เปิดฉาก ‘มหกรรมวิทย์ 2569’ สร้างคน สร้างนวัตกรรมสู่อนาคตยั่งยืน

ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เป็นประธานเปิดงาน “มหกรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ 2569” ภายใต้แนวคิด “Intelligence in Science for a Sustainable Future” ณ อาคาร 9–11 อิมแพ็ค เมืองทองธานี มุ่งสร้างแรงบันดาลใจและพัฒนากำลังคนสู่ยุคยั่งยืน

สร้างคน รับมือความเปลี่ยนแปลงของโลก

การเปิดงานมหกรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ประจำปี 2569 ถือเป็นหมุดหมายสำคัญในการเตรียมความพร้อมของประเทศท่ามกลางความไม่แน่นอนทางเทคโนโลยี

ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวว่า โลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจากการพัฒนาของวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และปัญญาประดิษฐ์ (AI) ส่งผลให้กลุ่มคนวัยทำงานต้องเผชิญกับความไม่มั่นคงในอาชีพ ดังนั้น การเตรียมประเทศไทยให้พร้อมสำหรับอนาคตจึงต้องเริ่มต้นจากการสร้างเด็กและเยาวชนให้มีทักษะการคิดวิเคราะห์ ความคิดสร้างสรรค์ และความสามารถในการใช้เทคโนโลยีอย่างรู้เท่าทัน

มหกรรมวิทยาศาสตร์ฯ จึงถูกใช้เป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ในการสร้างประสบการณ์ตรงผ่านการลงมือปฏิบัติ (Hand-on Experience) เพื่อเปิดโอกาสให้เยาวชนตั้งคำถาม ทดลอง และค้นพบศักยภาพของตนเอง การใส่ใจในรายละเอียดของการเรียนรู้รายบุคคลจะสามารถจุดประกายแรงบันดาลใจ นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในระดับครอบครัว จังหวัด และขับเคลื่อนประเทศชาติในท้ายที่สุด นอกจากนี้ยังมุ่งใช้ "วิทยาศาสตร์การทูต" เป็นเครื่องมือสร้างความสัมพันธ์และความมั่นคงในเวทีสากล

ยกระดับภาคเกษตรสู่นวัตกรรมยารองรับสังคมสูงวัย

ในมิติเศรษฐกิจและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ศ.ดร.ยศชนัน เน้นย้ำถึงแนวทางการสร้างความได้เปรียบของประเทศไทย โดยการแปลงองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ให้กลายเป็นรายได้ที่จับต้องได้สำหรับเกษตรกร อุตสาหกรรม และแรงงาน จุดเน้นสำคัญคือการปรับเปลี่ยนภาคการเกษตรซึ่งเป็นต้นน้ำ ให้กลายเป็นเกษตรมูลค่าสูง

กระบวนการดังกล่าวจะเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทานจากผลผลิตทางการเกษตรไปสู่การผลิตตัวยา ทั้งยาเคมี ยาชีววัตถุ และยาสมุนไพร รวมถึงการพัฒนานวัตกรรม วัคซีน และผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์เพื่อรองรับการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ โดยย้ำความสำคัญของการออกแบบ การผลิต และการถือครองทรัพย์สินทางปัญญาภายในประเทศ เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีทางการแพทย์และยาที่มีคุณภาพในราคาที่ถูกลง พร้อมทั้งใช้เทคโนโลยีลดความเหลื่อมล้ำและดูแลผู้พิการให้เกิดความเท่าเทียม

นวัตกรรม ‘มหกรรมวิทย์ 2569’

ศ.ดร.ศุภชัย ปทุมนากุล ปลัดกระทรวง อว. กล่าวว่า มหกรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ 2569 เกิดจากความร่วมมือของเครือข่ายกว่า 96 หน่วยงาน จาก 8 ประเทศ ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และสถาบันวิจัย โดยร่วมกันนำผลงานวิจัยและนวัตกรรมมาจัดแสดงเพื่อพิสูจน์ให้เห็นว่าวิทยาศาสตร์สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันและแก้ปัญหาจริงได้

ภายในงานจัดแสดงนิทรรศการเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 "พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์ไทย" พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 "พระบิดาแห่งเทคโนโลยีไทย" และ "พระบิดาแห่งนวัตกรรมไทย" รวมถึงนิทรรศการไฮไลต์สำคัญ อาทิ นิทรรศการ AI Revolution: The New Human Edge, นิทรรศการตามล่าหาแร่ (Rare Earth: The invisible power), นิทรรศการดอกไม้เปลี่ยนโลก (Over The Bloom) และนิทรรศการความลับของท้องทุ่ง (The Hidden World of Rangelands)

ยกย่องเยาวชนและครูผู้สร้างผลงานนวัตกรรมแก้ปัญหาจริง

เพื่อเป็นการเชิดชูเกียรติและส่งเสริมกำลังคนด้านวิทยาศาสตร์ ศ.ดร.ยศชนัน ได้มอบรางวัล Prime Minister’s Science Award 2026 ให้แก่เยาวชนและครูที่มีผลงานโดดเด่น โดยมีรางวัล Prime Minister’s Science Project Award 2026 จำนวน 5 รางวัล และรางวัล Prime Minister’s Science Teacher Award 2026 จำนวน 2 รางวัล

ผลงานของเยาวชนที่ได้รับรางวัลสะท้อนถึงการนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และ AI มาแก้ปัญหาสุขภาพ สิ่งแวดล้อม และการเกษตรอย่างเป็นรูปธรรม ได้แก่

• ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น: โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย จากโครงงาน “การพัฒนาไข่เทียมร่วมกับนวัตกรรมเพาะเลี้ยงและปล่อย Super Trichogramma แบบอัตโนมัติเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการควบคุมศัตรูพืช”
• ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย:

              สาขาวิทยาศาสตร์กายภาพ: โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย จากโครงงาน “BiQancer: นวัตกรรมไบโอมาร์กเกอร์คณิตศาสตร์ใหม่และอุปกรณ์เสริมกล้องจุลทรรศน์ สู่ระบบช่วยวินิจฉัยคัดกรองมะเร็งปากมดลูกที่เท่าเทียม”

              สาขาวิทยาศาสตร์ชีวภาพ: โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย จากโครงงาน “Building Climate-Resilient Corals”

              สาขาวิทยาศาสตร์ประยุกต์: โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย จากโครงงาน “MalariaX”

              สาขาวิทยาการคอมพิวเตอร์และปัญญาประดิษฐ์: โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย จากโครงงาน “StrokeSight”

สำหรับรางวัล Prime Minister’s Science Teacher Award 2026 ตกเป็นของ นายสมโชค แก้วอุทัศน์ จากโรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยขอนแก่น ฝ่ายมัธยมศึกษา (ศึกษาศาสตร์) ในระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และ นางจันทร์จิรา ชัยอินทรีอาจ จากโรงเรียนมงฟอร์ตวิทยาลัย ในระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย

บูรณาการความรู้ส่งตรงถึงภูมิภาค

นอกเหนือจากการจัดแสดงของหน่วยงานในสังกัดกระทรวง อว. เช่น การนำเสนอสตูลจีโอพาร์คโดย วช., อุปกรณ์ “CE-7MATCH” สำหรับภารกิจสำรวจดวงจันทร์โดย สดร., เทคโนโลยีการวัดโดยสถาบันมาตรวิทยาแห่งชาติ และอาหารแห่งอนาคตโดยกรมวิทยาศาสตร์บริการแล้ว

องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (NSM) ยังได้จัดกิจกรรม Interactive Learning ครอบคลุม Science Lab และ Coding & AI พร้อมทั้งขยายการจัดงาน "มหกรรมวิทย์ฯ ภูมิภาค" ระหว่างวันที่ 18–20 สิงหาคม 2569 ณ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ จังหวัดเชียงใหม่ และมหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร เพื่อกระจายโอกาสการเรียนรู้ทางวิทยาศาสตร์ให้ครอบคลุมทั่วประเทศ