ถอดรหัส Longevity เทรนด์สุขภาพยุคใหม่ สร้างแต้มต่อ Health Economy

ผศ.ดร.นพ. มาศ ไม้ประเสริฐ คณบดีวิทยาลัยการแพทย์แบบบูรณาการ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ” ว่า ปัจจุบันเทรนด์ใหม่ในระบบสุขภาพทั้งในไทยและทั่วโลก ได้แก่ Wellness, Longevity และ เวชศาสตร์วิถีชีวิต (Lifestyle Medicine) จากผู้บริโภคหันมาใส่ใจการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันมากขึ้น

ในด้าน Wellness จะอยู่ภายใต้กรอบแนวคิด 10 มิติ ได้แก่ กาย, ใจ, จิตวิญญาณ, อารมณ์, สติปัญญา, การเงิน, สิ่งแวดล้อม, ชุมชน, งาน และสังคม คือการรักษาความสมบูรณ์สุขให้อยู่ยาวนานที่สุด โดยแรงผลักดัน มาจากภาระค่าใช้จ่ายมหาศาลจากกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ที่ผลักดันให้ผู้บริโภคเปลี่ยนพฤติกรรมจากการพึ่งพาระบบสาธารณสุข (Healthcare) เมื่อเจ็บป่วย ให้หันมาเน้นการดูแลตนเองเชิงป้องกัน

ส่วนแนวคิดด้าน Longevity หรือการมีอายุยืนอย่างมีคุณภาพ จะให้ความสำคัญกับ Life Span (อายุขัย) และ Health Span (ช่วงเวลาสุขภาพดี) ซึ่ง Health span มีความสำคัญคือ การมีช่วงเวลาที่มนุษย์มีสุขภาพดี สามารถดูแลตนเองและดำเนินชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ มากกว่าเพียงการเพิ่มจำนวนปีของชีวิต โดยค่าเฉลี่ยอายุขัยประชากรโลกอยู่ที่ประมาณ 71 ปี ขณะที่ช่วงเวลาสุขภาพดีอยู่ในระดับ 60 กว่าปี ทำให้เกิดช่องว่างระหว่างการมีชีวิตอยู่กับการมีสุขภาพดีประมาณ 10 ปี

ดังนั้น สาระสำคัญของ Longevity คือการลดช่วงเวลาที่ต้องพึ่งพาผู้อื่นให้น้อยที่สุด และทำให้ Health span ใกล้เคียงกับ Life Span ผ่านการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันตั้งแต่ก่อนเกิดโรค

ขณะที่ เวชศาสตร์วิถีชีวิต (Lifestyle Medicine) คือศาสตร์ทางการแพทย์เชิงป้องกัน ที่มุ่งเน้นการส่งเสริมให้ประชาชนดูแลตนเองเชิงรุก (Self-Care) ผ่านการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน ลดความเสี่ยงต่อการเกิดกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ซึ่งช่วยยืดช่วงเวลาของการมีสุขภาพดี (Health Span) ให้ยาวนานใกล้เคียงกับอายุขัย (Life Span) มากที่สุด

ทั้งนี้ องค์การอนามัยโลก (WHO) และแนวคิดสุขภาพยุคใหม่ ที่สนับสนุนให้ลดการพึ่งพาระบบสาธารณสุข ระบุว่ามีองค์ประกอบสำคัญ 7 ประการ ได้แก่ 1. การรับประทานอาหาร: เลือกโภชนาการที่เป็นประโยชน์และส่งเสริมการป้องกันโรค 2. การนอนหลับ: ดูแลคุณภาพการนอนหลับเพื่อฟื้นฟูร่างกายและสมอง 3. การออกกำลังกาย: เคลื่อนไหวร่างกายอย่างสม่ำเสมอ รวมถึงการเสริมสร้างมวลกล้ามเนื้อและกระดูก และรับประทานโปรตีนอย่างเพียงพอ

4. การพักผ่อน: ผ่อนคลายร่างกายและจิตใจในชีวิตประจำวัน 5. การจัดการและลดความเครียด: รับมือกับภาวะความเครียดสะสม 6. การลดการสัมผัสมลพิษและความเสี่ยง: หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงและสารพิษจากสิ่งแวดล้อม 7. การมีสังคมและสัมพันธภาพที่ดี (Social Connection): สร้างความสัมพันธ์เชิงบวกและการมีส่วนร่วมในสังคม

โดยการเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด (Super Aged Society) ได้เร่งให้โซลูชันด้าน Longevity กลายเป็นความต้องการของคนในวงกว้าง ผลักดันให้แนวคิด Self-care ทำให้ประชาชนต้องปรับจากการพึ่งพาระบบ Healthcare เมื่อเจ็บป่วย ไปสู่การดูแลสุขภาพตนเองผ่าน Lifestyle Medicine ซึ่งครอบคลุมการรับประทานอาหาร การนอนหลับ การออกกำลังกาย การพักผ่อน การจัดการความเครียด การลดความเสี่ยงจากมลพิษ ตลอดจนการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคมที่ดี

ขณะเดียวกัน Functional Medicine(เวชศาสตร์เชิงหน้าที่) และ Anti-aging Medicine(เวชศาสตร์ชะลอวัย) ก็เป็นอีกแนวทางที่สามารถนำผลจากห้องปฏิบัติการ งานวิจัย และเครื่องมือทางการแพทย์ มาประยุกต์ใช้เพื่อศึกษาต้นเหตุของความเสื่อมของชีวิต โดยมี Hallmarks of Aging(กลไกสำคัญของความชรา) เป็นกรอบสำคัญในการทำความเข้าใจความชราระดับชีววิทยา และมี Integrative Medicine(เวชศาสตร์บูรณาการ) ที่มุ่งผสานการดูแลวิถีชีวิตกับศาสตร์การแพทย์เชิงป้องกันได้อย่างเป็นระบบ

“การดูแลสุขภาพ เราสามารถครอบคลุมความสมบูรณ์ได้ด้วยตัวเองในทุกมิติ ทั้งร่างกาย จิตใจ จิตวิญญาณ สติปัญญา อารมณ์ การเงิน สิ่งแวดล้อม ชุมชน อาชีพ และความสัมพันธ์ทางสังคม โดยเป้าหมายคือการรักษาคุณภาพชีวิตและความสุขให้ยาวนานที่สุด”

ผศ.ดร.นพ. มาศ กล่าวว่า นอกจากดัชนีชี้วัดสุขภาพภายในร่างกาย เรื่องผิวก็ถูกประเมินในมิติความสวยงามและความอ่อนเยาว์ ปัจจุบันงานวิจัยด้านผิวหนังและความชราทางชีวภาพเปิดโอกาสให้เชื่อมโยงการดูแลผิวกับ Longevity และ Medical Wellness เพราะผิวหนังเป็นอวัยวะที่สัมผัสสภาพแวดล้อมเดียวกันกับเซลล์อื่น ๆ ในร่างกาย จึงอาจเป็นตัวแทนสำคัญในการศึกษาความเสื่อมของเซลล์และสุขภาพโดยรวม

ยกตัวอย่าง งานวิจัยในกลุ่มฝาแฝดที่มีพันธุกรรมเดียวกัน แต่สภาพผิวหน้าอาจแตกต่างกัน 4-7 ปี หรือมากถึง 10 ปี ซึ่งความแตกต่างดังกล่าว ถูกนำไปศึกษาความสัมพันธ์กับการเจ็บป่วยและความเสี่ยงต่อสุขภาพภายใน เปรียบเสมือนภูเขาน้ำแข็งที่มองเห็นเพียงส่วนเหนือผิวน้ำ แต่อาจมีความเสื่อมของเซลล์หัวใจ ปอด ตับ และไตเป็นส่วนที่ซ่อนอยู่ใต้ผิวน้ำ จึงทำให้การดูแลผิวในอนาคตอาจเชื่อมโยงกับการประเมิน Biological Age และการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันมากขึ้น

ยังมีกรอบ V-I-T-A-L Framework (Vitality Framework) หรือ แนวคิดการดูแลสุขภาพและความงามแบบองค์รวมที่เชื่อมโยง “ความงามภายนอก” เข้ากับ “ความเยาว์วัยของเซลล์และอวัยวะภายใน” ที่สามารถช่วยอธิบายทิศทางของธุรกิจสุขภาพและความงามในอนาคตได้ ซึ่งมี 5 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่

