‘เกษตร-อาหาร’ ฟันเฟืองเครื่องยนต์ใหม่ ชู Future Food ดันส่งออกโต 5-7% ต่อปี

ท่ามกลางโจทย์เศรษฐกิจไทยที่ต้องเร่งสร้างเครื่องยนต์ขับเคลื่อนใหม่ ภาคเกษตรและอาหารเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมที่มีศักยภาพต่อยอดสู่ New Growth Engine หรือเครื่องยนต์ใหม่ในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย โดยเฉพาะการยกระดับสู่อาหารแห่งอนาคต (Future Food) และการแปรรูปมูลค่าสูง เพื่อเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขัน ช่วยผลักดัน การส่งออกอาหารของไทยให้เติบโต 5-7% ต่อปีในช่วง 1-3 ปีข้างหน้า โดยภาคเอกชนเสนอรัฐเร่งปลดล็อกกฎระเบียบ เงินทุน และเปิดตลาดใหม่

นายวิศิษฐ์ ลิ้มลือชา นายกกิตติมศักดิ์ สมาคมผู้ผลิตอาหารสำเร็จรูป และนายกสมาคมการค้าอาหารอนาคตไทย ให้สัมภาษณ์กับ “ฐานเศรษฐกิจ” ว่า ภาคเกษตรและอาหารมีศักยภาพสูงที่จะเป็นหนึ่งในเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ของไทยได้อย่างแน่นอน แต่การขับเคลื่อนต้องเปลี่ยนจากการแข่งขันรูปแบบเดิม โดยใช้ยุทธศาสตร์ “สองขา” หรือ Dual Track Strategy โดยเดินหน้าควบคู่ทั้งด้านปริมาณ (Volume) และนวัตกรรมการสร้างมูลค่าเพิ่ม (Value Creation) ควบคู่กัน

ด้านปริมาณ สินค้าที่เน้น Volume ยังสามารถแข่งขันในตลาดโลกได้ หากไทยยกระดับประสิทธิภาพตั้งแต่ต้นน้ำ ทั้งการนำเทคโนโลยีมาเพิ่มผลผลิตต่อไร่ หรือ Yield และบริหารต้นทุนให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ขณะเดียวกัน พืชที่ไทยขาดการพัฒนามานานและแข่งขันด้านต้นทุนได้ยาก ควรเปิดโอกาสให้นำเข้าวัตถุดิบจากประเทศที่มีศักยภาพ แล้วนำมาแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่มในประเทศ พร้อมปรับพื้นที่เพาะปลูกของไทยไปสู่พืชที่มีความได้เปรียบ มีความแตกต่าง และให้มูลค่าสูงเป็นหลัก

“เราต้องเดินหน้าสองขา ทั้งเพิ่มประสิทธิภาพเชิงปริมาณ และสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยนวัตกรรม” นายวิศิษฐ์ กล่าว

นอกจากนั้น ต้องเร่งสร้างนวัตกรรมอย่างต่อเนื่อง และใช้ประโยชน์จากผลผลิตทุกส่วน โดยเฉพาะ Food Loss และ Food Waste ผ่านการวิจัยเพื่อสกัดสารสำคัญมูลค่าสูง นำไปผลิตพลังงานชีวมวล หรือพัฒนาผลิตภัณฑ์นวัตกรรม เพื่อให้วัตถุดิบทางการเกษตรสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้สูงสุด

ปั้น Future Foodเป็นพระเอกส่งออก

สำหรับโอกาสในช่วง 1–3 ปีข้างหน้า นายวิศิษฐ์มองว่า “พระเอกตัวใหม่” ของการส่งออกไทยจะอยู่ในกลุ่ม Future Food หรืออาหารแห่งอนาคต ที่สอดรับกับเทรนด์สุขภาพและโครงสร้างประชากรโลก ได้แก่ อาหารฟังก์ชันและอาหารทางการแพทย์ ซึ่งตอบโจทย์เทรนด์ Longevity หรือการมีอายุยืนยาวอย่างมีสุขภาพดี

