นักวิชาการ ห่วงคดีประธาน กสทช. “หมอสรณ” สะเทือนคนเก่งถอยห่างงานสาธารณะ

รศ.ดร.สุชาติ ไตรภพสกุล นักวิชาการและอาจารย์ประจำคณะการสร้างเจ้าของธุรกิจและการบริหารกิจการ (BUSEM) มหาวิทยาลัยกรุงเทพ ผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐศาสตร์ ธุรกิจ และระเบียบวิธีวิจัยทางธุรกิจ ออกมาสะท้อนมุมมองต่อกรณีคุณสมบัติของ ศ.คลินิก นพ.สรณ บุญใบชัยพฤกษ์ ประธาน กสทช.

รศ.ดร.สุชาติ ระบุว่า กรณีดังกล่าวไม่ควรถูกมองเพียงว่าเป็นข้อพิพาทเกี่ยวกับบุคคลหนึ่งหรือเป็นเพียงประเด็นทางกฎหมาย แต่ควรพิจารณาถึงเจตนารมณ์ของกฎหมาย ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น และผลกระทบต่อระบบการดึงผู้เชี่ยวชาญเข้ามาทำงานเพื่อประโยชน์สาธารณะ

ประเด็นสำคัญคือควรแยก “การตรวจสอบตามกฎหมาย” ออกจาก “การตัดสินบุคคลในทางสังคม” เพราะแม้ผู้ดำรงตำแหน่งสาธารณะจะต้องผ่านการตรวจสอบอย่างเข้มข้น แต่หากข้อกฎหมายยังมีความเห็นแตกต่างกัน ก็ควรเปิดโอกาสให้ข้อเท็จจริงและกระบวนการยุติธรรมทำหน้าที่จนถึงข้อยุติ

เปิดเจตนารมณ์กฎหมาย ปม “หมอสรณ” ต้องมองให้รอบด้าน

รศ.ดร.สุชาติ กล่าวว่า กฎหมายที่กำหนดลักษณะต้องห้ามของผู้ดำรงตำแหน่ง กสทช. มีเป้าหมายสำคัญเพื่อป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อน ป้องกันการถูกครอบงำจากหน่วยงานรัฐหรือภาคธุรกิจ และสร้างหลักประกันความเป็นอิสระในการปฏิบัติหน้าที่

ดังนั้น การนำข้อกฎหมายมาปรับใช้กับข้อเท็จจริงในกรณี นพ.สรณ จึงควรพิจารณาด้วยว่า สิ่งที่เกิดขึ้นมีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงหรือผลประโยชน์ทับซ้อนที่กฎหมายต้องการป้องกันจริงหรือไม่

“ก่อนจะตัดสินว่าผิดหรือถูก ควรถามว่าเราเข้าใจวัตถุประสงค์ของกฎหมายครบถ้วนหรือไม่ เพราะการบังคับใช้กฎหมายควรสอดคล้องกับเจตนารมณ์ของกฎหมายด้วย”

ตั้งคำถาม “รักษาคนไข้” เกี่ยวข้องผลประโยชน์ กสทช. อย่างไร

สำหรับประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณา รศ.ดร.สุชาติ ระบุว่า กรณีของ นพ.สรณ ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการถือหุ้นในกิจการโทรคมนาคม หรือข้อกล่าวหาว่ารับผลประโยชน์จากผู้ประกอบการที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของ กสทช. รวมถึงไม่ได้เป็นข้อกล่าวหาเรื่องการใช้อำนาจในตำแหน่งเพื่อแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตัว

แต่ประเด็นหนึ่งอยู่ที่สถานะการเป็นแพทย์ค่าตอบแทนรายชั่วโมง หลังพ้นจากสถานะพนักงานมหาวิทยาลัยแล้ว

ข้อมูลที่ นพ.สรณ เปิดเผยต่อสาธารณะระบุว่า ภายหลังวันที่ 8 มกราคม 2565 ได้สิ้นสุดสถานะการเป็นพนักงานโรงพยาบาลรามาธิบดี ส่วนการตรวจรักษาผู้ป่วยในช่วงก่อนเข้ารับตำแหน่งเป็นการปฏิบัติหน้าที่ในฐานะแพทย์นอกเวลา โดยได้รับค่าตอบแทนเฉพาะครั้งที่ปฏิบัติงาน และไม่ได้รับเงินเดือนหรือค่าตอบแทนประจำในฐานะพนักงานรัฐ

