ชาวนาระทม ‘น้ำมันแพง-ปุ๋ยพุ่ง- ข้าวเปลือกราคาถูก’ ขาดทุนตั้งแต่หว่าน

วิกฤตต้นทุนการผลิตภาคเกษตรกำลังกดดัน “ชาวนาไทย” อย่างหนัก หลังราคาพลังงานและปัจจัยการผลิตพุ่งสูงต่อเนื่อง สวนทางราคาข้าวเปลือกที่ยังอยู่ในระดับต่ำ จนเกิดภาวะ “ต้นทุนแซงรายได้” อย่างชัดเจน

นายปราโมทย์ เจริญศิลป์ นายกสมาคมชาวนาและเกษตรกรไทย เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ” ถึงสถานการณ์ชาวนาในปัจจุบันว่า แม้ราคาน้ำมันดีเซลจะเริ่มปรับลดลงมาอยู่ที่ประมาณ 42.90 บาทต่อลิตร แต่เมื่อเทียบกับอดีตที่เคยอยู่ต่ำกว่า 30 บาท ถือว่ายังอยู่ในระดับสูง และส่งผลกระทบโดยตรงต่อต้นทุนการทำนาอย่างมีนัยสำคัญ

จากเดิมต้นทุนการผลิตข้าวเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 6,500-7,000 บาทต่อไร่ ปัจจุบันขยับขึ้นมาอยู่ที่ระดับ 7,000 บาทต้น ๆ ต่อไร่ จากแรงกดดันของราคาน้ำมันที่เคยพุ่งขึ้นไปแตะระดับ 50 บาทต่อลิตร ประกอบกับราคาปุ๋ยและสารเคมีทางการเกษตรที่ปรับตัวสูงขึ้นพร้อมกัน ส่งผลให้ต้นทุนรวมเพิ่มขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

“ต้นทุนขึ้นหมด ทั้งค่าน้ำมัน ค่าปุ๋ย ค่ายา แต่ราคาข้าวกลับสวนทาง ปัจจุบันข้าวเปลือกขายได้เพียง 5,500-6,000 บาทต่อตัน ขณะที่ผลผลิตต่อไร่ก็ไม่ถึง 1 ตัน เท่ากับชาวนาขาดทุนตั้งแต่เริ่มปลูก” นายปราโมทย์ กล่าว และอธิบายว่า

น้ำมันถือเป็นต้นทุนหลักที่กระทบทุกขั้นตอนของการทำนา ตั้งแต่การสูบน้ำเข้านา การเตรียมดิน การเก็บเกี่ยว รวมถึงการจัดการฟางข้าว โดยเฉพาะในกรณีที่มีการจำกัดการเผาฟาง ชาวนาจำเป็นต้องใช้น้ำหมักเพื่อย่อยสลาย ซึ่งต้องอาศัยการสูบน้ำต่อเนื่อง เพิ่มภาระค่าน้ำมันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

นอกจากต้นทุนน้ำมันแล้ว ราคาปุ๋ยยังเป็นอีกปัจจัยสำคัญที่สร้างแรงกดดัน โดยปุ๋ยยูเรียสูตร 46-0-0 จากเดิมกระสอบละประมาณ 800 บาท ปัจจุบันปรับขึ้นเป็น 1,200-1,500 บาท สะท้อนการปรับตัวเพิ่มขึ้นเกือบเท่าตัว ขณะที่ในตลาดยังพบพฤติกรรมกักตุนสินค้าและทยอยปรับราคาขึ้น ทำให้เกษตรกรต้องแบกรับภาระต้นทุนที่สูงขึ้น

นายปราโมทย์ยังตั้งข้อสังเกต ถึงการบริหารจัดการพลังงานของภาครัฐ โดยมองว่าการปรับขึ้นราคาน้ำมันในช่วงที่ผ่านมาไม่สอดคล้องกับต้นทุนจริง เนื่องจากเป็นน้ำมันจากสต็อกเดิม แต่กลับนำมาจำหน่ายในราคาที่อ้างอิงสถานการณ์โลก ส่งผลให้เกษตรกรได้รับผลกระทบโดยตรง

ในขณะเดียวกัน ปัญหาการเข้าถึงน้ำมันก็เป็นอีกประเด็นที่สร้างความเดือดร้อน โดยมีรายงานว่าปั๊มน้ำมันบางแห่งจำกัดการจำหน่ายใส่แกลลอน ทำให้ชาวนาที่ต้องนำน้ำมันไปใช้กับเครื่องจักรในพื้นที่เกษตรไม่สามารถจัดหาน้ำมันได้อย่างเพียงพอ

สำหรับมาตรการภาครัฐในการดูดซับผลผลิตข้าวเปลือก เช่น โครงการรับซื้อหรือดูดซับข้าว 1 ล้านตัน ยังไม่มีความชัดเจนและล่าช้า ซึ่งไม่สอดคล้องกับสถานการณ์จริง เนื่องจากฤดูเก็บเกี่ยวกำลังจะสิ้นสุดลง ทำให้ชาวนาไม่สามารถพึ่งพากลไกดังกล่าวได้ทันเวลา

“ตอนนี้ชาวนาหลายรายเริ่มคิดว่าจะทำนาแค่พอกิน เพราะยิ่งทำยิ่งเป็นหนี้ ทั้งค่าเช่านาและต้นทุนที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง” นายปราโมทย์ กล่าว

ทั้งนี้ สมาคมชาวนาและเกษตรกรไทยได้เสนอ 5 ประเด็นเร่งด่วนที่ต้องการให้รัฐบาลเร่งแก้ไข ได้แก่ 1. ราคาน้ำมัน 2. ราคาปุ๋ยและสารเคมี 3. การบริหารจัดการแหล่งน้ำ 4. คุณภาพเมล็ดพันธุ์ และ 5. การประกันหรือพยุงราคาข้าวเปลือก

นายปราโมทย์ย้ำว่า หากรัฐบาลสามารถแก้ไขปัญหาใน 5 ด้านดังกล่าวได้ จะช่วยให้ชาวนาสามารถประคองตัวและดำรงอาชีพต่อไปได้ แต่หากยังปล่อยให้ต้นทุนพุ่งสูง ขณะที่รายได้ไม่เพิ่มขึ้น อาจนำไปสู่วิกฤตหนี้สินและการลดลงของพื้นที่เพาะปลูกในระยะยาว สถานการณ์ดังกล่าวยังสะท้อนให้เห็นถึงความเปราะบางของภาคการเกษตรไทยที่ยังพึ่งพาปัจจัยภายนอกสูง โดยเฉพาะพลังงานและวัตถุดิบ ซึ่งหากไม่มีมาตรการเชิงโครงสร้างเข้ามารองรับ อาจกระทบต่อความมั่นคงทางอาหารของประเทศในอนาคตอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้