เปิดวิธีดูปรากฏการณ์หาดูยาก 'ดวงจันทร์บังดาวศุกร์' จุดสังเกตการณ์ทั่วไทย 14 ก.ย. นี้

คืนวันที่ 14 กันยายน 2569 นี้ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (NARIT) ชวนคนไทยร่วมติดตามปรากฏการณ์ดาราศาสตร์หาดูยาก "ดวงจันทร์บังดาวศุกร์" (Lunar Occultation of Venus) ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นไม่บ่อยครั้งและสามารถเห็นได้ในพื้นที่สังเกตการณ์บนโลกเพียงบางส่วนเท่านั้น

โดยปรากฏการณ์ดวงจันทร์บังดาวศุกร์ เริ่มสังเกตได้ตั้งแต่ช่วงหัวค่ำ หลังดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้า ดวงจันทร์และดาวศุกร์จะปรากฏเคียงกันทางทิศตะวันตก จากนั้นเวลาประมาณ 19:28 น. ดวงจันทร์จะค่อย ๆ เคลื่อนไปบังดาวศุกร์ ทำให้ดาวศุกร์ค่อย ๆ ลับหายไปหลังดวงจันทร์

ทั้งนี้ ในวันดังกล่าววัตถุท้องฟ้าทั้งสองจะตกลับขอบฟ้าในเวลาประมาณ 20:24 น. ส่งผลให้ไม่สามารถสังเกตช่วงสิ้นสุดการบังในเวลาประมาณ 20:34 น. ได้ (ข้อมูลดังกล่าวคำนวณจากพื้นที่กรุงเทพมหานคร หากสังเกตการณ์ในพื้นที่อื่น ช่วงเวลาการเริ่มต้นและสิ้นสุดของปรากฏการณ์อาจแตกต่างกันออกไป) 

การบังกันของวัตถุท้องฟ้า (Occultations) เป็นปรากฏการณ์ที่วัตถุท้องฟ้าหนึ่งเคลื่อนที่ผ่านแนวสายตาเข้ามาบดบังวัตถุอีกดวงหนึ่งที่อยู่ด้านหลังเมื่อสังเกตจากตำแหน่งหนึ่งบนโลก เช่น ดวงจันทร์บังดาวเคราะห์ ดวงจันทร์บังดาวฤกษ์ ดาวเคราะห์บังดาวฤกษ์ หรือดาวเคราะห์บังกันเอง เป็นต้น

ปรากฏการณ์ดังกล่าวสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการศึกษาวิจัยทางดาราศาสตร์ เช่น การคำนวณขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของวัตถุท้องฟ้า การคำนวณหาระยะห่างระหว่างโลกกับดวงจันทร์ การตรวจหาและศึกษาโครงสร้างของชั้นบรรยากาศ รวมถึงการตรวจหาวงแหวนของดาวเคราะห์ชั้นนอก เป็นอีกหนึ่งปรากฏการณ์สำคัญที่มีประโยชน์ต่อวงการวิจัยดาราศาสตร์ 

ดวงจันทร์บังดาวศุกร์เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นไม่บ่อยนัก แนวพื้นที่ที่สามารถสังเกตเห็นปรากฏการณ์ได้ครอบคลุมพื้นที่บนโลกเพียงบางส่วน และแตกต่างกันไปในแต่ละครั้ง เนื่องจากดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกมาก ตำแหน่งที่ดวงจันทร์ปรากฏบนท้องฟ้าในแต่ละพื้นที่จึงไม่เหมือนกัน ส่งผลให้แต่ละพื้นที่บนโลก รวมถึงประเทศไทย มีโอกาสสังเกตเห็นปรากฏการณ์นี้ไม่บ่อยนัก

ปรากฏการณ์ดังกล่าวจะเกิดขึ้นในช่วงหัวค่ำทางทิศตะวันตก โดยมีไทม์ไลน์สำคัญตามเวลา ณ กรุงเทพมหานคร ดังนี้

หลังดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้า ดวงจันทร์และดาวศุกร์จะปรากฏเคียงกันบนท้องฟ้าทิศตะวันตก

เวลาประมาณ 19:28 น.

• ดวงจันทร์จะเริ่มเคลื่อนเข้าบดบังดาวศุกร์ ทำให้ดาวศุกร์ค่อย ๆ ลับหายไปหลังดวงจันทร์

เวลาประมาณ 20:24 น.

• วัตถุท้องฟ้าทั้งสองดวงจะตกลับขอบฟ้า ส่งผลให้ไม่สามารถสังเกตช่วงสิ้นสุดการบังในเวลา 20:34 น. ได้ ทั้งนี้ เวลาเริ่มต้นอาจมีความแตกต่างกันเล็กน้อยในแต่ละพื้นที่ของประเทศไทย

วิธีการชม ดวงจันทร์บังดาวศุกร์ ปรากฏการณ์ให้ชัดเจน

การชมด้วยตาเปล่า

หากสภาพอากาศเอื้ออำนวย ท้องฟ้าโปร่งไม่มีเมฆหรือฝนบัง สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ ควรเลือกสถานที่โล่งแจ้งที่มองเห็นขอบฟ้าทางทิศตะวันตกได้อย่างชัดเจน ไม่มีตึกสูงหรือต้นไม้บดบัง เช่น ชายทะเล หรือจุดชมวิวบนพื้นที่สูง

การชมผ่านกล้องโทรทรรศน์

จะช่วยให้สังเกตเห็นรายละเอียดได้ชัดเจนยิ่งขึ้น โดยจะมองเห็นดาวศุกร์ที่มีลักษณะเป็นเสี้ยวค่อย ๆ ลับหายไปหลังดวงจันทร์อย่างสวยงาม

จุดสังเกตการณ์ฟรี 4 แห่งจาก NARIT

สำหรับผู้ที่อยากชมแบบเต็มตาผ่านกล้องโทรทรรศน์คุณภาพสูง พร้อมเจ้าหน้าที่ดูแลให้คำแนะนำ NARIT จัดกิจกรรมสังเกตการณ์ตั้งแต่วันที่ 14 กันยายน 2569 เวลา 18:00 - 22:00 น. ณ หอดูดาวภูมิภาคสำหรับประชาชนทั้ง 4 แห่ง โดยไม่มีค่าใช้จ่าย

• หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา นครราชสีมา
• หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา ขอนแก่น
• หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา ฉะเชิงเทรา
• หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา

นอกจากนี้ตลอดเดือนกันยายน 2569 นี้ หลังดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า ดาวศุกร์จะปรากฏสว่างสุกใสโดดเด่นทางทิศตะวันตก หรือที่คนไทยคุ้นเคยกันในชื่อ "ดาวประจำเมือง" โดยจะสว่างสุกใสที่สุดในช่วงหัวค่ำของรอบปีในวันที่ 22 กันยายนนี้อีกด้วย ใครที่เป็นสายดูดาวไม่ควรพลาดโอกาสสำคัญในคืนนี้ 

ที่มา สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