สหรัฐฯ จ่อรีดภาษีนำเข้าไทยเพิ่ม สภาพัฒน์ เตือนรับมือ 2 ปมใหญ่ก่อนสาย

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เปิดเผยข้อมูลเรื่องความคืบหน้าการดำเนินมาตรการกีดกันทางการค้าของสหรัฐฯ และความเสี่ยงต่อมาตรการภาษีภายใต้มาตรา 301 โดยระบุข้อมูลที่น่าสนใจว่า ในระยะต่อไปการดำเนินมาตรการทางการค้าของสหรัฐฯ ยังคงมีความไม่แน่นอน

ทั้งนี้รัฐบาลสหรัฐฯ มีแนวโน้มที่จะบังคับใช้กฎหมายอื่นๆ ในการเก็บภาษีนำเข้าเพิ่มเติม ทำให้ประเทศไทยมีแนวโน้มเผชิญอัตราภาษีนำเข้าจากสหรัฐฯ ที่สูงขึ้นในระยะถัดไป โดยเฉพาะมาตรา 301 ตามกฎหมายกฎหมายการค้าปี 1974 (the Trade Act of 1974) 

ข้อมูลของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ระบุว่า ที่ผ่านมา สหรัฐฯ ประกาศสอบสวน 16 ประเทศคู่ค้ารวมทั้งประเทศไทยในประเด็นต่าง ๆ ดังนี้ 

1. กำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง (Structural Excess Capacity) 

สหรัฐฯ ตั้งข้อสงสัยกับไทยเกี่ยวกับการเกินดุลการค้ากับสหรัฐฯ เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมสำคัญ เช่น รถยนต์และชิ้นส่วนยานยนต์ เครื่องจักรและส่วนประกอบ และยางพารา เป็นต้น

เช่นเดียวกับภาคการผลิตของไทยมีกำลังการผลิตส่วนเกินที่ค่อนข้างสูง สะท้อนจากอัตราการใช้กำลังการผลิตของไทยที่ตํ่ากว่า 60% อย่างต่อเนื่อง แต่มูลค่าการส่งออกไปสหรัฐฯ ยังคงขยายตัวสูง

2. การใช้แรงงานที่ถูกบังคับให้ทำงาน (Forced Labor) 

สหรัฐฯ ได้มีการตรวจสอบนโยบายและการดำเนินการเพื่อห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตโดยแรงงานภาคบังคับใน  60 ประเทศคู่ค้า ซึ่งในปัจจุบันรัฐบาลไทยนำโดยกระทรวงพาณิชย์ได้ส่งความเห็นต่อประเด็นดังกล่าวให้สหรัฐฯ พิจารณา และอยู่ระหว่างเข้าสู่กระบวนการรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง (Public Hearing) ทั้งนี้ คาดว่าสหรัฐฯ จะประกาศผลการไต่สวนภายในเดือนกรกฎาคม 2569

สศช.เปิดความคืบหน้าภาพรวม

สศช. รายงานข้อมูลภาพรวมว่า เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 ศาลฎีกาสหรัฐฯ ตัดสินให้ยกเลิกการเก็บภาษีศุลกากรตอบโต้ (Reciprocal Tariffs) ตามกฎหมายอำนาจทางเศรษฐกิจฉุกเฉินระหว่างประเทศ (International Emergency Economic Powers Act: IEEPA) ซึ่งประเทศไทยถูกเก็บภาษีนำเข้าอยู่ที่อัตรา 19% 

อย่างไรก็ดี รัฐบาลสหรัฐฯ ได้มีการบังคับใช้อำนาจมาตรา 122 ตามกฎหมาย The Trade Act of 1974 ซึ่งกำหนดให้มีการเก็บภาษีนำเข้าสินค้าจากทุกประเทศในอัตรา 10% เป็นเวลา 150 วัน ตั้งแต่ 24 กุมภาพันธ์-24 กรกฎาคม 2569 ทำให้อัตราภาษีนำเข้าเฉลี่ยที่สหรัฐฯ เรียกเก็บจากสินค้าไทยและตลาดนำเข้าหลักของสหรัฐฯ ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

