‘กรณ์’ เปิดแผลภาษีบุหรี่ รัฐสูญรายได้เกือบแสนล้านใน 10 ปี ลักลอบพุ่ง คนสูบไม่ลด

นายกรณ์ จาติกวณิช สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาธิปัตย์ อภิปรายงบประมาณมาตรา 8 กระทรวงการคลัง โดยระบุว่า นโยบายภาษีบุหรี่ปัจจุบันที่มุ่งทำให้บุหรี่นำเข้ามีราคาสูงขึ้น แม้ถูกต้องตามเป้าหมายด้านสาธารณสุข แต่ผลที่เกิดขึ้นกลับส่งผลเสียทั้งต่อรายได้ภาครัฐและประสิทธิผลเชิงนโยบาย โดยรายได้จากภาษีบุหรี่ลดลงต่อเนื่องจนคิดเป็นมูลค่าความสูญเสียเกือบแสนล้านบาทในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา

ลักลอบเพิ่ม-คนสูบไม่ลด

ขณะที่การลักลอบค้าบุหรี่ผิดกฎหมายเพิ่มขึ้น และจำนวนผู้สูบบุหรี่ไม่ได้ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ จึงเห็นว่ากรมสรรพสามิตควรนำบทเรียนดังกล่าวกลับมาทบทวนเพื่อปรับปรุงนโยบายให้สอดคล้องกับสถานการณ์จริง

ก่อนหน้านี้ในการประชุมคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2570 นายบุญชัย กิตติธาราทรัพย์ สส. พรรคภูมิใจไทย ได้สอบถามกรมสรรพสามิตถึงเหตุผลที่กรมสรรพสามิตยังไม่ยอมปรับเปลี่ยนโครงสร้างภาษีให้เป็นอัตราเดียวตามมาตรฐานสากล ทั้งที่ประเทศไทยกำลังเร่งกระบวนการเข้าเป็นสมาชิกองค์กรความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) แต่ประเทศไทยยังคงติดเป็นประเทศ 1 จาก 7 ประเทศทั่วโลกที่ยังคงใช้ระบบภาษียาสูบหลายอัตราอยู่

คำอภิปรายดังกล่าวสอดคล้องกับแนวทางล่าสุดของกรมสรรพสามิต ซึ่งอยู่ระหว่างผลักดันการปรับโครงสร้างภาษีบุหรี่เป็นอัตราเดียว โดยนายพรชัย ฐีระเวช อธิบดีกรมสรรพสามิต ระบุว่า การปรับระบบภาษีครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บรายได้และลดการบิดเบือนกลไกตลาดที่เกิดจากระบบภาษีสองอัตราในปัจจุบัน ที่ส่งผลให้ผู้ประกอบการจำนวนมากกำหนดราคาสินค้าให้อยู่ต่ำเพื่อเสียภาษีในอัตราที่ต่ำกว่า ทำให้บุหรี่ในตลาดกว่า 95% กระจุกตัวอยู่ในช่วงราคาไม่เกิน 72 บาทต่อซอง กรมสรรพสามิตจึงมองว่าการจัดเก็บภาษีในอัตราเดียวจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บรายได้และสร้างความเป็นธรรมในการแข่งขันมากขึ้น

อธิบดีสรรพสามิตระบุว่าขณะนี้การรับฟังความคิดเห็นสาธารณะเกี่ยวกับโครงสร้างภาษีใหม่ได้เสร็จสิ้นแล้ว ผ่านขั้นตอนรับฟังความคิดเห็น (Hearing) ในระดับกรมแล้ว แต่กระทรวงการคลังเห็นว่าควรมีผลการประเมินจากนักวิชาการรองรับ เพื่อนำมาประกอบการตัดสินใจ จึงได้มอบหมายให้มีการนำข้อเสนอของกรมสรรพสามิตไปทำการประเมินผลและศึกษาวิจัยเพิ่มเติมอีกครั้งในระดับกระทรวง โดยคาดว่าจะมีความชัดเจนเกี่ยวกับทิศทางนโยบายภายในเดือนตุลาคม 2569

สาธารณสุขหนุนเก็บภาษีอัตราเดียว

ด้านฝ่ายสาธารณสุขยังคงสนับสนุนแนวคิดการจัดเก็บภาษีบุหรี่ในอัตราเดียวอย่างต่อเนื่อง ศ.นพ.ประกิต วาทีสาธกกิจ ได้แสดงความเห็นผ่านมูลธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ว่า การเร่งปรับระบบภาษีดังกล่าวจะช่วยลดช่องโหว่ที่ทำให้รายได้รัฐรั่วไหล ลดจำนวนผู้สูบบุหรี่ และจำกัดการเข้าถึงผลิตภัณฑ์ยาสูบในกลุ่มเยาวชน อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมาแนวทางดังกล่าวยังเผชิญความล่าช้าในการผลักดัน เนื่องจากขาดแรงสนับสนุนทางการเมืองและการตัดสินใจเชิงนโยบายที่ชัดเจน

สอดคล้องกับความเห็นของ รศ.พญ.เริงฤดี ปธานวนิช อาจารย์แพทย์ภาควิชาเวชศาสตร์ชุมชน คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ที่ระบุว่า หากพิจารณาตามกรอบอนุสัญญาควบคุมยาสูบขององค์การอนามัยโลก (WHO FCTC) ประเทศไทยยังมีหลายมาตรการที่ดำเนินการได้ไม่เต็มประสิทธิภาพหรือยังไม่ได้เริ่มต้นอย่างจริงจัง ซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้การควบคุมการบริโภคยาสูบยังไม่บรรลุผลเท่าที่ควร โดยการปรับโครงสร้างภาษีบุหรี่เป็นอัตราเดียวถือเป็นหนึ่งในมาตรการสำคัญที่องค์การอนามัยโลกแนะนำให้เร่งดำเนินการ