เปิดประชาพิจารณ์ "ร่าง พ.ร.บ.อาวุธปืนฯ ฉบับใหม่" จัดระเบียบ-คุมการครอบครอง

ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนซึ่งเป็นรากฐานสำคัญที่สุดของความมั่นคงในรัฐสมัยใหม่แต่ในห้วงเวลาที่ผ่านมาสถานการณ์การก่ออาชญากรรมโดยใช้อาวุธปืนในประเทศไทยได้สร้างความกังวลใจและสร้างบาดแผลให้กับสังคมไทยมาอย่างต่อเนื่อง

มาตรการทางกฎหมายและกฎเกณฑ์การควบคุมอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนที่บังคับใช้ตามพระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน พ.ศ. 2490 ซึ่งใช้มาอย่างยาวนานเริ่มมีข้อจำกัดและไม่สอดคล้องกับสภาพสังคม เทคโนโลยี และสถานการณ์อาชญากรรมที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว

รัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ได้แสดงความห่วงใยอย่างยิ่งต่อความปลอดภัยของประชาชนโดยเฉพาะประเด็นปัญหาการก่อเหตุอาชญากรรมที่ใช้อาวุธปืนและความรัดกุมของมาตรการควบคุมที่มีอยู่โดยได้มอบหมายนโยบายอย่างเร่งด่วนให้กระทรวงมหาดไทย โดยกรมการปกครอง ดำเนินการปรับปรุงหลักเกณฑ์และยกระดับมาตรการทางกฎหมายในการอนุญาตให้บุคคลซื้อ มี และใช้อาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืน การอนุญาตให้มีอาวุธปืนติดตัว รวมถึงมาตรการรักษาความปลอดภัยให้มีความรัดกุม ทันสมัย และปิดทุกช่องโหว่ที่เป็นภัยต่อความสงบเรียบร้อยของบ้านเมือง

ก่อนที่จะนำไปสู่ร่างกฎหมายเพื่อการรับฟังความคิดเห็นในครั้งนี้ เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2569 ณ อาคารศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทย กรมการปกครอง ได้จัดประชุมหารือระดับนโยบายและปฏิบัติการครั้งสำคัญโดยมี อธิบดีกรมการปกครอง เป็นประธานการประชุม พร้อมด้วยผู้แทนจากหน่วยงานบูรณาการทั่วประเทศ ได้แก่ ผู้แทนกระทรวงกลาโหม, กระทรวงสาธารณสุข, กรุงเทพมหานคร, สำนักงานศาลยุติธรรม, สำนักงานอัยการสูงสุด, สำนักงานตำรวจแห่งชาติ, กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร (กอ.รมน.), สำนักงาน ป.ป.ส., สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน, สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน, กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น, กรมราชทัณฑ์, กรมสุขภาพจิต, กรมศุลกากร, กรมการแพทย์, โรงพยาบาลสมเด็จเจ้าพระยา รวมถึงคณะผู้บริหารระดับสูงของกรมการปกครอง

ผลจากการประชุมหารือร่วมกันของทุกภาคส่วนในครั้งนั้นได้นำมาสู่มติเห็นชอบในหลักการสำคัญ 3 ประการ

1. เห็นชอบให้ปรับปรุงกฎหมายในประเด็นหลักเกณฑ์และแนวทางออกใบอนุญาต ครอบคลุมตั้งแต่คุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้ขอหนังสือรับรองการตรวจสุขภาพกายและจิต ความรู้ความสามารถในการใช้อาวุธปืน การจัดเก็บอัตลักษณ์อาวุธปืน การคิดค่าธรรมเนียมในอัตราก้าวหน้า และการกำหนดอายุของใบอนุญาต

