thansettakij
thansettakij
ยุทธศาสตร์การใช้เบี้ยข้ามแม่น้ำ และการยึดพื้นที่ไร้เสียง

ยุทธศาสตร์การใช้เบี้ยข้ามแม่น้ำ และการยึดพื้นที่ไร้เสียง

ยุทธศาสตร์การใช้เบี้ยข้ามแม่น้ำ และการยึดพื้นที่ไร้เสียง คอลัมน์เมียงมอง เมียนมา บทความโดย ดร.กริช อึ้งวิฑูรสถิตย์

อาทิตย์ที่ผ่านมา เราได้เห็นผู้นำประเทศระดับมหาอำนาจของโลก 3 ท่าน ไปรวมตัวกันประชุมเมืองเซิ่นเจิ้น ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน โดยมีการจัดการประชุมนอกรอบ การประชุมสุดยอดผู้นำเขตเศษฐกิจ APEC ครั้งที่ 33 เราได้เห็นข่าวจากสื่อสารมวลชนต่างๆ แม้การประชุมระดับไตรภาคีครั้งนี้ จะไม่มีการเอ่ยชื่อประเทศเมียนมาในแถลงการณ์ร่วมโดยตรงก็ตาม แต่ฉันทามติของทั้ง 3 มหาอำนาจ กลับส่งแรงสั่นสะเทือนทางอ้อมต่อกระดานหมากรุกทางภูมิรัฐศาสตร์ ที่มีนัยสำคัญในมติหลัก 3 ประการของการประชุม

โดยเฉพาะประการแรก คือ การจำกัดขอบเขตอำนาจศาลอาญาระหว่าประเทศ( ICC) ว่าด้วยการให้เอกสิทธิ์คุ้มครองผู้นำรัฐบาล จะเห็นว่า นั่นคือการปิดประตูการส่งเรื่องผ่านคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ

ประการที่สอง คือ เรื่องเสถียรภาพของห่วงโซ่อุปทานโลก จากการหารือทวิภาคีระหว่างประธานาธิบดีสี จิ้น ผิง กับ ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ สะท้อนให้เห็นว่า มหาอำนาจต่างต้องการเข้าถึงแร่หนักหายาก (Heavy Rare Earths) ในประเทศเมียนมาและประการสุดท้าย คือ เรื่องความมั่นคงด้านพลังงานและเส้นทางลำเลียง ข้อตกลงรักษาเสถียรภาพอุปทานพลังงาน ยิ่งตอกย้ำความสำคัญของท่อส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเมียนมา-จีน รวมถึงความร่วมมือด้านพลังงานระหว่างเมียนมา-รัสเซียอีกด้วยครับ

 

เราจะเห็นภาพรวมจากเวทีเมืองเซิ่นเจิ้น ได้สะท้อนให้เห็นความจริงเชิงยุทธศาสตร์ว่า สำหรับมหาอำนาจโลกแล้ว ประเทศเมียนมาไม่ได้ถูกมองผ่านแว่นขยายของการเมืองภายใน แต่ถูกวางหมากให้เป็น "พื้นที่ยุทธศาสตร์ด้านทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญและเส้นทางโลจิสติกส์" ที่มหาอำนาจต้องการควบคุมไว้ในมือ ดังนั้นภาคพื้นมหาสมุทรอินเดีย โดยเฉพาะด้านทะเลอันดามัน จึงเป็นพื้นที่ภูมิรัฐศาสตร์ที่ถูกแย่งชิงความได้เปรียบกันระหว่างมหาอำนาจครับ

ในท่ามกลางการเมืองโลกที่เต็มไปด้วยความซับซ้อนดังกล่าวนี้ เราต้องอ่านภาพให้ออกว่า ตั้งแต่วิกฤตการเมืองในเมียนมา ความตึงเครียดตามแนวชายแดน ไปจนถึงความผันผวนของเศรษฐกิจระดับภูมิภาค ที่บางคนอาจจะรู้สึกว่าเรื่องราวเหล่านี้ไกลตัวหรือยากเกินกว่าจะจับต้นชนปลาย แต่ผมอยากจะให้พวกเราทุกคน ทดลองย่อโลกทั้งใบ ลงมาไว้บน "กระดานหมากรุกจีน" เราจึงจะมองภาพความขัดแย้งที่ดูชุลมุน ให้กลายเป็นเกมยุทธศาสตร์ที่เฉียบคม สนุก และชวนติดตามขึ้นมาทันทีครับ

 

