TDRI ชำแหละ 'รถไฟฟ้า 40 บาท' ส่อแววไม่จบ กังขา Time Zone ไม่ชัดเจน

ดร. สุเมธ องกิตติกุล ผู้อำนวยการวิจัย ด้านนโยบายการขนส่ง และโลจิสติกส์ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ให้สัมภาษณ์กับฐานเศรษฐกิจ ถึงนโยบายรถไฟฟ้า 40 บาทของรัฐบาลว่า อาจต้องเจอกับอุปสรรคสำคัญที่ทำให้นโยบายนี้ เจรจา 3ปีก็อาจจะยังไม่สำเร็จ

การเจรจาแผนการซื้อคืนสัมปทานรถไฟฟ้าเพื่อเปลี่ยนรูปแบบสัญญาจาก "Net Cost" ที่เอกชนรับความเสี่ยงด้านรายได้  มาเป็น "Gross Cost" คือรัฐจ้างเอกชนวิ่งรถ นั้น ในทางปฏิบัติมีความซับซ้อนสูงมาก ซึ่ง กระบวนการเจรจาเพื่อปรับเปลี่ยนเงื่อนไขเหล่านี้ต้องใช้เวลาอย่างน้อย 2-3 ปี กว่าจะหาข้อสรุปที่ลงตัวได้เนื่องจากมีประเด็นเรื่องการชดเชยรายได้ที่เอกชนควรจะได้รับในอนาคต การชดเชยเงินลงทุน และการคาดการณ์จำนวนผู้โดยสาร

เพราะไม่ใช่เพียง รถไฟฟ้าสายสีเขียว ,สีน้ำเงิน ,สีชมพู และสีเหลืองเท่านั้น แต่ยังมีรถไฟฟ้าสายสีส้ม ที่อยู่ในระหว่างก่อสร้าง แม้ยังไม่เริ่มเดินรถแต่เอกชนได้สั่งซื้อขบวนรถและวางแผนตามสัญญาเดิมไว้แล้ว การเข้าไปแก้ไขสัญญาจะนำไปสู่ข้อถกเถียงเรื่องค่าเสียโอกาสที่รุนแรงและยากจะหาข้อสรุปได้ในเร็ววัน

ขณะที่สายสีน้ำเงิน ชมพู และเหลือง ยังเหลืออายุสัมปทานอีกกว่า 20 ปี ทำให้การเจรจามีมูลค่าการชดเชยที่สูงมาก ส่วนสายสีเขียว ดร. สุเมธมองว่าไม่จำเป็นต้องรีบซื้อคืน เพราะสัมปทานจะสิ้นสุดในปี 2572 ซึ่งรัฐสามารถกำหนดเงื่อนไขใหม่ได้ทันทีเมื่อหมดสัญญา

กังขาเกณฑ์ "Time Zone" 40 นาที 40 บาท 

สำหรับข้อเสนอแผนรองที่รัฐบาลจะจัดเก็บค่าโดยสารตามเกณฑ์เวลา ""Time Zone" โดยกำหนดว่าหากเดินทางไม่เกิน 40 นาที คิดค่าโดยสาร 40 บาท และสูงสุดไม่เกิน 60 บาทนั้น ดร. สุเมธ มองว่านโยบายนี้ยังขาดความชัดเจนและมีข้อสงสัยหลายประการ โดยเฉพาะคำถามที่ว่า "ทำไมต้องเป็น 40 นาที"

ในเชิงเปรียบเทียบ มาตรฐานสากลในเมืองใหญ่ทั่วโลกหากมีการใช้เกณฑ์เวลา มักจะกำหนดไว้ที่ประมาณ 90 นาที เพื่อให้ครอบคลุมการเดินทางจริง แต่สำหรับกรุงเทพฯ การเดินทางจากชานเมืองเข้าสู่ใจกลางเมือง เช่น จากบางใหญ่มาหัวลำโพง มักใช้เวลาเกือบ 1 ชั่วโมง เนื่องจากต้องต่อรถ และรอความถี่ของขบวนรถที่แตกต่างกัน หากใช้เกณฑ์ 40 นาที ผู้โดยสารกลุ่มนี้จะถูกผลักให้ไปจ่ายในราคาเพดาน 60 บาททันที

นอกจากนี้ การใช้เกณฑ์เวลายังมีรายละเอียดที่จัดการยาก เช่น จะนับรวมเวลาช่วงเปลี่ยนถ่ายสถานีที่ต้องเดินเท้า 5-10 นาทีหรือไม่ รวมถึงความเร็วในการเดินของแต่ละบุคคลที่ไม่เท่ากัน ซึ่งจะกลายเป็นข้อถกเถียงในอนาคต ดร. สุเมธระบุว่านโยบายนี้ยังดูเหมือนเป็นเพียงข้อเสนอในการศึกษา และรัฐบาลควรชี้แจงรายละเอียดให้ชัดเจนกว่านี้ก่อนนำมาใช้งานจริง

แนะใช้เกณฑ์ "ระยะทาง" 

ข้อเสนอแนะจาก ดร. สุเมธ คือ รัฐควรพิจารณาใช้ "ระยะทาง" หรือ "จำนวนสถานี" มาเป็นตัวกำหนดราคาแทนเกณฑ์เวลา เพราะมีความชัดเจนและประชาชนสามารถคำนวณต้นทุนได้แม่นยำกว่า เช่น กำหนดราคาหนึ่งสำหรับการเดินทางไม่เกิน 20 กิโลเมตร และหากเกินกว่านั้นจึงปรับขึ้นตามขั้นบันได ซึ่งจะช่วยลดความสับสนและสร้างความเป็นธรรมให้กับผู้เดินทางทุกกลุ่มได้มากกว่าการใช้เวลาเป็นตัวตั้ง