"ไซยาไนด์" สารพิษอันตรายถึงชีวิต เช็คอาการ-วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้น

จากกรณีที่ สารไซยาไนด์ สารพิษอันตรายที่กำลังถูกพูดถึงและปรากฏเป็นข่าวดังในขณะนี้ พาไปทำความรู้จักกับ "สารไซยาไนด์" (cyanide) ชนิดนี้กันอีกรอบ หากได้รับสารประเภทนี้เข้าสู่ร่างกายจะมีอาการอย่างไร และหากพบเห็นหรือมีอาการน่าสงสัยว่า เราถูกสารพิษดังกล่าวจะมีวิธีการปฐมพยาบาลผู้ป่วยเบื้องต้นกันได้อย่างไรบ้าง

ไซยาไนด์ คืออะไร

ไซยาไนด์ (cyanide) เป็นสารที่มีความเป็นพิษสูงซึ่งสามารถพบได้หลายรูปแบบ

ก๊าซไฮโดรเจน ไซยาไนด์ (hydrogen cyanide)

• เกิดจากการเผาไหม้สารพลาสติก โพลียูริเทน (polyurethane) และหนังเทียม ซึ่งเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตในเหตุเพลิงไหม้ 

โพแทสเซียม ไซยาไนด์ (potassium cyanide)

• พบได้ในพืชหลายชนิด อาทิ มันสำปะหลัง ข้าวเจ้า ข้าวสาลี ข้าวบาร์เลย์ ข้าวโอ๊ต ข้าวไรน์ ข้าวฟ่าง ข้าวโพด ถั่วชนิดต่าง ๆ อ้อย แอบเปิ้ล เผือก หน่อไม้ เมล็ดอัลมอลด์ เชอรี่ พีช มะม่วง มะละกอ ฝรั่ง มะนาว เป็นต้น

หากกินดิบโดยไม่ผ่านความร้อนทำให้สุกเสียก่อนเมื่อร่างกายเผาผลาญจะทำให้ไซยาไนด์ในพืชเหล่านี้ออกมาเป็นพิษสู่ร่างกาย

โซเดียมไซยาไนด์ (sodium cyanide)

• เป็นสารละลายที่ใช้ในการเคลือบเงา หรือเคลือบสีเหล็ก และเป็นส่วนประกอบในยาฆ่าแมลง มีลักษณะเป็นของแข็ง เป็นเกล็ดสีขาว และมีกลิ่นอัลมอนด์ขมอ่อนๆ

อาการเมื่อได้รับพิษจาก "ไซยาไนด์" หากได้รับพิษจากไซยาไนด์ จะปรากฏอาการขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยผู้ป่วยจะมีอาการดังต่อไปนี้

อาการไม่รุนแรง

• กล้ามเนื้อล้า แขนขารู้สึกหนัก
• หายใจลำบาก
• ปวดหัว รู้สึกมึนงง วิงเวียน
• คลื่นไส้ อาเจียน
• ลมหายใจมีกลิ่นอัลมอนด์จางๆ
• รู้สึกระคายเคือง คันบริเวณจมูก คอ และปาก

อาการรุนแรง

• คลื่นไส้อาเจียนอย่างรุนแรง
• หายใจลำบาก
• ชักหมดสติ
• เสียชีวิตภายใน 10 นาที

สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการเฉียบพลันส่วนมากจะได้รับไซยาไนด์เข้าสู่ทางร่างกายด้วยการหายใจ การกิน และการซึมเข้าสู่ผิวหนัง หากได้รับไซยาไนด์เข้าไปปริมาณมากจะมีฤทธิ์ยับยั้งการหายใจในระดับเซลล์ ทำให้เซลล์เสียชีวิตได้

นอกจากอาการเฉียบพลันแล้วผู้ป่วยบางรายก็อาจได้รับไซยาไนด์อย่างต่อเนื่องในระยะยาวจนเกิดการสะสมและก่อให้เกิดพิษเรื้อรังได้ ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักจะมีอาการแขนขาอ่อนแรง ปวดศีรษะ และเป็นโรคเกี่ยวกับต่อมไทรอยด์ มักพบกับคนที่ทำงานในโรงงานแผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ และคนงานขัดเครื่องเงิน

การปฐมพยาบาลเบื้องต้นผู้ที่ได้รับสารไซยาไนด์

ได้รับทางการหายใจ

• ควรให้ผู้ป่วยได้รับออกซิเจน และอากาศบริสุทธิ์ ห้ามผายปอดด้วยวิธีปากต่อปาก และรีบส่งตัวผู้ป่วยให้แพทย์ทันที

ได้รับผ่านทางผิวหนัง

• ก่อนทำการปฐมพยาบาลผู้ป่วยต้องสวมถุงมือป้องกัน จากนั้นให้ถอดเสื้อผ้าของผู้ป่วยที่เปื้อนไซยาไนด์ออก ล้างผิวหนังด้วยน้ำจำนวนมาก แล้วนำส่งแพทย์ทันที

ได้รับทางดวงตา

• ขั้นตอนแรกให้รีบล้างไซยาไนด์ออกด้วยน้ำจำนวนมากเป็นเวลาหลายนาที หากใส่คอนแทคเลนส์ให้ถอดออก แล้วรีบส่งตัวให้แพทย์ทันที

ได้รับทางปาก

• ให้รีบล้างปาก และให้ออกซิเจนแก่ผู้ป่วย แต่ห้ามผายปอดด้วยวิธีปากต่อปาก และห้ามทำให้ผู้ป่วยอาเจียน จากนั้นรีบส่งแพทย์ทันที

ทั้งนี้ สิ่งสำคัญที่สุด คือ เมื่อพบผู้ป่วยที่ได้รับพิษของไซยาไนด์ไม่ว่าจะทางใดก็ตามควรรีบปฐมพยาบาลเบื้องต้นแล้วนำตัวส่งโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุดเพราะหากได้รับในปริมาณมากจะทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้ในเวลาอันรวดเร็ว