2 เดือนสุญญากาศสหรัฐฯ-อิสราเอล เสี่ยงสงครามรอบใหม่ จับตาดีลพักรบแลกเปิดฮอร์มุซ

ดร.ศราวุฒิ อารีย์ ผู้อำนวยการศูนย์มุสลิมศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วิเคราะห์ทิศทางสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลางว่า ขณะนี้กำลังเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่านทางการเมืองที่สำคัญ ทั้งในอิสราเอลและสหรัฐฯ

โดยเฉพาะอิสราเอลที่ประธานาธิบดีได้มอบหมายให้ไอเซนคอต (Gadi Eisenkot) ดำเนินการจัดตั้งรัฐบาลก่อน ซึ่งกระบวนการดังกล่าวอาจต้องใช้เวลาอีกหลายเดือน และยังไม่มีความแน่นอนว่าจะสามารถจัดตั้งรัฐบาลสำเร็จหรือไม่

สงครามไม่จบ แต่มีโอกาส No Peace, No War

ดร.ศราวุฒิ ประเมินว่า แนวโน้มที่เป็นไปได้มากที่สุดคือการหาทางออกตรงกลาง โดยทั้งสองฝ่ายอาจสามารถตกลงกันได้ในระดับหนึ่ง เพื่อเปิดช่องแคบฮอร์มุซและพักรบระหว่างกัน แต่จะยังไม่สามารถนำไปสู่การยุติความขัดแย้งอย่างถาวร

หลังจากนั้น สหรัฐฯ มีแนวโน้มใช้มาตรการปิดล้อมทางเศรษฐกิจต่ออิหร่านต่อไป ขณะที่ประเด็นความขัดแย้งด้านนิวเคลียร์ การจำกัดขีปนาวุธของอิหร่าน และบทบาทของกองกำลังติดอาวุธที่อิหร่านสนับสนุนในภูมิภาค จะยังคงเป็นปัญหาที่ไม่สามารถแก้ไขได้ในระยะสั้น

สถานการณ์จึงอาจกลับไปสู่ภาวะ No Peace and No War หรือไม่มีสันติภาพ แต่ก็ไม่เกิดสงครามเต็มรูปแบบ เหมือนสถานการณ์ก่อนวันที่ 28 กุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นวันที่สงครามระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านเริ่มต้นขึ้น

ความต่าง ไอเซนคอต Vs เนทันยาฮู 

สำหรับการเปลี่ยนผ่านทางการเมืองในอิสราเอล ดร.ศราวุฒิ กล่าวว่า ยังไม่มีความแน่นอนว่าไอเซนคอตจะสามารถจัดตั้งรัฐบาลและขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีได้หรือไม่ เนื่องจากยังมีความขัดแย้งระหว่างพรรคการเมืองอาหรับกับพรรคฝ่ายขวาของไอเซนคอต

อย่างไรก็ตาม หากไอเซนคอตสามารถขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีได้ จะถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของการเมืองและนโยบายต่างประเทศอิสราเอล แม้ไอเซนคอตจะเป็นนักการเมืองสายเหยี่ยวที่มีแนวคิดแข็งกร้าวและสนับสนุนการใช้กำลังทางทหาร แต่มีความแตกต่างจากเนทันยาฮูในเรื่องวิธีคิดและเป้าหมายทางการเมือง

โดยเนทันยาฮูเป็นนักการเมืองที่ใช้ปฏิบัติการทางทหารเพื่อผลักดันเป้าหมายทางการเมืองของตนเอง และพร้อมเดินหน้าสงครามเพื่อรักษาอำนาจทางการเมือง ขณะที่ไอเซนคอตเป็นอดีตนายทหารอาชีพ ซึ่งให้ความสำคัญกับการประเมินสถานการณ์และยุทธศาสตร์ทางทหาร เมื่อใช้กำลังบรรลุเป้าหมายแล้ว ก็พร้อมเปิดพื้นที่ให้การเจรจาทางการทูตเข้ามามีบทบาท