• V – Visible Aging as a Biomarker: มองความเปลี่ยนแปลงของผิวหนังเป็นตัวบ่งชี้ความชรา และเริ่มถูกนำมาศึกษาเพื่อประเมิน Biological Age ซึ่งแตกต่างจากอายุตามบัตรประชาชน
• I – Inflammaging: การอักเสบระดับต่ำเรื้อรังเป็นกระบวนการสำคัญที่เกี่ยวข้องกับความเสื่อมของร่างกายและโรคต่าง ๆ
• T – Tracking and Technology: อุปกรณ์ติดตามสุขภาพ เช่น แหวนอัจฉริยะและ Continuous Glucose Monitor (CGM) ช่วยให้ผู้บริโภคติดตามข้อมูลสุขภาพได้ตลอดวัน สามารถนำข้อมูลไปปรับและออกแบบการดูแลให้เหมาะกับแต่ละบุคคล
• A – Aging Society and Access: การขยายบริการ Longevity ให้ประชาชนเข้าถึงได้มากขึ้น ตั้งแต่การปรับพฤติกรรมสุขภาพไปจนถึงคลินิก Anti-aging, Wellness และ Longevity
• L – Advanced Regenerative & Lifestyle Regeneration: การแพทย์ฟื้นฟูขั้นสูงและการฟื้นฟูสุขภาพผ่านวิถีชีวิตเป็นอีกทิศทางสำคัญ โดยประเทศไทยเริ่มพัฒนากรอบกำกับมาตรฐานผลิตภัณฑ์การแพทย์ขั้นสูง (ATMP) เพื่อควบคุมคุณภาพและความปลอดภัย

นอกจากนี้ การใช้ GLP-1 ยังได้รับความสนใจจากผลต่อการควบคุมน้ำหนัก ระดับน้ำตาลในเลือด และความดันโลหิต แต่การลดน้ำหนักต้องคำนึงถึงการรักษามวลกล้ามเนื้อควบคู่กัน ผ่านการรับประทานโปรตีนและการฝึกแรงต้าน (Resistance Training) รวมถึงการดูแลฮอร์โมนในวัยทองตามข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ และการรักษามวลกล้ามเนื้อและกระดูก

ผศ.ดร.นพ. มาศ ระบุว่า ปัจจุบันประเทศไทยเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ โดยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปประมาณ 13.6 ล้านคน หรือ 20% ของประชากรทั้งหมด และคาดว่าจะเพิ่มสัดส่วนเป็น 28% ในปี 2031 เข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอด (Super Aged Society) ความท้าทายไม่ได้จำกัดเพียงจำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้น แต่ยังรวมถึงความพร้อมด้านเศรษฐกิจ ระบบดูแลระยะยาว และจำนวนผู้ดูแลที่มีแนวโน้มลดลงจากอัตราการเกิดที่ต่ำลง

การเตรียมความพร้อมด้านสุขภาพจึงต้องเริ่มตั้งแต่ก่อนเข้าสู่วัยสูงอายุ โดยเฉพาะการป้องกันโรคเรื้อรัง การรักษามวลกล้ามเนื้อและกระดูก และการส่งเสริมความสามารถในการดำรงชีวิตอย่างอิสระ ซึ่งทำให้ตลาด Longevity ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง เชื่อมโยงกับการขับเคลื่อน Health Economy ด้วยหลายปัจจัย ทั้งการเกิดโรค NCDs และกระแส Self-Care, อิทธิพลสื่อโซเชียลและพฤติกรรมผู้บริโภค, ความก้าวหน้าเทคโนโลยีการแพทย์ ตลอดจนการเติบโตของ Medical Tourism

แน่นอนว่า ประเทศไทยมีศักยภาพต่อยอด Medical Tourism สู่ Medical Wellness Hub จากความพร้อมด้านบริการทางการแพทย์ บุคลากร การดูแลผู้ป่วย อาหาร และสิ่งแวดล้อม ทั้งรับผู้ป่วยต่างชาติประมาณ 1.4 ล้านคนต่อปี และนักท่องเที่ยวกลุ่ม Medical Tourism ที่มีค่าใช้จ่ายสูงกว่านักท่องเที่ยวทั่วไปประมาณ 100,000 บาทต่อคน หรือราว 10 เท่า

ดังนั้น การแข่งขันระดับภูมิภาคที่มีความเข้มข้น ประเทศไทยก็สามารถสร้างความแตกต่างผ่านการผสมผสานการแพทย์แผนปัจจุบัน การแพทย์แผนไทย และหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ พร้อมยกระดับมาตรฐานสากลและพัฒนาบุคลากร เพื่อให้ Medical Wellness กลายเป็นจุดแข็งทางเศรษฐกิจที่สร้างมูลค่าเพิ่มให้ประเทศในระยะยาว ขยายตัวไปสู่ระดับนานาชาติได้