2. เห็นชอบในหลักการเสนอกฎหมายนิรโทษกรรม กำหนดให้ผู้ที่ครอบครองอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน หรือสิ่งเทียมอาวุธปืนโดยผิดกฎหมาย สามารถนำมามอบให้แก่ทางราชการได้โดยได้รับยกเว้นความรับผิดทางอาญา และ 3.เห็นชอบในหลักการร่างคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรีและกระทรวงมหาดไทย ที่กำหนดให้ผู้รับใบอนุญาตให้ซื้อ มี และใช้อาวุธปืน ส่งมอบอาวุธปืนและใบอนุญาตให้แก่เจ้าพนักงานเพื่อเก็บรักษาไว้เป็นการชั่วคราวในยามจำเป็น เพื่อควบคุมความปลอดภัยของสังคมอย่างมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ เพื่อให้การตรากฎหมายฉบับใหม่มีความสมบูรณ์รอบด้านและสะท้อนเสียงของสังคมอย่างแท้จริง กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย จึงได้เปิดให้มีการรับฟังความคิดเห็นจากภาคส่วนต่าง ๆ ในชั้นหลักการของร่าง พ.ร.บ.อาวุธปืนฯ ผ่านทางเว็บไซต์ ระบบกลางทางกฎหมาย ระหว่างวันที่ 12 สิงหาคม - 10 กันยายน 2569 โดยการรับฟังความคิดเห็นในครั้งนี้เปิดกว้างสำหรับผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกกลุ่ม ได้แก่ ประชาชนทั่วไป, เจ้าหน้าที่รัฐ, ผู้ประกอบธุรกิจอาวุธ, นักกีฬา, และนักวิชาการ/ภาคประชาสังคม โดยมีแบบสอบถามรวมกันมากถึง 17 ข้อเพื่อเปิดโอกาสให้ผู้เกี่ยวข้องแสดงทัศนะในทุกมิติอย่างละเอียดรอบด้าน

เจาะลึกสาระสำคัญการปรับปรุงกฎหมายในร่างใหม่

ร่างกฎหมายฉบับปรับปรุงนี้ได้มีการบัญญัติและแก้ไขเพิ่มเติมประเด็นสำคัญรวม 13 ข้อเพื่อให้สอดคล้องกับสภาพการณ์ปัจจุบันและตอบโจทย์ความปลอดภัยของประเทศ เริ่มจาก มาตรการนิรโทษกรรมและการส่งมอบอาวุธปืน โดยการกำหนดให้นำอาวุธปืนผิดกฎหมายที่ไม่สามารถออกใบอนุญาตได้ รวมถึงสิ่งเทียมอาวุธปืนที่นำเข้าหรือค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต หรือที่ถูกดัดแปลง มาส่งมอบภายในระยะเวลาที่กำหนดโดยจะได้รับยกเว้นความรับผิดทางอาญา ทั้งนี้ ทางราชการไม่ต้องชดใช้ราคา โดยปืนจะตกเป็นของแผ่นดินเพื่อใช้ประโยชน์ในราชการกรมการปกครอง หรือทำลายหากไม่ปลอดภัย

ขณะที่ปืนที่มีทะเบียนแต่คนครอบครองไม่ถูกต้องนั้นจะเปิดโอกาสให้นำอาวุธปืนหรือเครื่องกระสุนที่ออกใบอนุญาตได้แต่ผู้ครอบครองไม่ใช่ผู้รับอนุญาตตัวจริงมาขอรับใบอนุญาตต่อนายทะเบียนท้องที่ให้ถูกต้องโดยได้รับยกเว้นความรับผิดทางอาญา ส่วนปืนที่ถูกกฎหมายแต่ไม่ประสงค์จะถือครองต่อนั้นให้สามารถนำมามอบให้นายทะเบียนได้โดยทางราชการไม่ต้องชดใช้ราคา ขณะที่การยกเว้นความผิดจะไม่ใช้กับผู้ที่ถูกจับกุมหรือตกเป็นผู้ต้องหาก่อนกฎหมายใช้บังคับและกำหนดให้ผู้ที่ฝ่าฝืนครอบครองอาวุธปืนผิดกฎหมายหลังสิ้นสุดระยะเวลานิรโทษกรรมต้องระวางโทษเป็น 2 เท่าของอัตราโทษเดิม

ปรับปรุงบทนิยามให้ชัดเจนขึ้น

นอกจากนี้จะมีการปรับปรุงคำนิยามต่าง ๆ ให้มีความชัดเจนและครอบคลุมสถานการณ์ที่เปลี่ยนไป เช่น คำว่า อาวุธปืน, เครื่องกระสุนปืน, ดอกไม้เพลิง, สิ่งเทียมอาวุธปืน, ทำ, มี, และ อธิบดี เพื่อให้เจ้าหน้าที่บังคับใช้กฎหมายได้อย่างแม่นยำและไม่เกิดช่องว่างทางกฎหมาย

