รู้เท่าทันอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ (New Telco Market) ในวันที่ภูมิทัศน์สื่อเปลี่ยน การวัดดัชนีค่า HHI ต้องเปลี่ยนตาม

กระแสข่าวร้อนๆ ในแวดวงโทรคมนาคมในช่วงนี้ คงหนีไม่พ้นข่าวที่ผู้ถือหุ้นของบริษัทบริษัท โทเทิ่ล แอ็คเซ็ส คอมมูนิเคชั่น จำกัด (มหาชน) หรือดีแทค และบริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) หรือทรู มีมติเห็นชอบอย่างเป็นเอกฉันท์ในการ ควบรวมกิจการ โดยผู้ถือหุ้นทรูอนุมัติการควบรวมกิจการกับดีแทค 99.37% ส่วนการประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้นดีแทคสัดส่วน 89% โหวตผ่านอนุมัติแผน เพื่อจัดตั้งบริษัทเทคโนโลยี-โทรคมนาคมใหม่ (Telecom-Tech Company) และผู้บริหารบริษัทแอดวานซ์ไวร์เลส เน็ทเวอร์ค จำกัด (AWN) ในเครือ เอไอเอส (AIS) ได้ทำหนังสือถึงประธานกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) เพื่อชี้แจงผลกระทบและผลเสียจากดีลควบรวมกิจการทรู – ดีแทค โดยประเด็นหนึ่งที่ถูกยกขึ้นมาประกอบเหตุผลของ AIS คือ ดัชนีการแข่งขัน (HHI) ผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ ในไทย จะกระจุกตัวมากขึ้น ทำให้บริษัทใหม่มีอำนาจเหนือตลาด 

ในวงการธุรกิจโทรคมนาคมระดับนานาชาติ Herfindahl-Hirschman Index (HHI) ถือเป็นดัชนีวัดความรุนแรงการแข่งขันในธุรกิจที่นิยมใช้มานำเสนอกันมากที่สุด  โดยอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ (New Telco Market)  ที่มีผู้เล่นดิจิทัลเข้ามาร่วมแข่งขันมากมาย ทำให้ดัชนี HHI บ่งชี้ถึงการแข่งขันที่สูงมาก แต่ในวันนี้ที่ภูมิทัศน์การสื่อสารโทรคมนาคม (Landscape) กำลังเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว เรายังวัดดัชนี HHI จากเพียงผู้ให้บริการโทรคมนาคมในประเทศในจริงหรือ? โดยเฉพาะในวันที่ OTT หรือ Over-the-Top มีบทบาทในชีวิตของผู้บริโภคมากขึ้นเรื่อยๆ  

การเติบโตของอินเทอร์เน็ตความเร็วสูง ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี เช่น เครือข่าย IP ความเร็วสูง และแพลตฟอร์ม โอเพ่นซอร์ส (open-source platforms) ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ OTT หรือ Over-the-Top ซึ่งเป็นการให้บริการกระจายเสียงหรือบริการโทรทัศน์บนโครงสร้างพื้นฐานของโทรคมนาคมหรืออินเทอร์เน็ต เติบโตในไทยแบบก้าวกระโดด อุตสาหกรรม  การสื่อสารที่ประกอบด้วยผู้ให้บริการดิจิทัลจากหลากหลายประเทศ ผู้ให้บริการเสียงผ่านแอปพลิเคชัน ให้บริการส่งข้อความผ่านแอป ไม่ว่าจะเป็น LINE, WECHAT, FACEBOOK ให้บริการประชุมผ่านแอป และให้บริการคอนเทนต์ผ่านมือถือ เช่น NETFLIX, DISNEYPLUS, VIU เป็นต้น ปรากฏอยู่บนหน้าจอสมาร์ทโฟน แล็ปท็อป สมาร์ททีวีของแทบทุกคน และผู้ประกอบการในตลาดโทรคมนาคมใหม่นี้ ผู้นำคือ อเมริกา ญี่ปุ่น จีน เกาหลี ซึ่งมีส่วนแบ่งทางการตลาดมากกว่า ผู้ให้บริการโทรคมนาคมในประเทศ

ข้อมูลจากสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA, 2563) รายงานว่าผู้ให้บริการ OTT รายใหญ่ที่ครองตลาดผู้ชม   ในประเทศไทย 10 อันดับแรก ได้แก่ YouTube, Netflix, LINE TV, JOOK, Spotify, Viu, TrueID, AIS Play, WeTV และ SoundCloud ซึ่ง 8 ใน 10 รายนั้น เป็นผู้ให้บริการจากต่างประเทศ  และแนวโน้มของการให้บริการของ OTT  ในประเทศไทยยังคงเติบโตได้จากปัจจัยต่างๆ โดยเฉพาะการเพิ่มขึ้นของปริมาณและคุณภาพของการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต ที่มาจากผู้ให้บริการเครือข่ายโทรคมนาคมของไทย

อุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ (New Telco Market) จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องการแข่งขันของบริษัทต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเอไอเอส ดีแทค หรือทรู ที่เป็นผู้ให้บริการโทรคมนาคมเท่านั้น แต่ต้องมองข้ามช็อตให้เห็นถึงผู้เล่นทั้งหมดในตลาดรวมถึง OTT  ที่ใช้โครงสร้างพื้นฐานของโทรคมนาคมอย่างเต็มที่ในการให้บริการ และเก็บรายได้ไปอย่างเต็มเม็ดเต็มหน่วยจากการให้บริการผ่านระบบแอพพลิเคชั่น โดยผู้ให้บริการจากบริษัทต่างชาติที่มีสำนักงานใหญ่อยู่นอกประเทศไทย  ปัจจุบันรายได้มหาศาลของ  บริษัทเหล่านี้สามารถนำกลับประเทศโดยไม่ต้องจ่ายภาษี ทำให้ผู้ประกอบการไทยแข่งขันด้วยยากจากกฎหมายควบคุมและ มีต้นทุนทางภาษีที่สูงกว่า และยังไม่มีหน่วยงานรัฐใดออกมากำกับหรือแก้ไขอย่างเป็นรูปธรรม จึงไม่สามารถจัดเก็บภาษีได้ ซึ่งเทคโนโลยีแห่งอนาคตนี้ จำเป็นต้องได้รับการจัดการดูแลอย่างเป็นรูปธรรมจากภาครัฐ ด้วยมาตรการและกฎระเบียบต่างๆ   ให้มีการแข่งขันอย่างเท่าเทียมกัน  และที่สำคัญคือเพื่อให้เท่าทันกับความเปลี่ยนแปลง และนำไปสู่การวัดค่าดัชนี HHI บนพื้นฐานของความเป็นจริงที่ถูกต้องที่สุด

ในวงการธุรกิจโทรคมนาคมระดับนานาชาติ Herfindahl-Hirschman Index (HHI) ถือเป็นดัชนีวัดความรุนแรงการแข่งขัน ในธุรกิจที่นิยมใช้มานำเสนอกันมากที่สุด  โดยอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ที่มีผู้เล่นดิจิทัลเข้ามาร่วมแข่งขันมากมาย ทำให้ดัชนี HHI บ่งชี้ถึงการแข่งขันที่สูงมาก 

โดย N = จำนวนผู้เล่น มีผู้เล่นใหม่สูงขึ้นมาจากผู้เล่นที่เป็นดิจิทัลระดับโลก ซึ่งครองส่วนแบ่งตลาดในอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ไม่น้อยกว่า 10 ราย นอกจากนี้ ในแง่ของรายได้ตลาดโดยรวมยังมีมูลค่าสูงขึ้นมากจากผู้เล่นดิจิทัล ทำให้ ส่วนแบ่งรายได้ของผู้เล่นดั้งเดิมมีมูลค่าต่ำลงอย่างเห็นได้ชัด เมื่อนำมาคำนวณเป็นดัชนี HHI ทำให้เห็นได้ชัดว่าอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ เป็นตลาดที่ยากต่อการผูกขาด และผู้เล่นทุกรายต้องรีบปรับตัวแข่งกับผู้เล่นระดับโลก

HHI เป็นตัวชี้วัดความเข้มข้นของตลาดในอุตสาหกรรม วัดความเข้มข้นของตลาดใน 50 บริษัท ที่ใหญ่ที่สุดในอุตสาหกรรม  หนึ่ง ๆ เพื่อพิจารณาว่าอุตสาหกรรมนั้นน่าจะมีการแข่งขันหรือใกล้เคียงกับการผูกขาด ความเข้มข้นของตลาดในอุตสาหกรรมจะพิจารณาจากการตรวจสอบจำนวนบริษัทที่ผลิตหรือทำการตลาดผลิตภัณฑ์หรือสายผลิตภัณฑ์โดยเฉพาะรวมถึงการกระจายส่วนแบ่งทางการตลาดในแง่ของยอดขายสำหรับแต่ละบริษัทในอุตสาหกรรม นักเศรษฐศาสตร์พิจารณาว่าความเข้มข้นของ  ส่วนแบ่งการตลาดจะเป็นปัจจัยสำคัญในการดำรงอยู่ของการแข่งขันทางการตลาดและทางเลือกของผู้บริโภค ซึ่งอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ ที่มีผู้เล่น OTT มาให้บริการทดแทนผู้ให้บริการเดิม เช่นการโทรผ่านดาต้า ทำให้ค่า N = จำนวนผู้ประกอบการสูงขึ้นอย่างมาก ทำให้การกีดกันผู้ให้บริการรายใหม่เกิดขึ้นได้ยาก เนื่องจากมีผู้เล่นทางเลือก ให้บริการด้านเสียง ด้านส่งข้อความ ด้านคอนเทนต์ จำนวนมากเข้ามาในตลาด ซึ่งอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ ทำให้ค่า HHR มีตัวเลขที่แข่งขันสูงมาก จนอาจทำให้ผู้ประกอบการเดิมที่ไม่ปรับตัวแข่งขันได้ยาก เพราะผู้เล่นในอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ มีผู้เล่นที่เน้นเทคโนโลยี โดยปัจจุบันมีผู้เล่นดิจิทัลขนาดใหญ่ระดับโลกในอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ของไทย ไม่น้อยกว่า 10 ราย ผู้ประกอบการไทยในอุตสาหกรรมจึงต้องปรับตัวอย่างมาก

ท่ามกลางกระแส Tech-Disruption จนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงด้านภูมิทัศน์สื่อที่เกิดขึ้นทั่วโลกในขณะนี้ จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องรู้เท่าทันอุตสาหกรรมโทรคมนาคมใหม่ (New Telco Market) ที่ผู้เล่นเปลี่ยนไป เพื่อรักษาผลประโยชน์ของประเทศไว้ให้ได้มากที่สุดนั่นเอง