อีกกลุ่มคือโปรตีนทางเลือกทั้งโปรตีนจากพืช (Plant-based) และวัตถุดิบนวัตกรรมใหม่ๆ รวมถึงอาหารฮาลาลและอาหารเพื่อความมั่นคงทางอาหาร ซึ่งมีโอกาสเจาะตลาดเกิดใหม่ที่มีกำลังซื้อสูง โดยเฉพาะตลาดตะวันออกกลางที่ให้ความสำคัญกับความมั่นคงทางอาหารมากขึ้น

เร่ง Deep Processingดึงมูลค่าเข้าประเทศ

อย่างไรก็ตาม ไทยไม่จำเป็นต้องทิ้งตลาดหรือหยุดการส่งออกสินค้าโภคภัณฑ์ หรือ Commodity เพราะหากสามารถเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนได้ต่อเนื่อง ก็ยังมีโอกาสแข่งขันในตลาดโลกได้ แต่สิ่งที่ต้องทำควบคู่กันคือการยกระดับไปสู่ “Deep Processing” หรือการแปรรูปขั้นสูง เพื่อให้มูลค่าเพิ่มจากวัตถุดิบตกอยู่ในประเทศมากขึ้น

 แนวทางสำคัญคือการนำงานวิจัยและนวัตกรรมมาเพิ่มมูลค่า เช่น การสกัดสารสำคัญ (Active Ingredients)ที่มีมูลค่าสูงจากวัตถุดิบทางการเกษตรและสมุนไพรไทย เพื่อนำไปใช้เป็นส่วนผสมในอุตสาหกรรมอาหารสุขภาพ อาหารฟังก์ชัน และเวชสำอาง

ขณะเดียวกัน ต้องนำเทคโนโลยีต้นน้ำอย่าง IoT และ AIoT มาใช้ในแปลงเกษตร เพื่อควบคุมคุณภาพวัตถุดิบ เพิ่มความแม่นยำ และรักษามาตรฐานให้สม่ำเสมอ รวมถึงพัฒนาบรรจุภัณฑ์ที่รีไซเคิลได้และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อรองรับกฎระเบียบการค้าระหว่างประเทศและเทรนด์ ESG ซึ่งจะช่วยยกระดับภาพลักษณ์สินค้าและสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผู้ประกอบการและเกษตรกรไทย

“ไทยไม่ต้องหยุด Commodity แต่ต้องต่อยอดไปสู่ Deep Processing เพื่อดึงมูลค่าเพิ่มกลับมาอยู่ในประเทศ”

ดันส่งออกอาหารโต 5–7% สร้างงานทักษะสูง

นายวิศิษฐ์ระบุว่า ปัจจุบันอุตสาหกรรมอาหารสร้างรายได้จากการส่งออกเข้าประเทศในระดับ 1.5 ล้านล้านบาทต่อปี หากไทยเร่งเครื่องภาคเกษตรและส่งเสริมอาหารมูลค่าสูงอย่างจริงจัง มีโอกาสผลักดันการส่งออกอาหารให้เติบโตเฉลี่ย 5–7% ต่อปีในช่วง 1–3 ปีข้างหน้า

ผลที่จะตามมาไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะรายได้จากการส่งออก แต่ยังช่วยกระจายรายได้ไปสู่เกษตรกรตลอดห่วงโซ่อุปทาน และสร้างการจ้างงานทักษะสูงเพิ่มขึ้น ทั้งนักวิทยาศาสตร์การอาหาร วิศวกรการเกษตร และผู้เชี่ยวชาญด้านมาตรฐานสินค้า ซึ่งเป็นกำลังสำคัญต่อการยกระดับอุตสาหกรรมอาหารไทยในระยะต่อไป