ในกระดานหมากรุกจีนนั้น จะมีภาพแม่น้ำสายหนึ่งถูกขีดไว้ตรงกลาง เพื่อแบ่งพื้นที่ออกเป็นสองฝั่ง ฝั่งหนึ่งคือ "ฝ่ายแดง" ที่ได้สิทธิ์เดินหมากก่อนเสมอ ที่ผมอยากจะนำมาจำลองให้เปรียบเสมือนพญามังกรอย่างจีน ที่กำลังเล่น "เกมยาว" ด้วยการวางแผนข้ามทศวรรษ เพื่อปูพื้นฐานทางโครงสร้างและยึดพื้นที่อย่างเป็นระบบ  

ส่วนอีกฝั่งคือ "ฝ่ายดำ" ซึ่งเปรียบเสมือนสหรัฐอเมริกาและพันธมิตรตะวันตก ผู้เล่นที่มักจะถูกวางให้เดินทีหลัง แต่เขาก็ถือหมากทรงพลัง ที่เน้นการแก้เกม "รุกคืบ" เมื่อเห็นช่องโหว่ และตั้งเงื่อนไขบีบให้คู่ต่อสู้ต้องถอย สำหรับกลุ่มประเทศในอุษาคเนย์อย่าง CLMV (กัมพูชา ลาว เมียนมา และเวียดนาม) รวมไปถึงประเทศไทยเรา ซึ่งพวกเราไม่ได้เป็นผู้เล่นหลักที่ถือหมาก แต่ทำหน้าที่เป็นทั้งผู้เป็นตัวหมากบน "ผืนกระดาน" และเป็นแม่น้ำยุทธศาสตร์ที่มหาอำนาจทั้งสองฝ่าย ต้องเดินหมากข้ามมาปะทะกัน ดังนั้นการเอาตัวรอดของประเทศเหล่านี้ จึงไม่ใช่เรื่องของการเอาชนะเหมือนผู้ชักใย แต่คือศิลปะของการ "อยู่ให้เป็น" บนกระดานของคนเล่นทั้งสองฝ่ายครับ

ทีนี้เรามาดูกติกาพื้นฐานที่สุดของหมากรุกจีน เริ่มต้นที่ตัวหมากที่ดูไร้ค่าที่สุดอย่าง "ตัวเบี้ย" หรือที่ภาษาจีนเรียกว่า "ปิง" (?) ซึ่งในสภาวะปกติขณะที่เบี้ยยังยืนอยู่ในฝั่งของตัวเอง กติกาบังคับให้มันเดินหน้าได้ทีละก้าวตรงๆ เท่านั้น ไม่สามารถเลี้ยวซ้าย ขวาหรือถอยหลังได้เลย มันจึงดูไม่มีพิษมีภัย และทำได้แต่เพียงแค่ยืนเฝ้าแนวหน้า

แต่ความน่ากลัวที่แท้จริงของเบี้ย จะเกิดขึ้นทันทีเมื่อมัน "ข้ามแม่น้ำ" ไปยังฝั่งคู่ต่อสู้ เพราะทันทีที่ก้าวข้ามลำน้ำไป เบี้ยตัวเดิมจะได้รับพลังพิเศษตามกติกา นั่นคือนอกจากจะเดินหน้าได้แล้ว มันยังสามารถ "ขยับออกข้าง" เพื่อไล่บีบพื้นที่และคุกคามหมากตัวใหญ่ของฝ่ายตรงข้ามได้ และที่สำคัญที่สุดคือ เบี้ยข้ามแม่น้ำไปแล้วจะไม่สามารถเดินถอยหลังกลับมาได้อีกเลยตลอดทั้งเกมครับ

เมื่อถอดรหัสกติกานี้เข้ากับภูมิรัฐศาสตร์ของความเป็นจริง จะเห็นภาพที่ปรากฏชัด คือ การที่รัฐบาลจีนไม่ได้ใช้นโยบายเคลื่อนทัพจับศึกแบบดั้งเดิมในการบุกยึดอุษาคเนย์ แต่กำลังใช้ "มวลชนและคนระดับกลางถึงล่าง" เป็นตัวเบี้ย เดินข้ามพรมแดนแม่น้ำโขง ลงมาซึมลึกในภูมิภาคนี้อย่างเป็นระบบ

ในอดีตยุคที่เบี้ยยังไม่ข้ามแม่น้ำมา จีนจะใช้วิธีการส่งสินค้าเข้ามาขายแบบตรงๆ ผ่านการค้าชายแดน ซึ่งเปรียบเหมือนการเดินเบี้ยไปข้างหน้าในแนวตรง แต่ในปัจจุบัน ทุนมนุษย์ระดับรากหญ้า ทั้งพ่อค้าแม่ค้า พนักงานบริษัท ผู้ประกอบการรายย่อย พ่อค้าล้งผลไม้ ตลอดจนถึงแรงงานทักษะ ได้หลั่งไหลเข้ามาตั้งรกรากในลาว กัมพูชา เมียนมา และไทยอย่างต่อเนื่อง นี่คือการ "ข้ามแม่น้ำ" ของเบี้ยจีนอย่างแท้จริงเลยครับ

