เอเชียผวาวิกฤตพลังงาน หลังสงครามอิหร่านปิดเส้นทางฮอร์มุซ

วันที่ 12 มีนาคม 2569 เอเชียเร่งรับมือวิกฤตพลังงานที่เกิดจากสงครามอิหร่าน ท่ามกลางความไม่แน่นอนว่าจะยุติเมื่อใด

โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐ ได้พยายามอย่างเร่งด่วนในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา เพื่อสร้างความมั่นใจต่อทั่วโลกว่าผลกระทบทางเศรษฐกิจจากสงครามที่เขาก่อขึ้นกับอิหร่านสามารถควบคุมได้

แน่นอนว่า หนึ่งในเส้นทางเดินเรือที่สำคัญที่สุดของการค้าโลกได้ถูกปิดลงโดยพฤตินัยมาเกือบสองสัปดาห์แล้ว แต่ก็อาจกลับมาเปิดใช้งานได้ในไม่ช้า ในระหว่างนี้ สหรัฐจะยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรด้านน้ำมันต่อ “บางประเทศ” และยิ่งไปกว่านั้น ความขัดแย้งทั้งหมดอาจยุติลงในเร็ววัน

คำกล่าวอ้างที่ยังคลุมเครือดังกล่าว รวมถึงการปล่อยน้ำมันดิบฉุกเฉินหลายร้อยล้านบาร์เรลจากคลังสำรองของรัฐบาล ช่วยคลายความกังวลของตลาดได้ชั่วคราว ราคาน้ำมันซึ่งพุ่งขึ้นแตะระดับสูงสุดในรอบ 4 ปีเมื่อวันจันทร์ (9 มีนาคม) ปรับตัวลดลงต่ำกว่า 100 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ก่อนจะกลับมาปรับตัวสูงขึ้นอีกครั้ง

อย่างไรก็ตาม สงครามยังคงดำเนินต่อไป เรือพาณิชย์หลายลำถูกโจมตีทั้งในและบริเวณรอบช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติของอิหร่านประกาศว่าจะไม่ยอมให้มีการส่งออก “น้ำมันแม้แต่หนึ่งลิตร” จากตะวันออกกลาง หากการโจมตีของสหรัฐและอิสราเอลยังดำเนินต่อไป

ทั่วทั้งเอเชีย ซึ่งเป็นภูมิภาคผู้นำเข้าน้ำมันดิบรายใหญ่ที่สุดของโลก วาทกรรมเกี่ยวกับผลกระทบจากความขัดแย้งครั้งนี้มีความสำคัญน้อยกว่าความเป็นจริง โดยในปี 2025 ทวีปเอเชียพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางถึง 59% 

ตะวันออกกลางไม่สามารถพึ่งพาได้ในขณะนี้ ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางที่โดยปกติใช้ขนส่งน้ำมันของโลกประมาณหนึ่งในห้า รวมถึงเรือบรรทุกก๊าซทางทะเล ยังคงแทบไม่สามารถใช้งานได้ ผู้ผลิตบางรายในภูมิภาคซึ่งประสบปัญหาในการส่งออกน้ำมันสู่ตลาดโลกกำลังลดกำลังการผลิตลง

ประเทศต่าง ๆ ในเอเชีย ตั้งแต่ปากีสถานไปจนถึงเกาหลีใต้ กำลังถูกบังคับให้เผชิญกับวิกฤตด้านอุปทานพลังงานที่กำลังก่อตัว

จีน

ซึ่งมีคลังสำรองน้ำมันดิบบนบกขนาดใหญ่ที่สุดในโลก มีรายงานว่าได้รับน้ำมันจากอิหร่านหลายล้านบาร์เรลนับตั้งแต่สงครามเริ่มต้นขึ้น

อินเดีย

เพิ่มการนำเข้าน้ำมันดิบจากรัสเซียหลังจากสหรัฐออกข้อยกเว้นจากมาตรการคว่ำบาตร  แม้ว่าจะมีรายงานว่าอาหารและเครื่องดื่มร้อนเริ่มหายไปจากเมนูในหลายพื้นที่ของประเทศ เนื่องจากความกังวลเกี่ยวกับการขาดแคลนเชื้อเพลิงสำหรับประกอบอาหาร ขณะที่ญี่ปุ่นซึ่งมีคลังสำรอง 350 ล้านบาร์เรล กำลังปล่อยน้ำมันประมาณ 80 ล้านบาร์เรล หรือเทียบเท่าปริมาณการใช้ 45 วัน ภายใต้การปล่อยน้ำมันสำรองครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ของสำนักงานพลังงานสากล

อย่างไรก็ตาม ความได้เปรียบด้านทรัพยากรของเศรษฐกิจขนาดใหญ่ในภูมิภาคไม่ได้สะท้อนถึงสถานการณ์ของประเทศอื่น ๆ

