับ 1 ในอาเซียน ทะลุ 90% แต่ผู้ใหญ่ยังไม่พร้อมสอน มูลนิธิอาเซียนจับมือ Google.org เร่งปั้นทักษะรับมือเศรษฐกิจดิจิทัล 35 ล้านล้านบาท หวั่นเด็กพึ่งพาเทคโนโลยีจนขาดการคิดวิเคราะห์
KEY
POINTS
- ผลการศึกษาจากมูลนิธิอาเซียนและ Google.org พบว่าเด็กนักเรียนไทยใช้ Generative AI สูงที่สุดในกลุ่มประเทศอาเซียน โดยกว่า 90% ใช้งานเป็นประจำ
- การใช้งาน AI ที่สูงในกลุ่มเด็กและเยาวชนสวนทางกับความพร้อมของครูและผู้ปกครอง ซึ่งส่วนใหญ่ยังขาดความเข้าใจและความมั่นใจในการกำกับดูแลการใช้งาน
- เกิดความกังวลว่าการพึ่งพา AI มากเกินไปอาจส่งผลกระทบต่อทักษะการคิดวิเคราะห์ของเด็ก และเพิ่มความเสี่ยงต่อภัยออนไลน์ เช่น ข่าวปลอม และข้อมูลบิดเบือน
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ปัญญาประดิษฐ์หรือ AI กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของผู้คนในอาเซียนอย่างเงียบ ๆ ตั้งแต่การเรียน การทำงาน การซื้อขายออนไลน์ ไปจนถึงบริการของภาครัฐ แต่คำถามสำคัญไม่ใช่ว่า “เราใช้ AI ได้แค่ไหน” หากคือ “เราเข้าใจและพร้อมรับมือกับ AI มากพอหรือยัง”
คำถามนี้คือหัวใจของรายงาน ASEAN Digital Outlook และผลการศึกษา AI Ready ASEAN Research ที่เพิ่งเปิดตัวโดย มูลนิธิอาเซียน ภายใต้การสนับสนุนจาก Google.org ในเวทีประชุมนโยบายระดับภูมิภาคที่จัดขึ้น ณ กรุงมะนิลา ประเทศ ฟิลิปปินส์
เศรษฐกิจดิจิทัลโตแรง แต่ความเสี่ยงก็ตามมา
อาเซียนมีประชากรกว่า 660 ล้านคน และเกือบหนึ่งในสามมีอายุต่ำกว่า 20 ปี ทำให้ภูมิภาคนี้ถูกมองว่าเป็น “ตลาดแห่งอนาคต” ของเศรษฐกิจดิจิทัล โดยมีการคาดการณ์ว่า มูลค่าเศรษฐกิจดิจิทัลจะขยายจากราว 3 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ไปแตะระดับ 1 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2573
อย่างไรก็ตาม การเติบโตอย่างรวดเร็วนี้ไม่ได้มาพร้อมความพร้อมรอบด้าน รายงาน ASEAN Digital Outlook ชี้ว่า แม้หลายประเทศจะเร่งลงทุนโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล เช่น อินเทอร์เน็ตความเร็วสูง คลาวด์ และระบบ AI แต่ ความพร้อมเชิงสถาบันและกติกายังไม่เท่าทัน ปัญหาที่พบร่วมกันในหลายประเทศ ได้แก่
- ช่องว่างทักษะดิจิทัลของแรงงานและประชาชน
- ความอ่อนแอด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์
- ความไม่ชัดเจนของกฎเกณฑ์การใช้ AI อย่างรับผิดชอบ
- ความเชื่อมั่นของประชาชนต่อเทคโนโลยีที่ยังเปราะบาง
กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ “มีเครื่องมือ แต่ขาดระบบกำกับ” ซึ่งเป็นความเสี่ยงต่อทั้งเศรษฐกิจและสังคมในระยะยาว
