thansettakij
thansettakij
เอลนีโญลากยาว KKP คาดรายได้เกษตรปี 70 หด 1–5% หากแล้งหนักเสี่ยงทรุด 20%

เอลนีโญลากยาว KKP คาดรายได้เกษตรปี 70 หด 1–5% หากแล้งหนักเสี่ยงทรุด 20%

20 พ.ย. 69 | 04:27 น.
อัปเดตล่าสุด :20 พ.ย. 69 | 04:27 น.

KKP Research เตือนเอลนีโญปี 2570 เสี่ยงฉุดรายได้เกษตรหด 1–5% หากแล้งรุนแรงอาจติดลบ 15–20% หลังน้ำใช้เขื่อนเหนือ-อีสานต่ำกว่า 50% จี้รัฐเร่งจัดการน้ำ

KEY

POINTS

  • KKP Research คาดการณ์ว่าปรากฏการณ์เอลนีโญที่ยืดเยื้อและระดับน้ำในเขื่อนที่ต่ำ จะส่งผลให้รายได้ภาคเกษตรในปี 2570 หดตัว 1-5%
  • หากเกิดสถานการณ์ภัยแล้งรุนแรงเทียบเท่าในอดีต รายได้ภาคเกษตรอาจหดตัวรุนแรงถึง 15-20%
  • กลุ่มเกษตรกรที่เสี่ยงได้รับผลกระทบมากที่สุดคือชาวนาปรังในภาคกลางและเกษตรกรนอกเขตชลประทานในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

KKP Research ประเมินว่าเอลนีโญรุนแรงและยืดเยื้อ ประกอบกับน้ำใช้การได้ในเขื่อนภาคเหนือและอีสานต่ำกว่า 50% จะกดดันภาคเกษตรไทยในปี 2570 โดยรายได้เกษตรอาจหดตัว 1 - 5% และเสี่ยงลดลง 15 - 20% หากเกิดภัยแล้งรุนแรง กลุ่มเสี่ยงคือชาวนาปรังภาคกลางและเกษตรกรนอกเขตชลประทานในอีสาน ซึ่งผลกระทบอาจลามสู่การบริโภคและความสามารถชำระหนี้ KKP จึงเสนอให้รัฐเร่งบริหารน้ำ ปรับส่งเสริมพืชใช้น้ำน้อย และช่วยเหลือเกษตรกรที่เสียหายอย่างตรงจุด

KKP Research ภายใต้กลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร (KKP) ประเมินว่าปรากฏการณ์เอลนีโญ (El Niño) ที่รุนแรงและยืดเยื้อ ผนวกกับระดับน้ำใช้การได้ในเขื่อนภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่ลดลงจากปีก่อนอย่างมีนัยสำคัญจนเหลือต่ำกว่าระดับ 50% กำลังสร้างความเสี่ยงให้กับภาคเกษตรไทยในปี 2570 อย่างเต็มรูปแบบ

โดยแม้เหตุการณ์น้ำท่วมในภาคกลางปีนี้จะทำให้ภาพรวมดูเหมือนมีน้ำมาก แต่ปริมาณฝนโดยรวมยังต่ำกว่าทั้งค่าเฉลี่ยและปีที่ผ่านมาอยู่ ดังนั้นปรากฏการณ์เอลนีโญในปี 2570 อาจทำให้รายได้ภาคเกษตรไทยพลิกจากที่เติบโต 8.8% ในปี 2569 กลับมาหดตัว 1 - 5% ตามค่าเฉลี่ยในอดีต และเสี่ยงหดตัวลึกถึง 15 - 20% หากภัยแล้งรุนแรงเทียบเท่าปี 2557 - 2559

กลุ่มที่เปราะบางที่สุดคือ เกษตรกรนอกเขตชลประทานในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และชาวนาที่พึ่งพารายได้จากข้าวนาปรังในภาคกลาง ซึ่งการหดตัวของรายได้จะส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังการบริโภคในต่างจังหวัด ความสามารถในการชำระหนี้ และภาพรวมเศรษฐกิจไทยในปี 2570 จึงแนะภาครัฐเร่งวางแผนบริหารจัดการน้ำตั้งแต่ฤดูเพาะปลูกข้าวนาปรัง 2569/70 ควบคู่กับมาตรการช่วยเหลือที่ตรงเป้าหมาย

