แพทย์แนะป้องกัน “พยาธิใบไม้ตับ” ลดเสี่ยง “มะเร็งท่อน้ำดี” ได้อย่างไร

“โรคมะเร็งท่อน้ำดี” เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย และเป็นหนึ่งในโรคมะเร็งที่มีอัตราการเสียชีวิตสูง เนื่องจากผู้ป่วยส่วนใหญ่มักไม่แสดงอาการในระยะเริ่มต้น จึงได้รับการวินิจฉัยเมื่อโรคลุกลามแล้วส่งผลให้โอกาสในการรักษาให้หายขาดลดลง

นายแพทย์สกานต์ บุนนาค รองอธิบดีกรมการแพทย์  กล่าวว่า  ประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่มีอุบัติการณ์ของมะเร็งท่อน้ำดีสูงแม้แนวโน้มอุบัติการณ์ในหลายพื้นที่จะลดลงจากมาตรการควบคุมและป้องกันโรคที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งมีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับจากการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงไม่สุก

ร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอื่น เช่น โรคนิ่วในท่อน้ำดี การอักเสบเรื้อรังของท่อน้ำดี และความผิดปกติของท่อน้ำดีบางชนิด ทั้งนี้องค์กรวิจัยมะเร็งนานาชาติ (International Agency for Research on Cancer; IARC) ได้จัดให้การติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับเป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์ เนื่องจากการติดเชื้อทำให้เกิดการอักเสบของเซลล์ท่อน้ำดีเรื้อรัง ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของเซลล์และพัฒนาเป็นมะเร็งในที่สุด

เลี่ยงปลาน้ำจืดดิบ ทานอาหารปรุงสุก

ด้านเรืออากาศเอกสมชาย  ธนะสิทธิชัย  ผู้อำนวยการสถาบันมะเร็งแห่งชาติ กล่าวเพิ่มเติมว่า การป้องกันการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับยังคงเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการลดความเสี่ยงของการเกิดมะเร็งท่อน้ำดี โดยหลีกเลี่ยงการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ และเลือกรับประทานอาหารที่ปรุงสุกทุกครั้ง รวมทั้งยึดหลักสุขอนามัยที่ดี

เช่น การล้างมือก่อนปรุงและรับประทานอาหาร และการใช้ส้วมที่ถูกสุขลักษณะ ไม่ถ่ายอุจจาระลงแหล่งน้ำ เพื่อลดการปนเปื้อนไข่พยาธิสู่สิ่งแวดล้อมและตัดวงจรการแพร่กระจายของโรค สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง เช่น ผู้มีประวัติติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ ผู้ป่วยโรคของท่อน้ำดี หรือผู้ที่แพทย์พิจารณาว่ามีความเสี่ยง อาจได้รับการติดตามด้วยการตรวจอัลตราซาวด์ช่องท้องและการตรวจทางห้องปฏิบัติการตามความเหมาะสม เพื่อช่วยให้สามารถตรวจพบความผิดปกติได้เร็วขึ้น

ยามุ่งเป้า-ภูมิคุ้มกันบำบัด

ปัจจุบันการรักษามะเร็งท่อน้ำดีมีความก้าวหน้าอย่างมาก โดยการผ่าตัดยังเป็นวิธีรักษาที่ให้โอกาสหายขาดดีที่สุดในผู้ป่วยที่โรคยังอยู่ในระยะที่สามารถผ่าตัดได้ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากผู้ป่วยจำนวนมากได้รับการวินิจฉัยเมื่อโรคลุกลาม จึงไม่สามารถรักษาด้วยการผ่าตัดได้ทุกราย นอกจากการผ่าตัด เคมีบำบัด และรังสีรักษาแล้ว ปัจจุบันยังมียารักษาแบบมุ่งเป้าและภูมิคุ้มกันบำบัดสำหรับผู้ป่วยบางรายตามข้อบ่งชี้ ซึ่งช่วยเพิ่มทางเลือกในการรักษาและอาจช่วยให้ผลการรักษาดีขึ้น

ทั้งนี้สถาบันมะเร็งแห่งชาติขอเชิญชวนประชาชน โดยเฉพาะผู้ที่อาศัยในพื้นที่เสี่ยงหรือมีประวัติรับประทานปลาน้ำจืดดิบเป็นประจำ ให้ตระหนักถึงความสำคัญของการป้องกันการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับจากการหลีกเลี่ยงการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงไม่สุก ควบคู่กับการรักษาสุขอนามัยส่วนบุคคลและสุขอนามัยสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม และเข้ารับการตรวจเมื่อมีข้อบ่งชี้หรือมีอาการผิดปกติ เพื่อเพิ่มโอกาสในการตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและเข้ารับการรักษาได้อย่างทันท่วงที