แพทย์ รพ.รามคำแหง เจาะลึกเทคโนโลยีรักษาภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะด้วย PFA เป็นอย่างไร?

“โรคหัวใจ” เป็นหนึ่งในกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในประเทศไทย โดยมีปัจจัยเร่งความเสื่อม ทั้งการสูบบุหรี่ เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง และความเครียด ผู้ป่วยบางรายอาจไม่แสดงอาการชัดเจน แต่กลับมีความเสี่ยงต่อภาวะหัวใจล้มเหลว

อุบัติการณ์โรคหัวใจเพิ่มขึ้น ตามการขยายตัวของสังคมผู้สูงอายุ

รศ.นพ.บัญชา ศันสนีย์วิทยกุล แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านอายุรศาสตร์โรคหัวใจและสรีระไฟฟ้าหัวใจ โรงพยาบาลรามคำแหง ให้สัมภาษณ์กับ “ฐานเศรษฐกิจ” ว่า อุบัติการณ์ของโรคหัวใจในประเทศไทยสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง เพราะโรคหัวใจจัดอยู่ในกลุ่มโรค NCDs มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามการก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ โดยมี 2 ปัจจัยหลัก คือ

1.ความเสื่อมตามวัย เมื่อร่างกายผ่านช่วงเวลาการใช้งานมายาวนาน ความเสื่อมของอวัยวะจะแสดงอาการออกมาเป็นโรคต่างๆ รวมถึงโรคหัวใจ

2.เทคโนโลยีทางการแพทย์ที่พัฒนาขึ้น ทั้งการตรวจวินิจฉัยและการรักษา ช่วยให้แพทย์ตรวจพบโรคได้ง่ายขึ้น จึงพบโรคหัวใจได้เพิ่มขึ้น

“ในอดีตผู้ป่วยโรคหัวใจจำนวนหนึ่งจะเสียชีวิตก่อนเข้าถึงการรักษา แต่ปัจจุบันสามารถรักษาได้ทันท่วงที แม้ในภาวะฉุกเฉินหัวใจอาจจะไม่สามารถกลับมาสมบูรณ์ได้เหมือนเดิม เช่น ผู้ป่วยที่เกิดภาวะหลอดเลือดหัวใจอุดตัน ภาวะหัวใจล้มเหลวจากกำลังการบีบตัวของหัวใจที่ลดลง หรือภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการรักษาต่อเนื่อง”

ทั้งนี้ หากพิจารณาตามเพศและอายุ ส่วนใหญ่จะเกิดโรคหัวใจในผู้สูงอายุ 55–60 ปีขึ้นไป แต่ควรพิจารณาจากหลายปัจจัยร่วมด้วย เพราะแต่ละบุคคลจะมีความเสี่ยงต่างกัน อาจสัมพันธ์กับพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน หรือ พันธุกรรมร่วมด้วย หลายคนอาจป่วยตั้งแต่อายุน้อย

4 กลุ่มโรคหัวใจที่พบมากที่สุดในปัจจุบัน

รศ.นพ.บัญชา กล่าวว่า ปัจจุบันโรคหัวใจที่พบได้บ่อยแบ่งออกเป็น 4 กลุ่มใหญ่ตามลำดับ ได้แก่

1.      โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ

2.      โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ

3.      โรคกล้ามเนื้อหัวใจ

4.      โรคลิ้นหัวใจผิดปกติ

ทั้ง 4 กลุ่มมีลักษณะและแนวทางรักษาแตกต่างกัน การประเมินอาการและตรวจวินิจฉัยก็มีความสำคัญ ต่อการเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

เจาะลึก “โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ” กับ 8 ปัจจัยเสี่ยง 5 ปัจัยที่ควรหลีกเลี่ยง

โดยโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ พบได้มากที่สุดจากทุกอาการของโรคหัวใจ มี