เมื่อพิจารณาอัตราภาษีที่เก็บจริงของสหรัฐฯ (Average Real Effective Tariff Rate) รวมทุกรายการสินค้าของไทยเปรียบเทียบกับประเทศคู่แข่ง พบว่า ในเดือนมีนาคม 2569 อัตราภาษีลดลงมาอยู่ที่ 5.3% จาก 8.2% ในเดือนสิงหาคม 2568 (ภาษีศุลกากรตอบโต้เริ่มบังคับใช้) 
ขณะที่ประเทศเวียดนาม มีอัตราภาษีอยู่ที่ 7% ฟิลิปปินส์ มีอัตราภาษีอยู่ที่ 5.1% และมาเลเซีย มีอัตราภาษีอยู่ที่ 4.2% ตามลำดับ 

ทั้งนี้ เมื่อเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงอัตราภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ถ่วงนํ้าหนักตามค่าเฉลี่ยมูลค่าสินค้าช่วงก่อนและหลังการบังคับใช้มาตรา 122 ในตลาดนำเข้าสำคัญของสหรัฐฯ พบว่า อัตราภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ภายหลังการบังคับใช้อัตราภาษีตามมาตรา 122 ของกฎหมาย The Trade Act of 1974 เพื่อทดแทนกฎหมาย IEEPA มีอัตราภาษีนำเข้าลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะบราซิล ที่ลดลงสูงถึง 15.56% 

รองลงมาคือ จีน อินเดีย และเวียดนาม ขณะที่ประเทศไทย มีอัตราภาษีนำเข้าสินค้าจากสหรัฐฯ ลดลง 4.57% เมื่อเทียบกับช่วงที่ภาษีศุลกากรตอบโต้บังคับใช้ 

สินค้าส่งออกเทียบคู่แข่ง

อย่างไรก็ตามเมื่อพิจารณารายสินค้าส่งออกสำคัญของไทยไปสหรัฐฯ เทียบกับประเทศคู่แข่ง พบว่า สินค้าส่วนใหญ่มีอัตราภาษีที่เก็บจริงของสหรัฐฯ ลดลงอย่างมีนัยสำคัญในเดือนมีนาคม 2569 สอดคล้องกับอัตราภาษีที่เก็บจริงรวมทุกรายการสินค้า โดยเฉพาะสินค้าประเภทต่าง ๆ ประกอบด้วย 

1. หม้อแปลงไฟฟ้า (สัดส่วน 3.62% ของสินค้าส่งออกทั้งหมดของไทยไปสหรัฐฯ) โดยอัตราภาษีลดลงมาอยู่ที่ 8.68% เทียบกับอัตรา 17.10% ในเดือนก่อนหน้า 

2. เครื่องปรับอากาศ (สัดส่วน 2.86%) อัตราภาษีลดลงมาอยู่ที่ 13.30% เทียบกับอัตรา 18.67% ในเดือนก่อนหน้า 

3. โซลาร์เซลล์ (สัดส่วน 1.76%) อัตราภาษีลดลงมาอยู่ที่ 10% เทียบกับอัตรา 16.99% ในเดือนก่อนหน้า 

4. แผงควบคุมกระแสไฟฟ้า (สัดส่วน 1.55%) อัตราภาษีลดลงมาอยู่ที่ 11.96% เทียบกับ 19.51% ในเดือนก่อนหน้า 

ทั้งนี้ เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศคู่แข่งสำคัญในอาเซียน พบว่า สินค้าส่วนใหญ่มีอัตราภาษีที่เก็บจริในระดับใกล้เคียงกัน ขณะที่จีนแม้อัตราภาษีนำเข้าที่ถูกเรียกเก็บจริงจากสหรัฐฯ จะลดลงจากเดิมแต่ยังคงอยู่ในอัตราที่ค่อนข้างสูง 

สำหรับสินค้าที่ได้รับการยกเว้นภาษีนำเข้าจากมาตรา 122 (Exemptions) พบว่า การส่งออกของไทยไปสหรัฐฯ ในกลุ่มสินค้าดังกล่าว (สัดส่วน 61.2% ของสินค้าทั้งหมดที่สหรัฐฯ นำเข้าจากไทย) ยังขยายตัวต่อเนื่องเช่นกัน โดยในเดือนมีนาคม 2569 ขยายตัวในเกณฑ์สูงถึง 64.4% 