เมื่อเบี้ยเหล่านี้ข้ามลำน้ำมาลงหลักปักฐานได้แล้ว พวกเขาก็เริ่มใช้สิทธิ์ "ขยับออกข้าง" ตามกติกา ด้วยการขยายเครือข่ายธุรกิจครอบคลุมระบบเศรษฐกิจฐานราก ตั้งแต่ร้านอาหาร โลจิสติกส์ เกษตรกรรมสัญญาจ้าง ธุรกิจท่องเที่ยว ไปจนถึงร้านค้าปลีก เกิดเป็นระบบนิเวศเศรษฐกิจแบบปิดที่ใช้เงินหยวน สื่อสารผ่านแอปพลิเคชันจีน และหมุนเวียนเงินกันเองในชุมชน คนท้องถิ่นในประเทศ CLMV ที่เคยเป็นเจ้าของพื้นที่เดิม กลับค่อยๆ ถูกกลืนและเปลี่ยนสถานะไปเป็นเพียงลูกจ้าง หรือผู้พึ่งพิงห่วงโซ่อุปทานของเบี้ยเหล่านี้ การซึมลึกระดับฐานรากจึงเกิดขึ้นอย่างเงียบเชียบ ไร้เสียงรบกวน แต่มันได้สร้าง "กำแพงเบี้ย" ที่ยึดครองพื้นที่เศรษฐกิจจริงไว้อย่างแน่นหนา

ความแยบยลของยุทธศาสตร์เบี้ยข้ามแม่น้ำนี้ ทำหน้าที่ทำลายล้างการเดินเกมของฝ่ายดำหรือชาติตะวันตกได้อย่างแยบยลที่สุด เมื่อใดก็ตามที่สหรัฐฯหรือชาติพันธมิตรพยายามจะใช้ "หมากตัวใหญ่" อย่างการขู่คว่ำบาตรทางการค้า หรือการกดดันเรื่องสิทธิมนุษยชน และประชาธิปไตยใส่ประเทศในกลุ่ม CLMV พวกเขาจะพบว่ามาตรการเหล่านั้นแทบไม่ได้ผลหรือ "ยิงไม่เข้า" เพราะโครงสร้างเศรษฐกิจปากท้องของประชาชนในพื้นที่ ได้ผูกติดและพึ่งพาเงินสะพัดจากเบี้ยของจีนไปเรียบร้อยแล้ว การล้มเบี้ยเหล่านี้ จึงเท่ากับการทำลายปากท้องของคนท้องถิ่นเอง นี่คือการเดินหมากที่จีนใช้เบี้ยราคาถูก ไปเปลี่ยนโครงสร้างความมั่นคงในระยะยาว จนชาติตะวันตกยากจะหาช่องโจมตี

การรับมือกับเบี้ยที่ข้ามแม่น้ำมาแล้ว จึงกลายเป็นโจทย์หินของประเทศในภูมิภาค การเลือกปฏิเสธหรือขับไล่ก็ทำได้ยาก เพราะกระแสเงินและห่วงโซ่อุปทานได้กลืนเป็นเนื้อเดียวกันไปแล้ว แต่การปล่อยให้เบี้ยเดินขยับออกข้างได้อย่างเสรีเกินไป ก็เสี่ยงที่จะทำให้ประเทศตนเองสูญเสียอธิปไตยทางเศรษฐกิจฐานรากไปโดยสมบูรณ์

ทางรอดเดียวของประเทศเหล่านี้ คือ การเร่งเรียนรู้กติกาบนกระดาน ยอมรับความจริงเชิงยุทธศาสตร์ว่าตนเองคือพื้นที่ปะทะ แล้วใช้กฎหมายและการกำกับดูแลเข้ามาเป็น "ตัวขัดขา" เพื่อควบคุมทิศทางของเบี้ยเหล่านี้ ไม่ให้ขยับออกข้างจนรุกไล่ขุนฝั่งตรงข้ามจนจนมุม

และนี่เป็นเพียงก้าวแรกของการเดินหมากบนกระดานภูมิรัฐศาสตร์อันดุเดือด ซึ่งในตอนต่อไปผมอยากจะชวนพวกเรามาดูเกมที่ยิ่งเข้มข้นมากขึ้น เมื่อหมากสายบู๊อย่าง "ตัวม้า" ในวิกฤตเมียนมา และ "ตัวปืนใหญ่" ของชาติตะวันตกที่กำลังหาแท่นยิงในอาเซียนเลยครับ