3 ปัจจัยที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ ดังนี้

1. อายุ

ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นตามอายุ เกณฑ์ที่สามารถยกตัวอย่างได้คือ ผู้ชายอายุมากกว่า 45 ปี และผู้หญิงอายุมากกว่า 55 ปี ซึ่งเป็นช่วงอายุที่ควรให้ความสำคัญกับการประเมินความเสี่ยง

2. พันธุกรรมและประวัติครอบครัว

หากสมาชิกครอบครัวสายตรงเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ ความเสี่ยงอาจสูงขึ้น ยกตัวอย่างบางครอบครัวที่มีพี่น้อง 9 คน มีถึง 7 คน ที่ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจตีบจนต้องทำบอลลูน

3. เพศ

เพศชายมีความเสี่ยงสูงกว่าเพศหญิงในบางช่วงอายุ โดยเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางชีววิทยาและฮอร์โมนเพศ แต่เมื่อผู้หญิงเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน ความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดจะเพิ่มขึ้น เนื่องจากระดับฮอร์โมนที่เคยมีส่วนช่วยปกป้องหลอดเลือดลดลง 

สำหรับ 5 ปัจจัยที่ควบคุมที่สามารถปรับเปลี่ยนและหลีกเลี่ยงได้ ดังนี้

1. การสูบบุหรี่

ยิ่งสูบมากและสูบเป็นเวลานาน หลอดเลือดยิ่งมีความเสี่ยงต่อความเสียหายเพิ่มขึ้น การเลิกสูบบุหรี่จึงเป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญ

2. โรคเบาหวาน

ระดับน้ำตาลในเลือดสูงเรื้อรังส่งผลเสียต่อผนังหลอดเลือด และเพิ่มโอกาสเกิดคราบไขมันสะสมในหลอดเลือด จนอาจนำไปสู่ภาวะหลอดเลือดตีบหรืออุดตัน

3. ความดันโลหิตสูง

ความดันโลหิตสูงมักถูกเรียกว่า “เพชฌฆาตเงียบ” เพราะผู้ป่วยจำนวนมากไม่มีอาการเตือนชัดเจน หากไม่ตรวจวัดความดันโลหิตอาจไม่ทราบว่าตนเองมีความผิดปกติ

4. ไขมันในเลือดสูง

ไขมันชนิดไม่ดีในกระแสเลือด สามารถสะสมตามผนังหลอดเลือด จนเกิดเป็นคราบไขมันและทำให้หลอดเลือดตีบลง หากคราบไขมันแตก อาจกระตุ้นให้เกิดลิ่มเลือดและอุดตันหลอดเลือดอย่างเฉียบพลัน

5. ความเครียด

ความเครียดสะสมส่งผลต่อการทำงานของระบบประสาทและฮอร์โมน รวมถึงการเต้นของหัวใจและการหดตัวของหลอดเลือด เป็นอีกปัจจัยที่ควรจัดการควบคู่กับการดูแลสุขภาพด้านอื่นๆ

เตือนสัญญาณของ “โรคหัวใจ” สัมพันธ์กับอาการแน่นหน้าอก

รศ.นพ.บัญชา กล่าวว่า อาการแน่นหน้าอกอาจมีสาเหตุจาก “ภาวะหัวใจขาดเลือด” มักมีลักษณะหนักหรือบีบรัด คล้ายมีของหนักมาทับบริเวณกลางหน้าอก หรือแน่นเป็นบริเวณกว้าง มากกว่าจะอาการเจ็บแหลมๆ หรือเจ็บจี๊ดเฉพาะจุด ในบางกรณีอาการอาจร้าวไปยังกรามทั้งสองข้างหรือแขนซ้าย และอาจเกิดร่วมกับอาการเหนื่อยง่าย โดยเฉพาะเมื่อออกแรงเดินหรือทำกิจกรรมที่ต้องใช้กำลัง หากแน่นหน้าอกเพิ่มขึ้นขณะออกแรง ควรให้ความสำคัญและเข้ารับการประเมินจากแพทย์ทันที

