สว.ชงรัฐบาลยกเลิก MOU 2543 ชี้กัมพูชาละเมิดซ้ำซาก-ขัดรธน.ไทย

คณะกรรมาธิการวิสามัญของวุฒิสภา มีมติเอกฉันท์เสนอให้รัฐบาลยกเลิกบันทึกความเข้าใจว่าด้วยการสำรวจและจัดทำหลักเขตแดนทางบก ไทย–กัมพูชา ปี 2543 (MOU 2543) หลังพิจารณาอย่างต่อเนื่อง พร้อมชี้ว่ากัมพูชามีพฤติกรรมละเมิดข้อตกลงอย่างต่อเนื่อง และเนื้อหาบางส่วนอาจขัดต่อรัฐธรรมนูญไทย

เมื่อวันที่ 24 มีนาคม 2569 ที่รัฐสภา นายนพดล อินนา สมาชิกวุฒิสภา ในฐานะประธานคณะกรรมาธิการฯ แถลงผลการศึกษา โดยระบุว่า คณะกรรมาธิการได้มีมติเป็นเอกฉันท์ให้เสนอรัฐบาลยกเลิก MOU 2543 ซึ่งเป็นข้อตกลงสำคัญในการกำหนดแนวเขตแดนไทย–กัมพูชา หลังจากก่อนหน้านี้ได้มีมติให้ยกเลิก MOU 2544 ไปแล้วตั้งแต่เดือนธันวาคม 2568

ศึกษายาว-ลงพื้นที่ 7 จังหวัดชายแดน

นายนพดล เปิดเผยว่า การพิจารณาครั้งนี้ผ่านการประชุมมากกว่า 20 ครั้ง พร้อมลงพื้นที่ศึกษาข้อเท็จจริงใน 7 จังหวัดชายแดนไทย–กัมพูชา รวมถึงรับฟังข้อมูลจากหน่วยงานด้านความมั่นคงและกระทรวงการต่างประเทศ

ผลการศึกษาพบว่า ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา กัมพูชายังคงมีพฤติกรรมรุกล้ำพื้นที่และเพิกเฉยต่อการทักท้วงของฝ่ายไทยอย่างต่อเนื่อง ทำให้กลไกภายใต้ MOU ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

6 เหตุผลยกเลิก MOU 2543 

คณะกรรมาธิการฯ ได้สรุปเหตุผลสำคัญ 6 ประการ ประกอบด้วย

1. ปัญหาแผนที่และกลไก

MOU ใช้แผนที่มาตราส่วน 1:200,000 ของกัมพูชา ซึ่งขัดกับแผนที่ 1:50,000 ของไทย ส่งผลให้เกิดข้อพิพาทต่อเนื่อง ขณะที่คณะกรรมาธิการเขตแดนร่วม (JBC) ไม่มีอำนาจจัดการปัญหารุกล้ำ

2. ขัดรัฐธรรมนูญไทย

การดำเนินการในอดีตเป็นเพียงมติ “รับทราบ” ของคณะรัฐมนตรี ไม่ได้ผ่านความเห็นชอบของรัฐสภา ทั้งที่มีผลต่ออาณาเขต

3. เสี่ยงไม่ถูกยอมรับจากกัมพูชา

รัฐธรรมนูญกัมพูชาปี 1993 ใช้แผนที่ 1:100,000 ทำให้แผนที่ตาม MOU อาจไม่มีผลในทางปฏิบัติ

4. ล่าช้าอย่างมาก

ตลอด 26 ปี ความคืบหน้าการสำรวจยังไม่ถึงครึ่งของกระบวนการทั้งหมด

5. สถานการณ์ชายแดนเปลี่ยน

หลังเหตุปะทะในปี 2568 ไทยต้องปรับไปใช้กลไกความร่วมมือทางทหาร (GBC) แทน

6. พฤติกรรมกัมพูชา

ถูกระบุว่ามีทั้งการยั่วยุ สร้างข่าวปลอม และไม่ปฏิบัติตามข้อตกลง

ไทยยกเลิกฝ่ายเดียวได้

คณะกรรมาธิการฯ เห็นว่า ไทยสามารถยกเลิก MOU 2543 ได้ฝ่ายเดียว โดยอาศัยหลักตามอนุสัญญากรุงเวียนนาว่าด้วยกฎหมายสนธิสัญญา (VCLT) ข้อ 60 ในกรณีที่อีกฝ่ายละเมิดข้อตกลงอย่างมีนัยสำคัญ

ทั้งนี้ ตัวอย่างพฤติกรรมที่ถูกอ้างถึง ได้แก่

การก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างบริเวณชายแดน

การวางทุ่นระเบิด

การใช้อาวุธกระทบประชาชนไทย

โดยหากมีการยกเลิก จะต้องแจ้งให้ฝ่ายกัมพูชาทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 3 เดือน

ย้ำมีกรอบกฎหมายอื่นรองรับ

แม้มีข้อเสนอให้ยกเลิก MOU 2543 แต่คณะกรรมาธิการฯ ระบุว่า ไทยยังสามารถใช้กลไกทางกฎหมายอื่นในการบริหารจัดการปัญหาชายแดนได้ เช่น

สนธิสัญญาสยาม–ฝรั่งเศส ปี 1904 และ 1907

ข้อตกลงความร่วมมือชายแดน ปี 2538

ซึ่งยังคงมีผลบังคับใช้และสามารถใช้ระงับข้อพิพาทได้

เสนอกรอบทำ MOU ใหม่

สำหรับแนวทางในอนาคต หากมีการจัดทำข้อตกลงใหม่ คณะกรรมาธิการฯ เสนอว่า

ต้องไม่ยอมรับแผนที่ 1:200,000

เพิ่มอำนาจ JBC ให้จัดการการรุกล้ำได้จริง

ใช้แนวสันปันน้ำเทือกเขาพนมดงรักเป็นเส้นเขตแดน

กำหนดกรอบเวลาชัดเจน

เพื่อปกป้องอธิปไตยและลดความยืดเยื้อของปัญหา

ขั้นตอนต่อไป คณะกรรมาธิการฯ จะเสนอรายงานเข้าสู่ที่ประชุมวุฒิสภาเพื่อพิจารณา ก่อนส่งต่อให้คณะรัฐมนตรีดำเนินการ โดยคาดว่าจะสามารถบรรจุเข้าสู่วาระการประชุมได้ภายในเดือนเมษายน 2569