ขณะที่ภายหลังได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเป็นประธาน กสทช. ตั้งแต่วันที่ 13 เมษายน 2565 ข้อมูลที่เปิดเผยระบุว่า การทำหน้าที่ทางการแพทย์ที่ยังคงมีอยู่เป็นลักษณะแพทย์จิตอาสาและไม่ได้รับค่าตอบแทนจากโรงพยาบาล

รศ.ดร.สุชาติ จึงเห็นว่าประเด็นดังกล่าวควรถูกแยกออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่ สถานะทางกฎหมายของแพทย์รายชั่วโมงว่าเข้าข่าย “ลูกจ้างของหน่วยงานรัฐ” ตามกฎหมายหรือไม่ และอีกส่วนคือการทำหน้าที่รักษาผู้ป่วยดังกล่าวก่อให้เกิดผลประโยชน์ทับซ้อนกับการปฏิบัติหน้าที่ กสทช. หรือไม่

ทั้งสองประเด็นไม่ควรถูกนำมาปะปนกัน เพราะข้อถกเถียงทางกฎหมายเกี่ยวกับสถานะของแพทย์รายชั่วโมง ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่าบุคคลนั้นมีพฤติกรรมแสวงหาผลประโยชน์จากตำแหน่ง

กฎหมายยังเห็นต่าง ต้องระวัง “ตัดสินล่วงหน้า”

อีกประเด็นที่ รศ.ดร.สุชาติ มองว่าต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ คือข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสถานะของ นพ.สรณ รวมถึงอำนาจของคณะกรรมการสรรหา กสทช. ในการกลับมาตรวจสอบคุณสมบัติภายหลังการแต่งตั้ง

จากข้อมูลที่ปรากฏ มีการตีความทางกฎหมายมากกว่าหนึ่งแนวทาง ทั้งแนวที่เห็นว่าคณะกรรมการสรรหาชุดเดิมยังมีอำนาจตามมาตรา 15/1 ประกอบความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกา และอีกแนวทางที่อ้างหลักจากคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญว่า คณะกรรมการสรรหาเป็นคณะกรรมการเฉพาะกิจ ซึ่งอำนาจสิ้นสุดลงเมื่อกระบวนการสรรหาและแต่งตั้งเสร็จสิ้น

นอกจากนี้ ยังมีข้อถกเถียงเกี่ยวกับองค์ประกอบของคณะกรรมการสรรหา หลังกรรมการบางรายพ้นจากตำแหน่งต้นสังกัด รวมถึงการเปลี่ยนตัวผู้แทนบางหน่วยงานว่าเป็นไปตามขั้นตอนของกฎหมายหรือไม่

เมื่อข้อกฎหมายยังมีหลายประเด็นที่ต้องวินิจฉัย รศ.ดร.สุชาติ จึงเห็นว่าควรระมัดระวังการสร้าง “คำตัดสินทางสังคม” ก่อนที่กระบวนการทางกฎหมายจะมีข้อยุติ

“คนทำงานสาธารณะต้องยอมรับการตรวจสอบ แต่การตรวจสอบกับการประณามเป็นคนละเรื่อง การตั้งคำถามกับการตัดสินว่าผิดไปแล้วก็เป็นคนละเรื่องเช่นกัน”

ห่วงผลกระทบลามถึง “คนเก่ง” ไม่กล้ารับงานรัฐ

ในมุมเศรษฐศาสตร์สถาบันและการบริหารภาครัฐ รศ.ดร.สุชาติ มองว่า กรณีนี้มีนัยสำคัญมากกว่าตัวบุคคล เพราะประเทศไทยต้องการดึงผู้มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์จากภาควิชาชีพต่าง ๆ เข้ามาทำงานเพื่อประโยชน์สาธารณะ

แต่การจะดึงคนเหล่านี้เข้ามาได้ ระบบต้องสร้างความมั่นใจว่าพวกเขาจะได้รับการตรวจสอบภายใต้มาตรฐานที่เป็นธรรม ชัดเจน และคาดการณ์ได้