“การแน่นหน้าอกจากโรคหัวใจ สัมพันธ์กับการออกแรงและมีอาการเหนื่อยร่วมด้วย แต่บางครั้งอาการอาจคล้ายโรคอื่นๆ เช่น กรดไหลย้อนหรือโรคกระเพาะอาหาร ซึ่งโรคเหล่านี้อาจทำให้แน่นบริเวณลิ้นปี่และรู้สึกแสบร้อนร้าวขึ้นมาตามหลอดอาหาร ยังมีอาการเจ็บบริเวณกระบังลมหรือสีข้างขณะออกกำลังกาย ในผู้ที่ไม่ค่อยได้ออกกำลังกาย อาจเกิดจากการทำงานของกล้ามเนื้อและโครงสร้างบริเวณลำตัว ดังนั้น จึงไม่ควรวินิจฉัยจากอาการเพียงอย่างเดียว”

ใจสั่น ใจหวิว หน้ามืด สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม

นอกจากนี้ หากมีอาการ ใจสั่น ใจหวิว หน้ามืด วูบ หรือรู้สึกคล้ายจะเป็นลม โดยเฉพาะผู้สูงอายุและผู้ป่วยเบาหวานที่การรับความรู้สึกเปลี่ยนแปลงไป อาจเป็นอาการเตือนของ “โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ” ได้ และมักไม่แสดงอาการเจ็บแน่นหน้าอกอย่างชัดเจน แต่กลับมีอาการเหนื่อยหอบหรือพบความผิดปกติของจังหวะหัวใจจากการตรวจ

และในผู้ป่วยที่มีอาการไม่ชัดเจนหรือเป็นภาวะที่ตรวจพบโดยบังเอิญ หนึ่งในภาวะที่ต้องระวังคือ “หัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว” หรือ Atrial Fibrillation (AF) ซึ่งการตรวจประเมินจังหวะหัวใจมีความสำคัญมาก โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงหรือมีอาการผิดปกติที่เกิดขึ้นซ้ำๆ

ระวัง AF โรคหัวใจที่เพิ่มความเสี่ยงอัมพาต

รศ.นพ.บัญชา กล่าวว่า ภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว หรือ AF เป็นโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะที่พบได้บ่อยทั้งในประเทศไทยและทั่วโลก เกิดจากความผิดปกติของระบบไฟฟ้าหัวใจ ทำให้หัวใจห้องบนเต้นเร็วและไม่เป็นจังหวะ โดยหัวใจห้องบนอาจมีอัตราการกระตุ้นไฟฟ้าสูง 350 ครั้งต่อนาที ขณะที่หัวใจห้องล่างอาจเต้นเร็วตามไปประมาณ 100–200 ครั้งต่อนาที ภาวะนี้อาจทำให้เกิดความเสี่ยง 3 กรณี ดังนี้

1. เพิ่มความเสี่ยงทำให้หัวใจล้มเหลว

การที่หัวใจเต้นเร็วต่อเนื่องอาจทำให้หัวใจทำงานหนักขึ้น และส่งผลต่อประสิทธิภาพการสูบฉีดเลือด เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะหัวใจล้มเหลว

2. เพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง

เมื่อหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว การไหลเวียนของเลือดภายในหัวใจอาจไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ ทำให้เกิดลิ่มเลือดได้ หากลิ่มเลือดหลุดออกจากหัวใจและเดินทางไปอุดตันหลอดเลือดสมอง อาจทำให้เกิดโรคหลอดเลือดสมองหรืออัมพาตได้

3. เพิ่มอัตราการเสียชีวิตเป็น 2 เท่า

ผู้ป่วย AF มีอัตราการเสียชีวิตเพิ่มขึ้น 2 เท่าเมื่อเทียบกับกลุ่มโรคหัวใจที่ไม่มีภาวะดังกล่าว

