สังคมสูงวัยเขย่าภาคผลิต เอกชนจี้ปฏิรูปแรงงาน ดัน AI รับอนาคต

สถานการณ์ผู้สูงอายุของประเทศไทยในปี 2569 ถือเป็นประเด็นที่ภาคอุตสาหกรรมมีความกังวลมาก เนื่องจากไทยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปราว 15 ล้านคน หรือประมาณ 22.8% ของประชากรทั้งประเทศ สะท้อนว่าไทยได้เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ (Aged Society) แล้ว ซึ่งภาคเอกชนต่างมองว่าไม่ใช่เพียงประเด็นด้านสังคม แต่เป็นความท้าทายโดยตรงต่อโครงสร้างเศรษฐกิจและกำลังแรงงานของประเทศ

“ฐานเศรษฐกิจ” สัมภาษณ์มุมมองจากตัวแทนภาคเอกชน 2 องค์กรใหญ่ถึงข้อกังวลและทางออกที่จะต้องรับมือวิกฤตแรงงานไทยที่มาพร้อมกับการก้าวสู่สังคมผู้สูงอายุในขณะนี้

หวั่นเกิดความเสี่ยงเชิงโครงสร้าง

นายวิศิษฐ์  ลิ้มลือชา รองประธานกรรมการหอการค้าไทย และประธานคณะกรรมการอาหารแปรรูปและอาหารแห่งอนาคต กล่าวว่า เอกชนมีความกังวลต่อสถานการณ์แรงงานในภาคอุตสาหกรรมการผลิตเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากปัจจุบันประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างเต็มรูปแบบแล้ว การลดลงของประชากรวัยแรงงานไม่ใช่แค่เรื่องของตัวเลข แต่กำลังกลายเป็น ‘ความเสี่ยงเชิงโครงสร้าง’ ที่ส่งผลกระทบต่อขีดความสามารถในการแข่งขันและการตัดสินใจของนักลงทุนต่างชาติโดยตรง

แนะ 4 ด้านแก้ปัญหาตรงจุด

เพื่อแก้ไขปัญหานี้ให้ตรงจุด ขอเสนอแนวทางความร่วมมือระหว่างภาครัฐและภาคเอกชนใน 4 มิติสำคัญ ดังนี้

1.เร่งเครื่อง Automation & Technology Integration: ภาคเอกชนต้องเปลี่ยนผ่านจากอุตสาหกรรมที่พึ่งพาแรงงานเข้มข้น (Labor-Intensive) ไปสู่การใช้ระบบอัตโนมัติ หุ่นยนต์ และ AI โดยภาครัฐต้องเข้ามา

สนับสนุนผ่านมาตรการทางภาษี เช่น การหักลดหย่อนภาษี 2-3 เท่าสำหรับงบลงทุนด้านเทคโนโลยี และการสนับสนุนสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำเพื่อการปรับเปลี่ยนเครื่องจักร

2.ยกระดับคุณภาพทดแทนปริมาณ (Upskilling & Reskilling): มุ่งเน้นการสร้างแรงงานทักษะสูง ผ่านการศึกษาทวิภาคีร่วมกับภาคเอกชน เพื่อให้แรงงานไทยสามารถควบคุมและทำงานร่วมกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

3.ขยายโอกาสและสร้างแรงจูงใจในการจ้างงานผู้สูงอายุ (Active Aging): โดยปรับกฎหมายแรงงานให้มีความยืดหยุ่น เช่น การจ้างงานเป็นรายชั่วโมง และการออกมาตรการจูงใจทางภาษีให้แก่องค์กรที่มีการจ้างงานกลุ่มผู้สูงอายุที่มีศักยภาพ

4.นโยบายแรงงานต่างด้าวเชิงรุก: ปรับปรุงระบบการนำเข้าแรงงาน (MOU) ให้มีความสะดวกรวดเร็วและมีต้นทุนที่เหมาะสม พร้อมทั้งพิจารณามาตรการดึงดูดแรงงานต่างด้าวที่มีทักษะฝีมือ (Skilled Labor) เข้ามาเสริมในอุตสาหกรรมเป้าหมาย