ใช้ AI กันมาก แต่ยังไม่รู้เท่าทัน
ด้านรายงาน AI Ready ASEAN Research ลงลึกไปที่ 10 ประเทศสมาชิก โดยมองผ่านกลุ่มที่เป็นฐานกำลังคนในอนาคต ได้แก่ นักเรียน ครู และผู้ปกครอง
ผลการศึกษาพบภาพที่น่าสนใจ คือ ระดับการใช้ AI สูงมาก แต่ระดับความพร้อมจริงกลับต่ำกว่า โดยเฉพาะใน 3 เรื่องสำคัญ
- ความเข้าใจพื้นฐานว่า AI ทำงานอย่างไร
- ความรู้ด้านจริยธรรมและขอบเขตการใช้งาน
- การสนับสนุนจากระบบการศึกษาและหน่วยงานรัฐ
นักเรียนจำนวนมากสามารถใช้เครื่องมือ AI ได้คล่อง โดยเฉพาะเครื่องมือเชิงสร้างสรรค์ เช่น การเขียน การสรุปเนื้อหา หรือการออกแบบ แต่ในขณะเดียวกัน ครูและผู้ปกครองกลับยังขาดความมั่นใจ ไม่แน่ใจว่าอะไรควรหรือไม่ควร และจะสอนหรือกำกับเด็กอย่างไร
ประเทศไทย ใช้มากที่สุด แต่ความกังวลก็สูง
กรณีของประเทศไทยสะท้อนภาพชัดเจนที่สุด งานวิจัยพบว่า ไทยเป็นประเทศที่มีการใช้ Generative AI สูงสุดในอาเซียน
- นักเรียนกว่า 90% ใช้ AI เป็นประจำ
- ครูกว่า 80% ใช้เครื่องมือ AI ในการทำงาน
- นักเรียนกว่า 85% ใช้ AI ในงานสร้างสรรค์ เช่น กราฟิกและสื่อดิจิทัล
แม้ตัวเลขเหล่านี้จะสะท้อนการเปิดรับเทคโนโลยี แต่ครูและผู้ปกครองจำนวนมากเริ่มแสดงความกังวลว่า เด็กอาจพึ่งพา AI มากเกินไป โดยเฉพาะการทำการบ้านหรือคิดคำตอบแทนตนเอง ซึ่งอาจกระทบต่อทักษะการคิดวิเคราะห์และการแก้ปัญหาในระยะยาว
ภัยออนไลน์–ข้อมูลปลอม กำลังบ่อนทำลายความเชื่อมั่น
รายงานยังเตือนว่า เมื่อ AI ถูกใช้อย่างกว้างขวางโดยไม่มีกรอบกำกับที่เข้มแข็ง ภัยคุกคามก็เพิ่มขึ้นตามมา ไม่ว่าจะเป็น
- ข่าวปลอมและข้อมูลบิดเบือน
- การหลอกลวงออนไลน์
- การปลอมแปลงภาพและเสียงด้วย deepfake
- การรั่วไหลของข้อมูลส่วนบุคคล
ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้กระทบแค่รายบุคคล แต่ยังบั่นทอนความเชื่อมั่นต่อระบบดิจิทัลโดยรวม และอาจกลายเป็นต้นทุนทางเศรษฐกิจที่สูงขึ้นในอนาคต
เปลี่ยนคำถามใหม่ จาก “จะใช้ AI ไหม” เป็น “พร้อมแค่ไหน”
ดร. ปิติ ศรีแสงนาม ผู้อำนวยการบริหารมูลนิธิอาเซียน ชี้ว่า วันนี้อาเซียนต้องยกระดับการสนทนา จากเรื่องการเข้าถึงเทคโนโลยี ไปสู่การประเมินความพร้อมของสถาบันการศึกษา ครู และชุมชน ว่าจะอยู่กับ AI อย่างมีความรับผิดชอบได้อย่างไร
สอดคล้องกับมุมมองของ Marija Ralic หัวหน้าฝ่าย Google.org ประจำภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ที่ระบุว่า การมี AI ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดประโยชน์ หากผู้ใช้ไม่เข้าใจข้อจำกัดและผลกระทบของมัน