แนวทางรักษา “โรคหัวใจ” มีหลายขั้นตอน 

ในเบื้องต้นสามารถตรวจชีพจรได้ด้วยตนเอง โดยคลำบริเวณข้อมือด้านใต้โคนนิ้วหัวแม่มือ ให้สังเกตทั้งความสม่ำเสมอของจังหวะและความแรงของชีพจร สำหรับผู้ที่ใช้เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว (Pulse Oximeter) อาจสังเกตเห็นตัวเลขอัตราชีพจรเปลี่ยนแปลง รวมถึงคลื่นกราฟที่มีรูปแบบเปลี่ยนไป แต่ความผิดปกติจากอุปกรณ์ดังกล่าวไม่สามารถใช้ยืนยันได้ 100% จำเป็นต้องตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจตามความเหมาะสม

นอกจากนี้ ยังมี Smart Watch และ AI ที่สามารถช่วยคัดกรองได้ แต่ไม่ควรใช้แทนการวินิจฉัยของแพทย์ โดยSmart Watch มีประโยชน์ต่อการติดตามอัตราการเต้นของหัวใจ และอุปกรณ์บางรุ่นสามารถบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG) ได้ เมื่อผู้ป่วยเกิดอาการใจสั่นหรือหน้ามืด การบันทึกข้อมูลในช่วงที่มีอาการและนำไฟล์ให้แพทย์ตรวจอาจช่วยเพิ่มข้อมูลประกอบการวินิจฉัย โดยข้อจำกัดของระบบ AI ไม่ควรใช้ผลวิเคราะห์อัตโนมัติแทนการวินิจฉัยจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพราะข้อมูลจากอุปกรณ์อาจไม่ครบถ้วนหรือมีความคลาดเคลื่อนได้

ส่วนการเข้าพบแพทย์เริ่มแรกแพทย์จะประเมินความเสี่ยงด้วยการตรวจอย่างละเอียด หากเข้าเกณฑ์โรคที่กำหนดอาจต้องรักษาตามลำดับ 

ยกที่ 1 ใช้ยาควบคุมจังหวะหรืออัตราการเต้นหัวใจ

การใช้ยามีเป้าหมายเพื่อควบคุมจังหวะการเต้นของหัวใจ หรือชะลออัตราการเต้นให้อยู่ในระดับที่เหมาะสม แพทย์จะเลือกแนวทางตามอาการ ภาวะสุขภาพ และความเสี่ยงของผู้ป่วยแต่ละราย

ยกที่ 2 Cardioversion รีเซ็ตจังหวะหัวใจ

การทำ Cardioversion เป็นวิธีที่ใช้พลังงานไฟฟ้ากระตุ้นหัวใจให้กลับมาเต้นเป็นจังหวะปกติ โดยผู้ป่วยจะได้รับยาระงับความรู้สึกตามความเหมาะสมระหว่างทำหัตถการ

ยกที่ 3 Catheter Ablation จี้ทำลายจุดกำเนิดไฟฟ้าผิดปกติ

การจี้ไฟฟ้าหัวใจผ่านสายสวน หรือ Catheter Ablation เป็นอีกทางเลือกสำหรับผู้ป่วยที่เหมาะสม โดยแพทย์จะสอดสายสวนผ่านหลอดเลือดดำบริเวณขาหนีบ นำเข้าไปยังหัวใจห้องบน เพื่อจี้ทำลายเนื้อเยื่อบริเวณที่ก่อให้เกิดสัญญาณไฟฟ้าผิดปกติ

รศ.นพ.บัญชา กล่าวว่า การรักษาด้วยวิธีจี้ด้วยไฟฟ้า มีโอกาสประสบผลสำเร็จประมาณ 80% แต่ไม่สามารถรับประกันผลได้ 100% เนื่องจากผู้ป่วยบางรายอาจมีจุดกำเนิดกระแสไฟฟ้าผิดปกติหลายตำแหน่ง และอาจจำเป็นต้องทำหัตถการซ้ำ โดยความเสี่ยงรวมอยู่ที่ประมาณ 3% 

