thansettakij
thansettakij
กติกาโลกเขย่าเกษตรไทย กูรูเตือนรับมือ ART-NTBs เร่งยกระดับสู่ ‘เกษตรอนาคต’

กติกาโลกเขย่าเกษตรไทย กูรูเตือนรับมือ ART-NTBs เร่งยกระดับสู่ ‘เกษตรอนาคต’

19 พ.ย. 69 | 10:32 น.
อัปเดตล่าสุด :19 พ.ย. 69 | 10:32 น.

กติกาโลกใหม่เขย่าเกษตรไทย ส่งสัญญาณรับมือ ART-NTBs-EUDR หวั่นกระทบเกษตรกร เร่งยกระดับมาตรฐาน-นวัตกรรม ด้านเอกชนชู AI ลดต้นทุน แนะไทยรักษาสมดุล “ขี่อินทรี-มังกร” เปิดเกมค้าสหรัฐฯ-จีน

KEY

POINTS

  • ภาคเกษตรไทยเผชิญความท้าทายจากกติกาการค้าโลกใหม่ เช่น ข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART), มาตรการกีดกันที่ไม่ใช่ภาษี (NTBs) และกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อม (EUDR) ซึ่งเพิ่มต้นทุนและสร้างแรงกดดันต่อผู้ส่งออก
  • ผู้เชี่ยวชาญแนะให้เร่งยกระดับสู่ “เกษตรอนาคต” โดยนำนวัตกรรมและเทคโนโลยีเกษตรแม่นยำ เช่น AI มาใช้เพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าและลดต้นทุนการผลิต
  • เป้าหมายสำคัญคือการเปลี่ยนผ่านจาก “เกษตรโชคชะตา” ที่พึ่งพาดินฟ้าอากาศ ไปสู่ “เกษตรอุตสา

เวที THAILAND AGRI FUTURE 2027 THE BIG RESET : FROM AGRICULTURE TO FUTURE INDUSTRY “พลิกเกษตรไทย สู่อุตสาหกรรมอนาคต” ซึ่งจัดโดยโพสต์ทูเดย์ ในเครือเนชั่น ในหัวข้อ “GLOBAL CHANGES กติกาโลกใหม่” สะท้อนโจทย์ใหญ่ภาคเกษตรไทยท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของกติกาการค้าโลก โดยเฉพาะกรอบข้อตกลงการค้าต่างตอบแทน(ART) ระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกา มาตรการกีดกันทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี หรือ NTBs และกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อมอย่าง EUDR ที่กำลังเพิ่มต้นทุนและเงื่อนไขให้ผู้ส่งออกไทย

พร้อมกันนี้ ภาครัฐและเอกชนเห็นตรงกันว่า การตั้งรับเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ แต่ต้องเร่งยกระดับมาตรฐาน เพิ่มมูลค่าสินค้าด้วยนวัตกรรม และนำ AI กับเทคโนโลยีเกษตรแม่นยำเข้ามาลดต้นทุน เพื่อเปลี่ยนจาก “เกษตรโชคชะตา” ไปสู่ “เกษตรอุตสาหกรรม” และสร้างความสามารถในการแข่งขันระยะยาว

ART ยังไม่จบขั้นตอน ไทยย้ำคุมเข้มมาตรฐานนำเข้า

นางสาววัลล์ธิดา รามสูต ผู้อำนวยการสถาบันส่งเสริมสินค้าเกษตรนวัตกรรม กรมการค้าต่างประเทศ กล่าวว่า การเจรจาการค้าระหว่างสหรัฐฯ กับไทยในขณะนี้ยังอยู่ในระดับขั้นต้น เป็นเพียงการบรรลุข้อตกลงในสาระสำคัญและกรอบกว้าง ๆ เท่านั้น โดยรายละเอียดเชิงลึกยังต้องผ่านขั้นตอนทางกฎหมายอีกหลายขั้นตอน ทั้งการนำเสนอคณะรัฐมนตรี (ครม.) การทำประชาพิจารณ์รับฟังความคิดเห็น และการพิจารณาของรัฐสภา

นางสาววัลล์ธิดา รามสูต ผู้อำนวยการสถาบันส่งเสริมสินค้าเกษตรนวัตกรรม กรมการค้าต่างประเทศ