เปลี่ยนสินค้า-ตลาดรับโลกผันผวน

ท่ามกลางสงครามการค้า ความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ และความไม่แน่นอนด้านอาหาร โลกกำลังมองหา “แหล่งอาหารที่ไว้ใจได้” หรือ Trusted Source ดังนั้นไทยต้องปรับทั้งสินค้าและตลาดให้สอดรับกับความต้องการใหม่ โจทย์สำคัญคือการยกระดับสินค้าให้ผ่านมาตรฐานด้านความยั่งยืน(ESG) การลดคาร์บอน และบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อก้าวข้ามกำแพงการค้า ขณะเดียวกันต้องเร่งพัฒนาอาหารที่ตอบโจทย์สุขภาพเชิงป้องกัน หรือ Preventive Health และเข้าสู่ตลาดให้เร็ว หรือ Early Market Entry

พร้อมกันนี้ ไทยต้องกระจายความเสี่ยงด้านตลาด ไม่พึ่งพาตลาดใดตลาดหนึ่งมากเกินไป โดยเร่งสร้างโอกาสในตลาดใหม่ที่มีความต้องการอาหารเพิ่มขึ้น เพื่อรับมือกับความไม่แน่นอนของตลาดโลก

รัฐปลดล็อกกฎ-ทุน-ตลาด สร้าง Ecosystem

สำหรับการทำให้เกษตรและอาหารกลายเป็น New Growth Engine อย่างเป็นรูปธรรม นายวิศิษฐ์มองว่า ภาครัฐต้องเร่งสร้าง Ecosystem ที่เอื้อต่อการลงทุนและการขยายธุรกิจของเอกชนได้อย่างรวดเร็ว โดยมี 3 เรื่องหลักที่ต้องเดินหน้า

เรื่องแรก คือการสังคายนาและปลดล็อกกฎระเบียบ ลดความซ้ำซ้อนระหว่างหน่วยงาน และแก้ปัญหาการออกกฎใหม่โดยไม่ได้ยกเลิกกฎระเบียบเดิมที่ล้าสมัย ซึ่งจะกลายเป็นต้นทุนแฝงของธุรกิจ พร้อมปรับกระบวนการอนุมัติและอนุญาตให้รวดเร็วขึ้น เพื่อให้เอกชนนำนวัตกรรมออกสู่ตลาดได้ทันการณ์

เรื่องที่สอง คือการสนับสนุนเงินทุนและ R&D โดยเพิ่มมาตรการสนับสนุนทุนวิจัยร่วม (Matching Fund) และสิทธิประโยชน์ทางภาษีที่ SME เข้าถึงได้ง่าย เพื่อกระตุ้นการลงทุนวิจัยและการนำเทคโนโลยีขั้นสูงมาใช้จริง

สุดท้ายคือการเปิดตลาดเชิงรุก เดินหน้าเจรจาความตกลงการค้าเสรี (FTA) เพื่อลดกำแพงภาษีและขยายโอกาสในตลาดใหม่ พร้อมสร้างแบรนด์ “Thailand” ให้เป็นสัญลักษณ์ด้านคุณภาพ ความปลอดภัย นวัตกรรม และความยั่งยืนในเวทีอาหารโลก

 “รัฐต้องสร้าง Ecosystem ให้เอกชนลงทุนได้เร็ว นวัตกรรมออกสู่ตลาดทันการณ์ และสินค้าไทยแข่งขันในตลาดโลกได้”

หากเดินหน้าได้ครบทั้งประสิทธิภาพการผลิต นวัตกรรม Deep Processing Future Food การเปิดตลาด และการปลดล็อกกฎระเบียบ เชื่อว่า ภาคเกษตรและอาหารจะไม่ได้เป็นเพียงฐานการผลิตดั้งเดิมของประเทศ แต่สามารถยกระดับขึ้นเป็นหนึ่งในฟันเฟืองสำคัญของ New Growth Engines ที่สร้างรายได้ กระจายงาน และเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันของไทยในช่วง 1–3 ปีข้างหน้า