ต่อยอดภูมิปัญญา ปั้นสมุนไพรสู่พืชเศรษฐกิจ สร้างรายได้ชุมชนน่าน

ปัจจุบัน การพัฒนาเศรษฐกิจมักจะต้องพึ่งพาอุตสาหกรรมหรือธุรกิจขนาดใหญ่ที่นำเทคโนโลยีอันล้ำสมัยเข้ามาพัฒนาสินค้าของจนให้ตอบโจทย์ความต้องการของผู้คน แต่หลายชุมชนในประเทศไทยกลับพบเส้นทางเศรษฐกิจใหม่ที่ไม่เพียงแต่ช่วยสร้างรายได้ให้กับตนเท่านั้น แต่ยังรักษาสิ่งแวดล้อมและอนุรักษ์วิถีชีวิตท้องถิ่นได้อย่างลงตัว แนวทางนั้นคือ การสร้างเศรษฐกิจจากภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยมีตัวอย่างสำคัญในจังหวัดน่านที่น่าสนใจอย่างยิ่ง คือ “หญ้ายา (YAYA)” พืชที่มีสรรพคุณทางยา และถูกพัฒนาจากภูมิปัญญาโบราณมาสู่การเป็นพืชเศรษฐกิจใหม่ของชุมชน

หญ้ายา จากภูมิปัญญาสู่พืชเศรษฐกิจ

แม้ชื่อจะมีคำว่าหญ้า แต่จริง ๆ แล้ว หญ้ายา คือกลุ่มพืชที่มีสรรพคุณทางยา ซึ่งมีการบันทึกในตำรายาไทยมาอย่างยาวนาน ภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวน่านที่ได้นำพืชเหล่านี้มาใช้รักษาอาการเจ็บป่วยต่าง ๆ ทั้งในชีวิตประจำวันและในพิธีกรรมชุมชน ต่อมาเมื่อเกิดการศึกษาและค้นคว้าโดยนักวิชาการด้านการแพทย์และสิ่งแวดล้อม จึงได้ค้นพบว่าพืชที่มีสรรพคุณทางยาเหล่านี้ล้วนมีศักยภาพในการนำมาพัฒนาเป็นยาสมัยใหม่ รวมถึงผลิตภัณฑ์สุขภาพที่มีคุณภาพของไทยได้เป็นอย่างดี ตัวอย่างเช่น

• ขมิ้นชัน มีสารเคอร์คูมินอยด์ที่มีฤทธิ์ช่วยต้านการอักเสบ รักษาแผลในกระเพาะอาหาร และเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน ปัจจุบันถูกพัฒนาเป็นแคปซูลขมิ้นชันสกัด และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ใช้แพร่หลายทั้งในไทยและต่างประเทศ
• ฟ้าทะลายโจร มีสารแอนโดรกราโฟไลด์ที่มีฤทธิ์ช่วยต้านไวรัสและเสริมภูมิคุ้มกัน ปัจจุบันถูกถูกนำมาใช้เป็นยาสามัญประจำบ้านที่หลายบ้านต้องมีติดไว้ รักษาอาการไข้หวัด และถูกวิจัยต่อเนื่องในช่วงโรคระบาดโควิดอีกด้วย
• กระชายดำ อุดมไปด้วยสารฟลาโวนอยด์ที่มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ช่วยบำรุงร่างกาย แก้เมื่อยล้า และเสริมสมรรถภาพทางกาย ปัจจุบันถูกพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพ เช่น แคปซูล ผงชงดื่ม และยาแผนโบราณ

ภูมิปัญญาที่สร้างอาชีพ สร้างรายได้ สร้างเศรษฐกิจ

การที่ชาวน่านนำพืชในกลุ่มที่มีสารออกฤทธิ์ทางยามาเพาะปลูกอย่างมีมาตรฐานเพื่อใช้ในการผลิตยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพต่าง ๆ ทำให้เกิดช่องทางใหม่ในการสร้างเศรษฐกิจที่มั่นคงให้กับคนในชุมชน ต่อยอดมาจากการนำเทคโนโลยีใหม่ ๆ เข้ามาพัฒนา มีทีมศึกษาและวิจัยอย่างจริงจัง หญ้ายาจึงกลายมาเป็นพืชเศรษฐกิจที่มีความต้องการในตลาดสูง และได้สร้างอาชีพใหม่ให้กับชาวบ้านในพื้นที่อีกด้วย

ชาวบ้านในจังหวัดน่านได้มีโอกาสใหม่ในการสร้างอาชีพ ไม่ว่าจะเป็นการเพาะปลูก การเก็บเกี่ยวพืชที่มีมูลค่าสูงกว่าพืชไร่เดิม ๆ ที่ปลูกยาก ต้องใช้สารเคมีและและขายได้ราคาไม่ดี ตลอดจนการนำพืชเหล่านี้ไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร สกินแคร์ออร์แกนิคและเครื่องสำอาง ทำให้พวกเขามีรายได้ที่มั่นคงและต่อเนื่อง ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชน

การสร้างอาชีพให้เกษตรกรยังช่วยแก้ปัญหาสังคมและสิ่งแวดล้อมที่ฝังรากลึกในพื้นที่จังหวัดน่าน นั่นคือปัญหาการลักลอบทำลายป่าและการบุกรุกพื้นที่ป่าต้นน้ำ เพราะเมื่อชาวบ้านมีอาชีพสุจริตและมีรายได้ที่เพียงพอต่อการยังชีพ พวกเขาก็ไม่จำเป็นต้องหันไปพึ่งพาวิธีการที่ผิดกฎหมายและทำลายสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป สิ่งนี้คือความยั่งยืนที่แท้จริงที่เกิดขึ้นจากการสร้างเศรษฐกิจที่ต่อยอดมาจากภูมิปัญญาท้องถิ่น

อนาคตของเศรษฐกิจที่อาศัยภูมิปัญญา

การสร้างเศรษฐกิจจากภูมิปัญญาท้องถิ่น คือการนำสิ่งที่บรรพบุรุษได้สั่งสมไว้มาผสานกับวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และการจัดการสมัยใหม่ เพื่อเพิ่มช่องทางสร้างรายได้ที่ยั่งยืนให้กับชาวบ้าน ซึ่งอาศัยองค์ความรู้ที่พวกเขามีอยู่เดิมเป็นพลังขับเคลื่อนสู่อนาคต และอาจเป็นแรงบันดาลใจให้ชุมชนอื่น ๆ ได้ค้นพบขุมทรัพย์ทางภูมิปัญญาที่มีอยู่ในท้องถิ่นของตนเอง เพื่อสร้างรากฐานและฟื้นฟูเศรษฐกิจไปพร้อมกับธรรมชาติแบบยั่งยืน

ข้อมูลอ้างอิง :

https://www.beartai.com/life/health/1203555
https://yaya.co.th/yaya-03/
https://yaya.co.th/yaya-solutions-for-nan/
www.facebook.com/YayaMedicinalGrass/videos
https://phar.ubu.ac.th/herb-DetailThaicrudedrug/4 
https://www.rama.mahidol.ac.th/altern_med/th/km/19jun2020-1729 
https://www.megawecare.co.th/tips-digestive/8-key-benefits-of-curcumin/