ดังนั้น กรมการค้าต่างประเทศจึงติดตามกระบวนการเจรจาอย่างใกล้ชิด และพร้อมทำงานเพื่อปกป้องและรักษาผลประโยชน์สูงสุดของเกษตรกรและประเทศ

 

ขณะที่ นางสาวไปรยา เศวตจินดา ผู้อำนวยการสำนักการเกษตรต่างประเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ระบุว่า แม้ขณะนี้ความตกลง ART ยังไม่มีบัญชีรายการสินค้าเฉพาะเจาะจงที่ไทยจะนำเข้าจากสหรัฐฯ แต่คาดว่าจะอยู่ในกลุ่มเนื้อสัตว์และสินค้าปศุสัตว์
นางสาวไปรยา เศวตจินดา ผู้อำนวยการสำนักการเกษตรต่างประเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

จุดยืนของกระทรวงเกษตรฯ คือ การนำเข้าสินค้าเกษตรต้องไม่ส่งผลกระทบต่อเกษตรกรไทย และต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบภายในประเทศอย่างเคร่งครัด ทั้งมาตรการสุขอนามัยพืชและสัตว์ (SPS) การควบคุมสารตกค้าง การป้องกันโรคระบาด ตลอดจนหลักการทางวิทยาศาสตร์และมาตรฐานปศุสัตว์ระหว่างประเทศ ก่อนที่รายละเอียดของข้อตกลงจะเข้าสู่กระบวนการอนุมัติตามกฎหมาย

ด้าน นายสรรเสริญ สมัยสุต กรรมการผู้จัดการและผู้บริหารแบรนด์ AXONS มองว่า สหรัฐฯ เป็นหนึ่งในคู่ค้ารายใหญ่ของไทย การเปิดประตูการค้าหรือวางกรอบกว้าง ๆ จึงสะท้อน Mindset ในการขยายโอกาสร่วมกัน แต่หัวใจสำคัญไม่ได้อยู่ที่การเปิดประตู หากอยู่ที่เงื่อนไขในการเจรจาแลกเปลี่ยน หรือ Trade-off ซึ่งหากภาครัฐและเอกชนทำงานร่วมกันอย่างรู้ลึกรู้จริงและต่อรองเงื่อนไขได้ดี ไทยจะสามารถ “ขี่อินทรีย์” หรือสหรัฐฯ และ “ขี่มังกร” หรือจีน เติบโตไปพร้อมกันได้

กติกาโลกเขย่าเกษตรไทย กูรูเตือนรับมือ ART-NTBs เร่งยกระดับสู่ ‘เกษตรอนาคต’

นายสรรเสริญย้ำว่า ไทยไม่ควรยึดติดกับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่ควรค้าขายกับทั่วโลกเพื่อสร้างประโยชน์ร่วมกัน โดยเฉพาะด้านเทคโนโลยีที่ไทยสามารถเลือกเทคโนโลยีที่ดีที่สุดจากทั้งสหรัฐฯ และจีนได้ หากวางตัวได้เหมาะสม ไทยก็สามารถ “ขี่คู่ไปได้ทั้งอินทรีย์และมังกร”

โลกเปลี่ยนสู่ Friend-shoring ดัน NTBs เป็นกำแพงใหม่

นางสาววัลล์ธิดากล่าวต่อว่า การค้าโลกกำลังเปลี่ยนจาก Globalization ไปสู่ยุค “Friend-shoring” ที่ให้ความสำคัญกับการเชื่อมโยงกับพันธมิตรที่ไว้ใจได้ โดยเน้นคุณภาพและความน่าเชื่อถือมากกว่าการแข่งขันด้วยต้นทุนต่ำที่สุด ข้อมูลจาก UNCTAD ระบุว่า 2 ใน 3 ของมูลค่าการค้าโลกต้องเผชิญมาตรการ NTBs ทั้งมาตรการ SPS อุปสรรคทางเทคนิค หรือ TBT รวมถึงมาตรการสิ่งแวดล้อมของสหภาพยุโรป เช่น EUDR และ PPWR ซึ่งเพิ่มต้นทุนให้ผู้ประกอบการ

อย่างไรก็ตาม มาตรฐานไม่ควรถูกมองเป็นเพียงกำแพง แต่สามารถเป็น “ตัวเร่ง” ให้ผู้ประกอบการที่มีความพร้อมเร่งสร้างมูลค่าเพิ่มและก้าวข้ามคู่แข่ง กรมการค้าต่างประเทศจึงปรับบทบาทจาก Controller และ Regulator สู่ “Trade Integrator” เพื่อช่วย SME ไทยข้ามกำแพง NTBs