ควบคุมการออกใบอนุญาตและความรับผิดของผู้ได้รับอนุญาต

มีการกำหนดหลักเกณฑ์การควบคุมการทำ ซื้อ มี ใช้ สั่ง นำเข้า ประกอบ ซ่อมแซม เปลี่ยนลักษณะ ค้า หรือจำหน่ายอย่างเข้มงวด พร้อมกำหนดความรับผิดชอบอย่างเด็ดขาด หากผู้ได้รับใบอนุญาตปล่อยปละละเลยให้บุคคลอื่นนำอาวุธปืนไปใช้ หรือไม่นำอาวุธปืนมาดำเนินการตามกฎหมาย

การกำหนดอายุของใบอนุญาตและการเก็บสะสมในพิพิธภัณฑ์ โดยกำหนดให้มีใบอนุญาตและมีการจำกัด หรือต้องมีการต่ออายุใบอนุญาตเพื่อให้เจ้าหน้าที่สามารถตรวจสอบและทบทวนคุณสมบัติรวมถึงลักษณะต้องห้ามของผู้รับใบอนุญาตได้เป็นระยะ ๆ รวมถึงการแก้ไขเพิ่มเติมให้มีการออกใบอนุญาตอาวุธปืนเพื่อการเก็บสะสมในพิพิธภัณฑ์ได้อย่างถูกกฎหมาย

ปรับปรุงลักษณะต้องห้ามผู้ขอรับใบอนุญาตอาวุธปืน

ยกระดับคุณสมบัติและกระบวนการตรวจสอบของผู้ขอรับใบอนุญาตโดยปรับปรุงคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้ขอรับใบอนุญาตให้เข้มงวดขึ้นโดยกำหนดให้นายทะเบียนท้องที่ตรวจสอบอย่างละเอียด เช่น ต้องมีหนังสือรับรองการตรวจสุขภาพกายจากสถานพยาบาลของรัฐเท่านั้น และหากมีเหตุสงสัย นายทะเบียนมีอำนาจขอให้ตรวจสุขภาพจิตเพิ่มเติมได้

ต้องผ่านการทดสอบความรู้ความสามารถในการใช้อาวุธปืน โดยพิจารณาจากหลักฐานการฝึกอบรมและการทดสอบความรู้ด้านกฎหมายอาวุธปืน พร้อมทั้งเปิดให้อำนาจเรียกเก็บค่าตรวจทดสอบและมอบหมายให้บุคคลภายนอกดำเนินการแทนได้ภายใต้การควบคุม

การจัดเก็บอัตลักษณ์อาวุธปืน 

กำหนดให้มีการจัดเก็บอัตลักษณ์ของอาวุธปืน ทั้งปืนที่นำเข้าใหม่และปืนที่เคยได้รับอนุญาตและครอบครองอยู่เดิมภายในระยะเวลาที่กำหนด รวมทั้งกำหนดเงื่อนไขให้จัดเก็บภายหลังหากมีการแก้ไขเปลี่ยนแปลงทางทะเบียน หากฝ่าฝืนจะไม่สามารถออกใบอนุญาตให้ได้ หรือหากปืนไม่ตรงกับใบอนุญาตจะถือว่าเป็นปืนเถื่อนทันที พร้อมมีบทลงโทษทั้งทางอาญาและทางปกครอง

จำกัดจำนวนการครอบครองอาวุธปืน

ในร่างฉบับนี้มีการบัญญัติหลักเกณฑ์เพื่อจำกัดจำนวนการครอบครองอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของบุคคล ไม่ให้มีปริมาณมากเกินความจำเป็น เพื่อลดความเสี่ยงในการสะสมอาวุธ ทั้งยังกำหนดหลักเกณฑ์การทำ ซื้อ มี ใช้ สั่ง นำเข้า ค้า พกพา รวมถึงมาตรการควบคุมภายหลังได้รับอนุญาตและอายุใบอนุญาตสำหรับสิ่งเทียมอาวุธปืนชนิดพิเศษเพื่อป้องกันการนำไปดัดแปลงเป็นอาวุธปืนจริง