หากผู้เชี่ยวชาญที่มีอาชีพมั่นคงและมีทางเลือกในการทำงาน ตัดสินใจเข้ามารับภารกิจสาธารณะ แต่ต้องเผชิญกับความเสี่ยงด้านชื่อเสียงจากข้อกล่าวหาที่ยังไม่มีข้อยุติ หรือจากการตีความกฎหมายที่ยังมีความเห็นแตกต่าง อาจทำให้ผู้มีความสามารถบางส่วนลังเลที่จะเข้ามาทำงานในภาครัฐหรือองค์กรอิสระในอนาคต

รศ.ดร.สุชาติ มองว่า นี่คือ “ต้นทุนที่มองไม่เห็น” ของระบบ หากคนเก่งรู้สึกว่าการเข้ามาทำงานเพื่อประเทศมีความเสี่ยงสูงทั้งต่อชื่อเสียงและวิชาชีพ แม้ยังไม่มีข้อยุติทางกฎหมาย คนจำนวนหนึ่งอาจเลือกไม่เข้ามาตั้งแต่ต้น ซึ่งท้ายที่สุดประเทศอาจเป็นฝ่ายเสียโอกาส

ย้ำ “ผิดก็ว่าผิด” แต่หากยังไม่ชัดต้องให้ความเป็นธรรม

ทั้งนี้ รศ.ดร.สุชาติ ย้ำว่า การตั้งข้อสังเกตไม่ได้หมายความว่า นพ.สรณ ควรได้รับการยกเว้นจากการตรวจสอบ หรือควรได้รับความเห็นใจจนละเลยข้อกฎหมาย ตรงกันข้าม ผู้ดำรงตำแหน่งสำคัญยิ่งต้องถูกตรวจสอบอย่างเข้มข้น

อย่างไรก็ตาม หลักสำคัญคือไม่ควรสรุปความผิดของบุคคลก่อนที่ข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายจะได้รับการวินิจฉัยอย่างครบถ้วน

“หากผิดก็ต้องว่าผิด แต่ถ้ายังไม่ชัดก็ต้องให้ความเป็นธรรม และถ้าประเด็นสำคัญเป็นเรื่องการตีความสถานะของแพทย์รายชั่วโมง ก็ควรให้ข้อเท็จจริงและกฎหมายเป็นผู้ตัดสิน ไม่ใช่ให้กระแสสังคมตัดสินล่วงหน้า”

บททดสอบสมดุล “ตรวจสอบอำนาจ” กับ “ความเป็นธรรม”

รศ.ดร.สุชาติ กล่าวทิ้งท้ายว่า กรณีนี้จึงมีความหมายมากกว่าคำถามว่า นพ.สรณ จะอยู่หรือพ้นจากตำแหน่ง เพราะเป็นบททดสอบว่าประเทศไทยจะสร้างสมดุลระหว่าง “การตรวจสอบผู้มีอำนาจ” กับ “การคุ้มครองความเป็นธรรมให้ผู้ถูกตรวจสอบ” ได้อย่างไร

หลักการสำคัญคือ ประเทศต้องมีกฎหมายที่เข้มแข็งในการป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อน แต่การบังคับใช้กฎหมายต้องไม่หลุดออกจากวัตถุประสงค์ของกฎหมาย และไม่ควรทำให้บุคคลได้รับความเสียหายจากข้อกล่าวหาที่ยังอยู่ระหว่างการพิสูจน์

ดังนั้น ก่อนจะตัดสินกรณี “หมอสรณ” ควรพิจารณาให้ครบทั้งว่า การกระทำที่ถูกตั้งคำถามขัดต่อเจตนารมณ์ของกฎหมายจริงหรือไม่ มีผลประโยชน์ทับซ้อนเกิดขึ้นจริงหรือไม่ และกระบวนการตรวจสอบมีความชัดเจนและเป็นธรรมเพียงพอหรือยัง

เพราะในท้ายที่สุด คนทำงานสาธารณะต้องพร้อมถูกตรวจสอบ ขณะเดียวกัน ผู้ตรวจสอบและกระบวนการตรวจสอบเองก็ต้องสามารถถูกตรวจสอบได้เช่นกัน