แนวทางสำคัญมี 3 ด้าน ได้แก่ การสร้างความรู้และความเข้าใจผ่านสื่อและสัมมนา การยกระดับมาตรฐานตั้งแต่ต้นทางร่วมกับพันธมิตร เช่น สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (สวก.) และการสร้างแต้มต่อทางการค้าผ่านเวทีประกวดสินค้าเกษตรนวัตกรรม เพื่อสร้างความน่าเชื่อถือและเพิ่มโอกาสส่งออก

กติกาโลกเขย่าเกษตรไทย กูรูเตือนรับมือ ART-NTBs เร่งยกระดับสู่ ‘เกษตรอนาคต’

EUDR กระทบ 2 ล้านเกษตรกร เร่งทำ Single Window

นางสาวไปรยากล่าวว่า อีกหนึ่งโจทย์ใหญ่คือ EUDR ซึ่งคาดว่าจะส่งผลกระทบต่อเกษตรกรไทยเกือบ 2 ล้านราย กระทรวงเกษตรฯ จึงเป็นหลักในการจัดตั้งคณะกรรมการนโยบายแห่งชาติ โดยมีรองนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน พร้อมพัฒนาแพลตฟอร์ม “NW” หรือ National EUDR Single Window เป็น One-Stop Service สำหรับรวบรวมข้อมูลพิกัดแปลงปลูก (Geo-location) กฎหมายที่เกี่ยวข้อง และระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability)

แพลตฟอร์มดังกล่าวเปิดใช้งานแล้ว โดยเน้นสินค้า “ยางพารา” เป็นหลัก เพื่อส่งต่อข้อมูลยืนยันความถูกต้องไปยังสหภาพยุโรป โดยปัจจุบันการส่งออกยางพาราของไทยไปยุโรปยังไม่พบปัญหาสินค้าถูกตีกลับ

นอกจากการรับมือกติกาใหม่แล้ว กระทรวงเกษตรฯ ยังเร่งพัฒนางานวิจัยร่วมกับ สวพส. สวก. และมหาวิทยาลัย รวมถึงความร่วมมือกับองค์การระหว่างประเทศ เช่น FAO และ WHO ตลอดจนความร่วมมือทวิภาคี โดยไทย-เยอรมนีมีความร่วมมือด้าน Laser Land Leveling ในการปรับระดับพื้นที่ดินด้วยเลเซอร์ ช่วยให้ดินสม่ำเสมอ กักเก็บน้ำและความชื้นได้ทั่วถึง ลดการใช้น้ำ ปุ๋ย และสารเคมี พร้อมผลักดันมาตรฐานเกษตรไทยสู่ระดับอาเซียนและสากล เช่น ค่า MRLs เพื่อสร้างการยอมรับในตลาดโลก

AI พลิกเกษตรโชคชะตา สู่เกษตรแม่นยำลดต้นทุน

ขณะที่นายสรรเสริญมองว่า เทคโนโลยีกำลัง Disrupt ทุกวงการ ทำให้ภาคเกษตรไทยต้องเปลี่ยนผ่านจาก “เกษตรโชคชะตา” ไปสู่ “เกษตรอุตสาหกรรม” และ “เกษตรแม่นยำ” โดยปัจจุบันต้นทุนแรงงานเพิ่มขึ้นทุกปี ขณะที่ต้นทุนเทคโนโลยีลดลงเท่าตัวในทุก ๆ 2 ปี จนเกิดจุดตัดที่การใช้เทคโนโลยีและ AI มีต้นทุนต่ำกว่าการใช้แรงงานมนุษย์

Robotics และ AI จึงมีบทบาทในการทำงานซ้ำซาก งานกลางแจ้ง และงานโรงงาน ช่วยลดความผิดพลาดและเปลี่ยนบทบาทเกษตรกรไปสู่งานที่ใช้ทักษะและความคิดมากขึ้น เป้าหมายสำคัญคือทำให้รายได้เฉลี่ยภาคเกษตรสูงขึ้นเพื่อดึงดูดคนรุ่นใหม่ และป้องกันการไหลออกของคนเก่งไปสู่อุตสาหกรรมอื่น