"KKP เตือน “เอลนีโญ” ลากยาวถึงปี 2027  รายได้เกษตรไทยเสี่ยงหดตัวสูงสุด 20% แนะเร่งคุมน้ำรับฤดูนาปรัง 2026/2027"

ปัจจัยลบพลิกเกมในปี 2570

ในปี 2569 ภาคเกษตรไทยยังได้รับผลกระทบในวงจำกัด เนื่องจากเอลนีโญเริ่มก่อตัวช่วงฤดูฝนและมีปริมาณน้ำสำรองในเขื่อนใกล้ระดับสูงสุดในรอบทศวรรษ ส่งผลให้ผลผลิตยังขยายตัวได้ประมาณ 1.2% ขณะที่ราคาสินค้าเกษตรปรับขึ้น 7.5% จากภาวะอุปทานโลกตึงตัว หนุนให้รายได้ภาคเกษตรยังเติบโตได้ 8.8%

อย่างไรก็ตาม ปัจจัยบวกดังกล่าวกำลังพลิกกลับเป็น 2 ปัจจัยลบสำคัญในปี 2570 ได้แก่

1. เอลนีโญรุนแรงและลากยาวกว่าคาด : องค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติสหรัฐฯ (NOAA) ประเมินว่าเอลนีโญมีโอกาสอยู่ในระดับรุนแรงถึงรุนแรงมากต่อเนื่องจนถึงเดือน ก.พ. 2570 ก่อนทยอยลดระดับสู่ภาวะปกติในช่วงกลางปี โดยการประมาณการล่าสุดในเดือน ต.ค. ยังระบุถึงความเสี่ยงที่รอบนี้จะรุนแรงในระดับ “เหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์” ซึ่งเพิ่มโอกาสที่ฤดูฝนไทยปี 2570 จะมาช้าหรือทิ้งช่วงนาน

2. น้ำใช้การได้ในเขื่อนต่ำกว่าปีก่อนมาก : แม้ตัวเลขปริมาณน้ำในเขื่อนภาพรวมอาจดูอยู่ในระดับดีจากฝนท้ายฤดูในภาคกลาง แต่ส่วนใหญ่เป็นมวลน้ำจากสถานการณ์น้ำท่วมที่ต้องทยอยระบายออก ขณะที่น้ำใช้การได้จริงในเขื่อนเก็บน้ำสำคัญกลับลดลงมาก โดยเขื่อนภาคเหนือเหลือเพียง 48.8% (จาก 71.6% ในปีก่อนหน้า) และภาคตะวันออกเฉียงเหนือเหลือเพียง 46.1% (จาก 69.6% ในปีก่อนหน้า)

นอกจากนี้ ลำดับความสำคัญของการจัดสรรน้ำจะกลับมาเป็นแรงกดดันอีกครั้ง เนื่องจากน้ำต้นทุนต้องถูกจัดสรรเพื่อการอุปโภคบริโภค การรักษาระบบนิเวศ และภาคอุตสาหกรรมก่อนภาคเกษตรกรรม ซึ่งการขยายตัวของอุตสาหกรรมที่ใช้น้ำปริมาณมากอย่าง Data Center อาจเพิ่มแรงกดดันต่อภาคเกษตร หากขาดการกำกับดูแลที่เหมาะสม

3 ระลอกผลกระทบและข้อจำกัดราคาข้าว

ภายใต้เงื่อนไขน้ำต้นทุนที่ต้องใช้ยาวนานขึ้นหากเกิดฝนทิ้งช่วง KKP Research ประเมินว่าผลผลิตเกษตรจะทยอยได้รับผลกระทบเป็น 3 ระลอก ดังนี้