เกาหลีใต้

ประธานาธิบดี อี แจ มยอง ระบุเมื่อวันจันทร์ว่า เกาหลีใต้ “พึ่งพาการค้าโลกและการนำเข้าพลังงานจากตะวันออกกลางอย่างมาก” พร้อมประกาศมาตรการจำกัดราคาน้ำมันเชื้อเพลิงภายในประเทศเป็นครั้งแรกในรอบเกือบสามทศวรรษ

ไทย

กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงของไทยกำลังใช้เงินหลายสิบล้านดอลลาร์ต่อวันเพื่อกดราคาน้ำมันให้ต่ำกว่าความเป็นจริงผ่านการอุดหนุนผู้บริโภค โดยกระทรวงพาณิชย์ เรียกร้องให้ประชาชนอย่าตื่นตระหนก ตามรายงานของ Bangkok Post พร้อมระบุว่ารัฐบาลได้เตรียมสถานการณ์จำลองเพื่อรับมือผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น

บังกลาเทศ

บังกลาเทศเริ่มใช้มาตรการจำกัดการขายน้ำมันเชื้อเพลิงตั้งแต่สัปดาห์ที่ผ่านมาเพื่อหยุดการซื้อกักตุน และสั่งปิดมหาวิทยาลัยทั่วประเทศเพื่อรักษาปริมาณเชื้อเพลิงสำรอง สถานการณ์รุนแรงถึงขั้นที่ประเทศซึ่งต้องนำเข้าน้ำมันเป็นส่วนใหญ่ต้องส่งกำลังทหารไปประจำคลังน้ำมันหลัก และส่งตำรวจดูแลสถานีบริการน้ำมัน

เมียนมา

รัฐบาลทหารเมียนมาออกมาตรการปันส่วนเชื้อเพลิง และสั่งห้ามรถยนต์ส่วนบุคคลครึ่งหนึ่งออกวิ่งบนถนน โดยอนุญาตให้รถทะเบียนเลขคู่วิ่งในวันที่เป็นเลขคู่ และทะเบียนเลขคี่วิ่งในวันที่เป็นเลขคี่

ปากีสถาน

ปากีสถานกำลังใช้มาตรการรัดเข็มขัด รวมถึงการปิดโรงเรียน และจำกัดการทำงานของหน่วยงานรัฐให้เปิดทำการเพียงสี่วันต่อสัปดาห์ โดย เชห์บาซ ชารีฟ (Shehbaz Sharif) นายกรัฐมนตรี กล่าวว่าเพื่อรักษาเสถียรภาพเศรษฐกิจ จำเป็นต้องตัดสินใจเรื่องที่ยากลำบาก

ฟิลิปปินส์

เจ้าหน้าที่ภาครัฐบางส่วนในฟิลิปปินส์ได้ปรับรูปแบบการทำงานเป็นสี่วันต่อสัปดาห์ เพื่อช่วยลดการใช้เชื้อเพลิง หน่วยงานรัฐบาล มหาวิทยาลัย และวิทยาลัยของรัฐ ยังถูกสั่งให้ลดการใช้เชื้อเพลิงอย่างน้อย 10% รวมถึงกำหนดอุณหภูมิเครื่องปรับอากาศไม่ต่ำกว่า 24 องศา

เวียดนาม

เวียดนามเรียกร้องให้ภาคธุรกิจส่งเสริมการทำงานจากที่บ้านเมื่อเป็นไปได้ เพื่อลดความจำเป็นในการเดินทาง ในมาตรการผลักดันการทำงานทางไกลครั้งใหญ่ที่ชวนให้นึกถึงช่วงแรกของการระบาดของโควิด-19

นอกจากนี้ รัฐบาลยังเตรียมยกเลิกภาษีนำเข้าเชื้อเพลิงจากต่างประเทศจนถึงสิ้นเดือนเมษายน เพื่อช่วยเสริมความมั่นคงด้านพลังงาน ท่ามกลางคิวรถที่ยาวเหยียดตามสถานีบริการน้ำมันและราคาที่พุ่งสูงอย่างรวดเร็ว

อย่างก็ตาม ทรัมป์ให้คำมั่นว่าจะมีแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์สำหรับผู้ที่กำลังเผชิญวิกฤตพลังงานครั้งนี้ แต่รัฐบาล บริษัท และผู้บริโภคในเอเชียยังคงอยู่ท่ามกลางความไม่แน่นอน โดยไม่มีใครรู้ว่าอุโมงค์นี้จะยาวนานเพียงใด

ความปั่นป่วนทางเศรษฐกิจมักแพร่กระจายได้ เศรษฐกิจของเอเชีย ไม่ว่าจะเป็นความสามารถของบริษัทในการนำเข้าสินค้าจากต่างประเทศ หรือกำลังซื้อของประชาชนในการเดินทางท่องเที่ยว ล้วนส่งผลสะเทือนไปไกลเกินพรมแดนของภูมิภาคนี้