“เกณฑ์การแข่งขันทศวรรษใหม่คือต้นทุน” สรรเสริญระบุ พร้อมชี้ว่าเทคโนโลยีช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนได้อย่างมีนัยสำคัญ แต่การใช้เทคโนโลยีจำเป็นต้องมี Scale หรือยิ่งใช้มากยิ่งถูก จึงต้องเกิดจากการบูรณาการระหว่างภาครัฐและเอกชน

ปลดล็อกนวัตกรรม ดันไทยสู่ฐานผลิตเกษตรโลก

นางสาววัลล์ธิดากล่าวว่า โจทย์สำคัญของไทยคือการเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตรให้ตรงกับความต้องการของตลาดโลก โดยข้อมูล สนค. ระบุว่า มูลค่าการส่งออกสินค้าเกษตรและอุตสาหกรรมเกษตรปีที่ผ่านมาอยู่ที่ 1.7 ล้านล้านบาท แต่สินค้าเกษตรวัตถุดิบขั้นต้นหดตัว 4.1% ขณะที่สินค้าเกษตรแปรรูปและสินค้านวัตกรรมขยายตัว 4.1%

ตัวอย่างชัดเจนคือข้าวสารบรรจุถุงที่มีราคาประมาณ 25 บาทต่อกิโลกรัม หากแปรรูปเป็นแป้งข้าวเจ้าราคาเพิ่มเป็น 35 บาทต่อกิโลกรัม และหากต่อยอดด้วยนวัตกรรมเป็น “ชีสจากข้าว” สามารถเพิ่มมูลค่าได้ถึง 1,600 บาทต่อกิโลกรัม สะท้อนว่าการแข่งขันในอนาคตไม่ได้อยู่ที่การขายวัตถุดิบ แต่ต้องใช้วิจัยและนวัตกรรมสร้างมูลค่าเพิ่ม

กรมการค้าต่างประเทศจึงขับเคลื่อนผ่าน Research Matching จับคู่นักวิจัยกับผู้ประกอบการให้ตอบโจทย์ตลาด ปลดล็อกการ Scale Up ผ่าน Pilot Plant และเตรียมมาตรฐานล่วงหน้าก่อนรับคำสั่งซื้อ เพื่อให้ผู้ประกอบการพร้อมเข้าสู่ตลาดโลก

ด้านนายสรรเสริญเสนอว่า การทำให้เกษตรกรรายย่อยเข้าถึงเทคโนโลยีต้องแก้ 2 อุปสรรค คือ Digital Literacy และต้นทุนเทคโนโลยี โดยภาคเอกชนที่มี Scale และเทคโนโลยีพร้อมสามารถนำแนวคิด Shared Economy หรือ Shared Infrastructure มาแบ่งปันโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลให้ภาคเอกชน พันธมิตร และภาครัฐนำไปใช้ต่อได้

หัวใจสำคัญคือการนำองค์ความรู้ของคนเก่งมาถอดเป็นกระบวนการและพัฒนาเป็นระบบหรือแอปพลิเคชันภาษาไทยที่ใช้งานง่าย พร้อมเชื่อมข้อมูลการตลาดของเอกชนเข้ากับข้อมูลการผลิตของภาครัฐ เพื่อให้เกษตรกรรู้ว่าควรผลิตอะไรและผลิตแล้วขายได้ โดยยึดหลัก “คุณภาพนำการตลาด และการตลาดนำการผลิต”

สำหรับทิศทางระยะยาว นางสาวไปรยาระบุว่า กระทรวงเกษตรฯ จะมุ่งพัฒนาทรัพยากรบุคคลและเกษตรกร ทั้งองค์ความรู้ เครื่องมือ งบประมาณ และแหล่งทุนจากพันธมิตรในและต่างประเทศ โดยย้ำว่าจะ “ไม่ทิ้งเกษตรกรรายใดไว้ข้างหลัง”

ขณะที่นางสาววัลล์ธิดาชูแนวทาง “Co-creation” นำวัตถุดิบเกษตรชั้นเลิศของไทย เช่น ทุเรียน ข้าวหอมมะลิ และสมุนไพรไทย มาผสานกับเทคโนโลยีต่างชาติ ตั้งโรงงานผลิตในไทย สร้างแบรนด์ร่วมกัน และส่งออกไปทั่วโลก ซึ่งจะเป็นอีกแนวทางในการพลิกจากฐานเกษตรไปสู่ฐานอุตสาหกรรมอนาคตอย่างยั่งยืน