ส่วนใหญ่เป็นสินค้าในกลุ่มเดียวกันกับสินค้าที่ได้รับการยกเว้นจากมาตรการภาษีศุลกากรตอบโต้เดิม โดยเฉพาะกลุ่มเครื่องจักรและอิเล็กทรอนิกส์ อาทิ หน่วยประมวลผล (สัดส่วน 34.4%) ขยายตัว 247% รองลงมาคือเครื่องส่งวิทยุและเครื่องรับวิทยุ (สัดส่วน 33.9%) ขยายตัว 87.3% และแผงวงจรพิมพ์ที่ประกอบแล้ว (สัดส่วน 4.7%) ขยายตัว 297.8% 

อย่างไรก็ดี พบว่า สินค้ากลุ่มเกษตรและผลิตภัณฑ์ ส่วนใหญ่การส่งออกยังลดลงต่อเนื่อง สอดคล้องกับความต้องการที่ลดลงและการแข่งขันด้านราคาในตลาดโลกที่ค่อนข้างสูง
ความเสี่ยงเศรษฐกิจไทย

อย่างไรก็ตามประเด็นเรื่องของมาตรการกีดกันทางการค้าของสหรัฐฯ ยังคงเป็นความเสี่ยงสำคัญต่อเศรษฐกิจไทยในปี 2569 ล่าสุด นายดนุชา พิชยนันนท์ เลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) เปิดเผยถึงกรณีนี้ว่า แม้อัตราภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ในปัจจุบันจะอยู่ในระดับที่ตํ่ากว่าช่วงปี 2568 เป็นผลจากการยกเลิกภาษีการค้าตอบโต้ นับตั้งแต่วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 

แต่อย่างไรก็ดี รัฐบาลสหรัฐฯ มีแนวโน้มที่จะบังคับใช้มาตรการทางการค้าอื่น ๆ เพิ่มเติมโดยเฉพาะอย่างยิ่งภายใต้แรงกดดันทางการเมืองในช่วงก่อนการเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐฯ ในช่วงปลายปี 2569 อาทิ การบังคับใช้ภาษีสำหรับสินค้าถ่ายลำ (Transshipment) การกลับมาจัดเก็บภาษีนำเข้าต่อจีนในระดับสูงภายหลังสิ้นสุดระยะผ่อนปรนในวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 การยกเลิกรายการสินค้าที่ได้รับการยกเว้นภาษีนำเข้าภายใต้ข้อตกลง USMCA รวมไปถึงการเก็บภาษีนำเข้าเฉพาะเป็นรายสินค้า

แนะหาทางรองรับผลกระทบ

ดังนั้นจึงได้เสนอแนวทางการบริหารนโยบายเศรษฐกิจมหภาคในช่วงที่เหลือของปี 2569 ต้องให้ความสำคัญกับการลดผลกระทบจากมาตรการกีดกันทางการค้าของสหรัฐฯ โดยเตรียมความพร้อมต่อกระบวนการไต่สวนตามมาตรา 301 และรองรับความเสี่ยงของการใช้มาตรา 201 ภายใต้กฎหมายการค้าปี 1974 โดยเร่งส่งเสริมการใช้สินค้า และวัตถุดิบและสินค้าขั้นกลางในประเทศ 

พร้อมทั้งขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจและตลาดใหม่เพื่อกระจายความเสี่ยงโดยเฉพาะในกลุ่มสินค้าที่มีแนวโน้มสูญเสียส่วนแบ่งตลาด ควบคู่ไปกับการเร่งเจรจาความตกลงการค้าเสรีที่กำลังอยู่ในขั้นตอนการเจรจา ได้แก่ ข้อตกลงการค้าเสรีกับสหภาพยุโรป เกาหลีใต้ ปากีสถาน และตุรกี ให้แล้วเสร็จโดยเร็ว และเตรียมศึกษาเพื่อเจรจากับประเทศคู่ค้าสำคัญใหม่ที่มีศักยภาพ ได้แก่ กลุ่มประเทศภูมิภาคตะวันออกกลาง แอฟริกา และเอเชียใต้