พรรคอาหรับคือ King Maker 

สำหรับโอกาสในการจัดตั้งรัฐบาล ดร.ศราวุฒิ มองว่า พรรคอาหรับกำลังมีบทบาทเป็น King Maker หรือผู้ชี้ขาดทางการเมือง โดยมีเป้าหมายสำคัญคือการโค่นเนทันยาฮูให้ได้ก่อน

นโยบายในช่วงหลายปีที่ผ่านมาของเนทันยาฮูได้สร้างผลกระทบและความขัดแย้งกับกลุ่มอาหรับและปาเลสไตน์อย่างมาก ทั้งการลดทอนสิทธิของชาวอาหรับในอิสราเอล สงครามในฉนวนกาซา การขยายนิคมชาวยิวในเวสต์แบงก์ รวมถึงการสนับสนุนฝ่ายขวาจัดอย่างเบซาเลล สโมตริช และอิตามาร์ เบน-กวีร์ ให้มีอำนาจทางการเมือง

ด้วยเหตุนี้ พรรคอาหรับจึงให้ความสำคัญกับการยุติบทบาทของเนทันยาฮูมากกว่าการพิจารณาว่าไอเซนคอตมีแนวคิดแข็งกร้าวเพียงใด โดยแม้พรรคลิคุดของเนทันยาฮูจะได้รับคะแนนเสียงมากที่สุด แต่การจัดตั้งรัฐบาลยังต้องอาศัยเสียงสนับสนุนจากพรรคอื่น

ขณะที่การเปิดทางให้ไอเซนคอตจัดตั้งรัฐบาลก่อน สะท้อนให้เห็นว่าโอกาสที่ไอเซนคอตจะขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีและนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในอิสราเอลมีค่อนข้างสูง

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ต้องจับตาในระยะนี้คือการเคลื่อนไหวของเนทันยาฮูในฐานะรักษาการนายกรัฐมนตรี ซึ่งยังมีอำนาจกำหนดทิศทางสงคราม 

จับตาดีลพักรบสหรัฐฯ-อิหร่าน แลกเปิดช่องแคบฮอร์มุซ

สำหรับทางออกของสถานการณ์ ดร.ศราวุฒิมองว่า มีความเป็นไปได้ที่ทั้งสองฝ่ายจะบรรลุข้อตกลงชั่วคราวเพื่อพักรบ โดยมีช่องแคบฮอร์มุซเป็นประเด็นสำคัญในการเจรจา เนื่องจากสหรัฐฯ ต้องการให้อิหร่านเปิดช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่อิหร่านต้องการให้สหรัฐฯ ยกเลิกมาตรการบางอย่าง เช่น การปลดล็อกทรัพย์สินที่ถูกอายัด และการยุติการปิดล้อมทางทะเล

ดังนั้น หากการแก้ไขปัญหาด้วยวิธีทางการทูตเกิดขึ้นจริง อาจเป็นการแลกเปลี่ยนระหว่างการเปิดช่องแคบฮอร์มุซในระยะเวลาที่กำหนด เช่น 2 วัน หรือ 7 วัน กับการที่สหรัฐฯ ยอมผ่อนคลายมาตรการบางอย่างให้อิหร่าน

อย่างไรก็ตาม ประเด็นนิวเคลียร์ยังเป็นเรื่องที่ตกลงกันได้ยาก เนื่องจากทั้งสองฝ่ายมีจุดยืนแตกต่างกันมาอย่างยาวนาน ซึ่งหากสหรัฐฯ ต้องการแก้ไขปัญหาวิกฤตพลังงานและเศรษฐกิจโลกที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์ช่องแคบฮอร์มุซ จำเป็นต้องเจรจากับอิหร่านและยอมทำบางอย่างตามข้อเรียกร้อง

แต่หากสหรัฐฯ และอิสราเอลยังเชื่อว่าอิหร่านกำลังอ่อนแอลงจากการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจและการโจมตีเป้าหมายทางยุทธศาสตร์ที่ผ่านมา ก็อาจเลือกเดินหน้าปิดล้อมต่อไป เพื่อทำให้อิหร่านอ่อนแอจากภายในจนไม่สามารถดำรงอยู่ได้