การควบคุมสนามกีฬายิงปืน

กำหนดหลักเกณฑ์การอนุญาตให้จัดตั้ง การควบคุมตรวจสอบสนามกีฬายิงปืน ตลอดจนการอนุญาตให้สั่ง นำเข้า มี และใช้เครื่องกระสุนปืนภายในสนามกีฬายิงปืนให้โปร่งใสและอยู่ภายใต้การกำกับดูแลอย่างใกล้ชิด

พร้อมกันนี้ได้เพิ่มอำนาจให้นายทะเบียนท้องที่กรณีมีเหตุอันสมควร มีอำนาจสั่งให้บุคคลนำอาวุธปืนและใบอนุญาตมาตรวจสอบ มีอำนาจยึดหรืออายัดอาวุธปืนหรือใบอนุญาต รวมถึง อำนาจในการค้นหรือเข้าไปในเคหสถานเพื่อตรวจสอบอาวุธปืน ตามอำนาจหน้าที่

แก้ไขอัตราค่าธรรมเนียมในอัตราก้าวหน้า

มีการแก้ไขและกำหนดอัตราค่าธรรมเนียมใบอนุญาตใหม่ให้มีความเหมาะสมสอดคล้องกับยุคสมัย โดยใช้ระบบ การคิดค่าธรรมเนียมในอัตราก้าวหน้า

ปรับปรุงบทกำหนดโทษทางอาญา

ปรับปรุงและกำหนดบทกำหนดโทษทางอาญาให้มีความรุนแรงและเหมาะสมยิ่งขึ้น เพื่อทำหน้าที่เป็นเครื่องมือยับยั้งและป้องกันไม่ให้ผู้ใดกล้าฝ่าฝืนกฎหมายหรือนำอาวุธปืนไปใช้ก่ออาชญากรรม และกำหนดให้ "อธิบดีกรมการปกครอง" มีอำนาจออกระเบียบและประกาศเพื่อขับเคลื่อนการปฏิบัติตามพระราชบัญญัตินี้ให้เกิดผลสัมฤทธิ์อย่างเป็นรูปธรรม

ในร่างกฎหมายได้เน้นย้ำว่า อาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนเป็นวัตถุอันตรายร้ายแรงและกฎหมายไม่ได้รองรับสิทธิดังกล่าวว่า เป็นสิทธิเสรีภาพเด็ดขาดตามรัฐธรรมนูญ รัฐจึงจำเป็นต้องใช้ระบบการอนุญาตเพื่อก่อตั้งสิทธิโดยพิจารณาจากดุลพินิจและหลักเกณฑ์ตามเหตุผลความจำเป็นด้านความปลอดภัยสาธารณะ นอกจากนี้การกำหนดโทษทางอาญาที่หนักหน่วงขึ้นก็เพื่อทำหน้าที่ป้องปรามผู้ที่จะฝ่าฝืนไม่ให้นำอาวุธปืนไปใช้ในการก่ออาชญากรรมที่สร้างความสูญเสียต่อชีวิตและทรัพย์สินของสังคม

การเปิดรับฟังความคิดเห็นร่างพระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .... ระหว่างวันที่ 12 สิงหาคม - 10 กันยายน 2569 เป็นหมุดหมายสำคัญในการปฏิรูประบบการควบคุมอาวุธปืนครั้งใหญ่ โดยเสียงสะท้อนจากประชาชน เจ้าหน้าที่รัฐ ผู้ประกอบธุรกิจ นักกีฬา และภาคประชาสังคม ผ่านแบบสอบถามทั้ง 17 ข้อ จะเป็นเข็มทิศสำคัญที่จะช่วยกลั่นกรองให้กฎหมายฉบับนี้มีความสมบูรณ์ สามารถอุดช่องโหว่ทางกฎหมายเดิม ลดความรุนแรงในสังคมและสร้างความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยในชีวิตให้แก่คนไทยทุกคน

ช่องทางร่วมแสดงความเห็น ร่างพระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน (ฉบับที่ ..) พ.ศ. ....