ยกตัวอย่าง ความเสี่ยงต่อการเกิดอัมพฤกษ์ระหว่างทำประมาณ 1% และความเสี่ยงหัวใจทะลุ จากแรงกดของสายสวนจนเลือดออกในถุงหุ้มหัวใจ แม้ปัจจุบันจะมีระบบเซนเซอร์วัดแรงกดแบบเรียลไทม์ (Real-time) ช่วยให้แพทย์ควบคุมแรงกดและเพิ่มความปลอดภัยในการทำหัตถการได้ก็ตาม ซึ่งจะใช้พลังงานแตกต่างกัน 3 รูปแบบ คือ

1. พลังงานความร้อน Radiofrequency

ใช้พลังงานความร้อนเพื่อทำลายเนื้อเยื่อบริเวณที่ก่อให้เกิดสัญญาณไฟฟ้าผิดปกติ อุณหภูมิประมาณ 40–50 องศาเซลเซียส และอาจต้องจี้เป็นจุดๆ จำนวน 100–200 จุด

2. พลังงานความเย็น Cryoablation

เป็นเทคนิคใช้ความเย็นอุณหภูมิประมาณ -40 ถึง -50 องศาเซลเซียส เพื่อทำลายเนื้อเยื่อ โดยรูปแบบบอลลูนเย็นสามารถทำให้เนื้อเยื่อบริเวณเป้าหมายเกิดการแช่แข็งเป็นวงกว้างได้ในคราวเดียว

3. นวัตกรรม Pulsed Field Ablation (PFA)

เป็นเทคโนโลยีจี้ไฟฟ้าหัวใจที่ใช้พลังงานสนามไฟฟ้าแบบพัลส์ เพื่อทำลายเซลล์เป้าหมายโดยอาศัยความแตกต่างด้านความไวของเซลล์แต่ละชนิด ช่วยลดความเสี่ยงต่ออวัยวะข้างเคียง เช่น หลอดอาหารและเส้นประสาท เมื่อเทียบกับข้อจำกัดบางประการของพลังงานความร้อนและความเย็น

เพราะทั้งพลังงานความร้อนและความเย็นมีความเสี่ยงต่อเนื้อเยื่อข้างเคียง หากเกิดความเสียหายรุนแรงอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อน เช่น การเกิดทางเชื่อมระหว่างหัวใจและหลอดอาหาร เป็นภาวะร้ายแรงที่ต้องให้ความสำคัญ

6 วิธีดูแลหัวใจ ลดปัจจัยเสี่ยง “โรคหัวใจ” จากพฤติกรรมประจำวัน

รศ.นพ.บัญชา กล่าวว่า แนวทางดูแลสุขภาพหัวใจแนะนำ 6 ประการ โดยเน้นการลดปัจจัยเสี่ยงที่สามารถปรับเปลี่ยนได้ และดูแลสุขภาพกายควบคู่กับสุขภาพจิต ดังนี้

1. เลิกสูบบุหรี่

การเลิกสูบบุหรี่เป็นมาตรการสำคัญในการลดความเสี่ยงโรคหัวใจ เนื่องจากสารในบุหรี่ส่งผลเสียต่อหลอดเลือดและระบบหัวใจและหลอดเลือด

2. ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์สุขภาพดี

การดูแลน้ำหนักและดัชนีมวลกาย (BMI) ไม่ควรปล่อยให้ BMI เกิน เนื่องจากโรคอ้วนสัมพันธ์กับภาวะดื้ออินซูลิน และเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรัง

3. เพิ่มกิจกรรมทางกายและออกกำลังกายอย่างเหมาะสม

แนะนำให้เพิ่มการเดินในชีวิตประจำวัน อย่างน้อย 3,000–10,000 ก้าวต่อวัน จะเป็นผลดีต่อสุขภาพ ส่วนหลักการออกกำลังกาย จะแบ่งเป็น 3 ปัจจัย ได้แก่