แรงงานใหม่เข้าสู่ตลาดน้อยลง

ด้าน นายมนตรี มหาพฤกษ์พงศ์ รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) กล่าวสอดคล้องกันว่า ผลกระทบที่ผู้ประกอบการเริ่มเห็นชัด คือ แรงงานรุ่นใหม่เข้าสู่ตลาดแรงงานน้อยลง ขณะที่ภาคการผลิตยังต้องการแรงงานจำนวนมาก โดยเฉพาะแรงงานที่มีทักษะสอดคล้องกับอุตสาหกรรมสมัยใหม่ ทั้งด้านเทคโนโลยี ระบบอัตโนมัติ ดิจิทัล และ AI หากไม่เร่งปรับตัว ไทยอาจเผชิญปัญหาขาดแคลนแรงงาน ต้นทุนแรงงานสูงขึ้น และผลิตภาพของภาคอุตสาหกรรมลดลง ซึ่งจะกระทบต่อขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระยะยาว

จี้รัฐเร่งยกระดับการรับมือ

สำหรับปัญหาดังกล่าว มองว่าในระยะสั้นภาครัฐควรเร่งบริหารจัดการแรงงานต่างด้าวให้เป็นระบบ ถูกกฎหมาย และเพียงพอต่อความต้องการของภาคการผลิต โดยเฉพาะอุตสาหกรรมที่ยังพึ่งพาแรงงานเข้มข้น เช่น อาหาร เกษตรแปรรูป สิ่งทอ ก่อสร้าง และโลจิสติกส์ เพื่อไม่ให้เกิดภาวะสะดุดในห่วงโซ่การผลิต ขณะเดียวกัน ต้องมีมาตรการช่วยให้ผู้ประกอบการเข้าถึงแรงงานได้อย่างเหมาะสมและไม่เพิ่มภาระต้นทุนเกินจำเป็น

ส่วนในระยะยาว ประเทศไทยจำเป็นต้องเร่งยกระดับทุนมนุษย์ (Human Capital) อย่างจริงจัง โดยขับเคลื่อนด้วยแนวทาง RUN Concept ประกอบด้วย Re-skill การปรับทักษะใหม่เพื่อช่วยแรงงานปรับตัวสู่งานใหม่, Up-skill การยกระดับทักษะเดิมเพื่อเพิ่มผลิตภาพและการใช้เทคโนโลยีในกระบวนการผลิต และ New Skill เป็นการสร้างทักษะใหม่ เพื่อเตรียมกำลังคนรองรับอุตสาหกรรมอนาคต ควบคู่กับการผลิตแรงงานสายอาชีพ ช่างเทคนิค วิศวกร และบุคลากรดิจิทัลให้เพียงพอต่อความต้องการ โดยต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา เพื่อให้การพัฒนาคนตอบโจทย์ความต้องการจริงของตลาดแรงงานและการเปลี่ยนผ่านของเศรษฐกิจยุคใหม่

ขณะเดียวกัน ภาคเอกชนต้องปรับโครงสร้างการผลิต ลดการพึ่งพาแรงงานเข้มข้น และนำเครื่องจักร ระบบอัตโนมัติ หุ่นยนต์ รวมถึงเทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาช่วยเพิ่มผลิตภาพมากขึ้น

ดึงผู้สูงวัยให้มีบทบาทในตลาดแรงงาน

นายมนตรี กล่าวทิ้งท้ายว่า อีกแนวทางหนึ่งที่ไม่ควรมองข้าม คือ การเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุที่ยังมีศักยภาพกลับมามีบทบาทในตลาดแรงงาน โดยเฉพาะงานที่ใช้ประสบการณ์และความเชี่ยวชาญ เช่น งานที่ปรึกษา งานควบคุมคุณภาพ งานฝึกอบรม หรือการถ่ายทอดองค์ความรู้ให้แรงงานรุ่นใหม่ ซึ่งจะช่วยรักษาทักษะและประสบการณ์สำคัญไว้ในภาคอุตสาหกรรม รวมทั้งการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Lifelong Learning) เพื่อพัฒนาศักยภาพแรงงานและประชาชนให้สามารถปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และสังคม