  • ระลอกแรก - ข้าวนาปรัง (ภาคกลาง) : พืชที่พึ่งพาน้ำชลประทานเกือบทั้งหมด จะได้รับผลกระทบเร็วที่สุดในฤดูนาปรัง 2026/27 จากการจำกัดพื้นที่เพาะปลูกและการงดทำนาปรังรอบสอง
  • ระลอกสอง - พืชไร่พึ่งพาน้ำฝน (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) : ได้แก่ มันสำปะหลัง อ้อย และข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ซึ่งจะได้รับความเสียหายหากฝนต้นฤดูปี 2027 ทิ้งช่วง
  • ระลอกสาม - พืชไม้ยืนต้น : ได้แก่ ปาล์มน้ำมันและยางพารา แม้ไม่กระทบในทันที แต่ความร้อนและภัยแล้งสะสมจะชะลอการเจริญเติบโต ทำให้ต้องใช้เวลานานขึ้นกว่าจะเก็บเกี่ยวผลผลิตได้

ด้านราคาสินค้าเกษตร แม้เอลนีโญระดับรุนแรงจะกระทบผู้ผลิตรายใหญ่ในเอเชียและพยุงราคาสินค้าเกษตรโลกให้อยู่ในระดับสูงต่อเนื่อง แต่สำหรับ “ข้าว” ซึ่งเป็นสินค้าเกษตรหลักของไทย โอกาสที่จะเห็นราคาพุ่งแรงเหมือนปี 2023 (ช่วงที่อินเดียจำกัดการส่งออก) มีค่อนข้างจำกัด เนื่องจากปัจจุบันปริมาณข้าวสำรองของอินเดียและผู้ส่งออกหลักอื่น ๆ กลับมาอยู่ในระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์

จากการประเมินเบื้องต้นของ KKP Research หากภัยแล้งรุนแรงเทียบเคียงปี 2557 - 2559 ที่ผลผลิตหดตัว 19% ขณะที่ราคาสินค้าเกษตรปรับขึ้นได้เพียง 0 - 4% จะฉุดให้รายได้ภาคเกษตรหดตัวสูงถึง 15 - 20% ในปี 2570 แต่หากผลผลิตหดตัวราว 5% ตามค่าเฉลี่ยช่วงปี 2548 - 2568 รายได้ภาคเกษตรจะหดตัวราว 1 - 5%

ข้อเสนอเชิงนโยบายรับมือภัยแล้ง

KKP Research เสนอแนวทางรับมือเชิงนโยบายในระยะสั้น 3 ประการ ได้แก่

  1. บริหารจัดการน้ำอย่างเข้มงวดและสื่อสารล่วงหน้า : แจ้งเกษตรกรตั้งแต่เนิ่นๆ เรื่องการงดทำนาปรังรอบสองและการกันน้ำสำรองรับช่วงฝนทิ้งช่วง ควบคู่กับมาตรการชดเชยที่สมเหตุสมผล
  2. ปรับเปลี่ยนชนิดพืช : ส่งเสริมการปลูกพืชใช้น้ำน้อยและพันธุ์อายุสั้นในพื้นที่เสี่ยง
  3. เปลี่ยนมาตรการช่วยเหลือให้ตรงเป้า : เน้นช่วยเหลือเกษตรกรที่ผลผลิตเสียหายจริง เช่น การขยายระบบประกันภัยพืชผล แทนมาตรการพยุงราคาแบบหว่านแหที่มีต้นทุนสูงและได้ผลน้อยในภาวะที่ราคาสินค้าเกษตรอยู่ในระดับสูงอยู่แล้ว

ส่วนในระยะยาว ภาครัฐควรเร่งลงทุนขยายระบบชลประทาน โดยเฉพาะในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ควบคู่กับการยกระดับผลิตภาพและผลผลิตต่อไร่ เพื่อสร้างเสถียรภาพด้านรายได้ให้เกษตรกรและเสริมความมั่นคงทางอาหารของไทยรับมือสภาพภูมิอากาศที่แปรปรวนในอนาคต