• บ่อยพอ: ออกกำลังกายอย่างน้อย 3 ครั้งต่อสัปดาห์ และรวมให้ได้ประมาณ 150 นาทีต่อสัปดาห์ โดยกระจายการออกกำลังกายในแต่ละวัน
• หนักพอ: ออกกำลังกายจนหัวใจเต้นเร็วขึ้นในระดับเหมาะสม โดยระบุโซน 2–3 ซึ่งคำนวณจาก 220 ลบด้วยอายุ
• นานพอ: รักษาระดับกิจกรรมต่อเนื่องประมาณ 30 นาทีต่อครั้ง ตามระดับความสามารถของร่างกาย

โดยความหนักของการออกกำลังกายควรปรับตามอายุ โรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และสมรรถภาพร่างกาย สูตรคำนวณอัตราการเต้นหัวใจสูงสุดเป็นเพียงค่าประมาณ ผู้ที่มีโรคหัวใจหรือมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มโปรแกรมออกกำลังกาย

4. เลือกอาหารสุขภาพ ยึดหลักไม่หวาน ไม่เค็ม ไม่มัน

การเลือกรับประทานอาหารควรลดหวาน เค็ม และมัน พร้อมจัดสัดส่วนอาหารให้เหมาะสม แนวทางคือแบ่งอาหาร 1 จานเป็นคาร์โบไฮเดรตหรือแป้ง 1 ส่วน ผัก 2 ส่วน และเนื้อสัตว์คุณภาพดี 1 ส่วน โดยมีแหล่งโปรตีนที่แนะนำ ได้แก่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน เช่น ไก่และปลา พร้อมลดอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูงและเนื้อสัตว์ที่มีไขมันแทรกมาก

ส่วนไข่ไก่ก็เป็นแหล่งโปรตีนคุณภาพดี สามารถรับประทานตามความเหมาะสมของร่างกายแต่ละคนได้ แต่ควรติดตามระดับไขมันในเลือดเป็นระยะ พิจารณาร่วมกับระดับไขมัน โรคร่วม และรูปแบบอาหารโดยรวม

5. จำกัดแอลกอฮอล์

การไม่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นทางเลือกที่ดีที่สุด และไม่ควรเริ่มดื่มหากต้องการให้หัวใจมีสุขภาพดี ส่วนผู้ที่ดื่มอยู่แล้วแนะนำให้จำกัดปริมาณไม่เกิน 2 หน่วยมาตรฐานต่อวันสำหรับผู้ชาย และไม่เกิน 1 หน่วยมาตรฐานต่อวันสำหรับผู้หญิง

6. จัดการความเครียดและนอนหลับให้เพียงพอ

การนอนหลับพักผ่อนอย่างเพียงพอเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพหัวใจ โดยอุปกรณ์ติดตามสุขภาพสามารถใช้ช่วยสังเกตระยะเวลานอนและกิจกรรมระหว่างวันได้ แต่ข้อมูลจากอุปกรณ์ควรใช้ประกอบการประเมิน ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัยความผิดปกติทั้งหมด

ขณะที่การจัดการความเครียดก็มีความสำคัญ เพราะความเครียดอาจกระตุ้นการตอบสนองของระบบประสาทและฮอร์โมน ทำให้หัวใจเต้นเร็วและหลอดเลือดหดตัว รวมถึงส่งผลต่อสุขภาพจิต ความสัมพันธ์ในครอบครัว และการใช้ชีวิตในสังคม

ทั้งหมดนี้ คือหลักการออกกำลังกายให้หัวใจแข็งแรง การมีสุขภาพหัวใจที่แข็งแรงต้องควบคู่กับจิตใจที่แข็งแรง เพราะท้ายที่สุด การลดความเสี่ยงโรคหัวใจต้องอาศัยทั้งการปรับพฤติกรรม การตรวจสุขภาพตามความเหมาะสม และการเข้าถึงการรักษาอย่างทันท่วงที โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงหรือมีอาการเตือนผิดปกติ และการตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะแรก ได้รับการดูแลที่เหมาะสม จะช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้